Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...

GÖRÜŞ | Kadınların eşitlik mücadelesinde tarihsel bir uğrak: 1923

'Kadınlara gereken yeni bir cumhuriyettir. Ancak emekçilerin cumhuriyeti kadınları ve tüm dünyayı bu karanlıktan kurtarabilir. Yeni bir cumhuriyet için, mücadeleyle...'

Betül Kulaç- ODTÜ KDK

Yayın Tarihi: 29.10.2021 , 08:50 Güncelleme Tarihi: 22.01.2025 , 10:54

98. yıldönümünde tüm değerleriyle tasfiye edilmiş bir ‘cumhuriyet’’e, bununla beraber kadınlar için toplumsal hayattaki eşitsizliğin giderek derinleştiği bir tabloya bakıyoruz. Bu tabloda 1923’te dönemin devrimci havasını soluyarak kurulan cumhuriyet, kadınlar için bu topraklarda o güne değin elde edilmiş en eşitlikçi rejim olma hüviyetini de taşıyordu. Elbette bu eşitlik iktidarın sınıfsal karakteri ile sınırlıydı. 1923 Cumhuriyet'i kadının eşitlik mücadelesi için kapsanıp ileriye taşınacak önemli bir tarihsel bir uğraktı.

Sonda söyleyeceğimizi başta söyleyelim: Toplumda eşitlik kurulmadan cinsiyetler arasında da eşitlik de sağlanamaz. Kadının eşitlik mücadelesi işçi sınıfı mücadelesinden, sosyalizm mücadelesinden ayrı düşünülemez.

Laik ve eşitlikçi karakteriyle cumhuriyet, dini yasalara değil eşit yurttaşlığa yaslanan bir noktadan kendini var eder. Cumhuriyetin meşruiyet esasları, iktidarını dini bir retorikten kuran monarşiden farklı olarak "dünyalıdır"; Cumhuriyet halka ve kamuculuğa yaslandığı ölçüde kendinden önceki düzeni yadsır.

20. yüzyılın başlarında tüm dünyadaki devrimci ve eşitlikçi rüzgarlar 1923 Cumhuriyeti’nin kuruluş dinamiklerini de belirledi. Diğer Osmanlı modernleşme hareketlerinin aksine Kemalizm, Osmanlı’dan tam anlamıyla bir kopuşu tarifliyordu. Siyasal anlamda pek çok köklü değişikliğe gidilmiş fakat konu bu değişiklikleri toplumsal hayata yansıtmak olduğunda iktidar aynı radikalliği göstermemişti. Türkiye Cumhuriyeti de çok geçmeden diğer burjuva iktidarlarıyla aynı kaderi paylaştı. Türkiye burjuvazisi çıkarlarıyla çatışan tüm değerlerden bir bir vazgeçerken cumhuriyeti yıkıma götürecek fitili de aslında kendisi ateşledi.

Cumhuriyetle beraber dinin toplumsal hayattaki belirleyiciliği zayıflatılmış ancak bu belirleyiciliğe son verilmemişti. Bu durumdan memnun olan Türkiye sermaye sınıfı dini, işçi sınıfı hareketine karşı kullanabileceği bir ‘’kart’’ olarak cebinde tutuyordu. Burjuvazi için dinin şükrettirici, baskılayıcı özellikleri pekala toplumsal hareketleri önlemek ve bastırmak adına büyük önem taşıyordu. Bu bağlamda laiklik, kadınlar için hayati bir değerdeyken burjuva iktidarı için çıkarları adına kolayca tırtıklayabilecekleri bir kavramdan ötesi değildi. Öyle de oldu... Tüm dünyada işçi sınıfı hareketlerinin yükselişe geçtiği yıllarda Türkiye burjuvazisi antikomünist karakteriyle dinci gericiliği tarikatlar, cemaatler aracılığıyla toplumda yeniden örgütledi. Gericilik sermaye ve emperyalizm eliyle yükselirken kadınlar elde ettikleri kazanımları teker teker kaybetmeye ve dinci gericiliğin kıskacında toplumsal hayattan koparılmaya başlandı. Burjuva iktidarının taşıdığı bu çelişki bugünün siyasi ve toplumsal koşullarını da yarattı.

Neoliberalizmin yükselişi ve Sovyetler Birliği’nin çözülüşüyle tüm dünyada işçi sınıfı ve beraberinde kadınlar için karanlığın, sömürünün giderek arttığı bir atmosferle karşı karşıya kaldı. Kadın mücadelesi tıpkı emekçi sınıfların mücadelesi gibi giderek atomize edildi, özel alan tartışmalarına sıkıştı ve sorun sınıfsal bağlamından koparıldı.

Toplumda eşitlik sağlanmadan kadın-erkek eşitliği de sağlanamaz demiştik. Bir sınıfın diğer sınıf üzerindeki tahakkümünün sürmesiyle kendini var eden düzen, tahakküm ilişkisine meşruiyet zemini yaratırken kadın-erkek arasındaki eşitsizliği de var ediyor ve besliyor. Eşit yurttaşlık talebini kurulduğu andan itibaren aslında hayata geçirmesi mümkün olmayan kapitalist toplum ideolojik aygıtları ile kadın-erkek arasındaki eşitsizliği de körüklüyor. Sömürüyü meşru kılmak adına burjuvazi her alanda eşitsizliği yeniden ve yeniden üretiyor. Bu eşitsizlikten ise nasibini en çok emekçi kadınlar alıyor. Kadını bir yandan dini gelenekler ve kültür lafzıyla ev ve bakım yükü altında eve hapsederken diğer yandan ucuz işgücü olarak piyasaya sürüyor. Yine dini referanslarla kadına her zaman eksik, erkeğin yardımcısı rolü biçiliyor.

Kadınların eşitlik mücadelesi tarihinde önemi asla azımsanamayacak bir tarih, 1923. Fakat bugün 1923’ün aydınlanmacı ve devrimci değerlerinden geriye bir şey kalmadıysa, laiklikten de eşitlikten de söz edemiyorsak kadınlara gereken yeni bir cumhuriyettir. Ancak emekçilerin cumhuriyeti kadınları ve tüm dünyayı bu karanlıktan kurtarabilir.

Yeni bir cumhuriyet için, mücadeleyle...

soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.