Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...

GÖRÜŞ | Cumhuriyetin devrimci hukuku

'Laiklikten verilen her ödün, aydınlanmadan, akılcılıktan geriye atılan her adım eşit toplum idealinden bizi uzaklaştırmaktadır.'

Özge Yücel

Yayın Tarihi: 30.10.2021 , 12:12 Güncelleme Tarihi: 22.01.2025 , 10:54

Devrimini “Biz, ilhamlarımızı gökten ve gaipten değil, doğrudan doğruya hayattan almış bulunuyoruz” sözleriyle açıklayan Mustafa Kemal Atatürk’ün kurduğu cumhuriyet gerçekten de köklerini ve değerlerini laiklik ve aydınlanmadan almaktadır. Yalnız kamusal ilişkilerde değil özel yaşama dahil ilişkilerde de kişilere yüklenen davranış kuralları akla ve bilime değil de salt inanca, dine, geleneğe dayandırıldığında keyfi bir hegemonyadan başka bir düzen kurulmamaktadır. Yüzyıllardır süren emek sömürüsünün meşrulaştırılma girişimlerinde dine, geleneğe dayanılması elbette rastlantı değildir.

Kadın emeğinin sömürüsündeki tek hedef emeği sadece paraya çevirmek, artı değer yaratmak değildir, aynı zamanda ve özellikle kadın bedenini ve iradesini kontrol altında tutmak hedeflenmektedir. Bu nedenle emeğin yanında olmak ve sınıf mücadelesi vermek kadınların hakları için olmazsa olmaz ancak yeterli değildir. Kadınların cinsiyet kimliği ve cinsiyet ifadesi sebebiyle coğrafyadan ve zamandan bağımsız biçimde ayrımcı muameleye maruz kaldığını, kadınların sırf bu sebeple şiddetin mağduru olduğunu fark etmek şarttır. Tahakkümcü erkeklik siyasal görüşlerden bağımsız olarak özel ilişkilerde veya kamusal ilişkilerde öncelikle kadınlara ve nihayetinde topluma zarar vermektedir. Ne yazık ki bu ataerkil tahakküm siyasal görüşlerden bağımsız biçimde geleneklerden ve dayanağı olmayan ön kabullerden beslenmektedir, meşrulaştırılmaktadır ve yeniden üretilerek kuşaktan kuşağa aktarılmaktadır. Bu aktarımın durdurulması da ayrımcı şiddetin meşru sayılmaması da devrimci bir hukuk anlayışıyla ve politikasıyla mümkündür. 29 Ekim 1923’te ilan edilen cumhuriyet ile birlikte eşitlik için, aydınlanma için, laiklik için hukuk devrimi yapılmıştır. Hukuk devriminin kadınlar ve kız çocukları için yaşamsal önem taşıyan halkası 4 Ekim 1926’da yürürlüğe giren Türk Kanunu Medenisi olmuştur. O dönemin koşullarında ilerici, devrimci hükümlerle kadının eşit özne, eşit yurttaş olduğunu kabul eden Türk Kanunu Medenisi, dine dayanan hukukla bağını normatif olarak kesmiştir.

Bugüne göre dahi en ilerici sayılabilecek düzenleme evlenme için getirilen asgari yaş düzenlemesidir. Çünkü 1926’da yürürlüğe giren yasada evlenme yaşı erkekler için 18, kadınlar için 17 olarak belirlenmişken 15.06.1938 tarihli ve 3453 sayılı yasayla ilgili madde değiştirilerek olağan evlenme yaşı erkekler için 17’ye, kadınlar için 15’e düşürülmüş ve ayrıca önceki kanunda olmayan bir olağanüstü evlenme yaşı eklenmiştir. Olağanüstü hallerde pek mühim sebebin varlığı halinde hâkim kararıyla evlenme yaşının erkeklerde 15, kadınlarda 14 olduğu öngörülmüştür. Böylece aslında ne yazık ki aydınlanmacı ve çocukları istismardan koruyan, kadınların özgürleşmesinin önündeki engelleri ortadan kaldıran hukuk devrimine karşı devrim başlamıştır.

1 Ocak 2002’de yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu ile birlikte doğaldır ki 1926’dan bu yana gelişen süreçte kadın hareketinin mücadelesi sonucunda eşitliğe aykırı olan pek çok düzenleme kaldırılmış ve değiştirilmiştir. Bugün yürürlükte olan yasada düzenlemelerin çoğunun eşitlikçi olması devrimci kadın hareketinin mücadelesi sayesindedir. Ancak toplumsal dönüşüm yaşanamadığı içindir ki mevcut yasal düzenlemeler yargıçlar, Cumhuriyet savcıları ve avukatlar gibi uygulamacılar tarafından cinsiyetçi, eşitliğe aykırı biçimde yorumlanmaktadır. Yargıçlar boşanma davaları esnasında kadınlara sırf evli olduğu için hukukta yeri olmayan görevler yüklemekte, ceza davalarında sırf özgür bir birey olarak davrandığı için kadınlara yönelen şiddet olaylarında kusur itham edilmekte, kadınların bedenlerini, kimliklerini, hayatlarını diledikleri gibi yönetmelerine olanak tanınmamaktadır. Yargının da ötesinde devletin kadın politikası yoktur. Çünkü yasada yazılı hakların eylemli olarak tanınması için sosyal devlete ihtiyaç vardır. Kadınların barınma hakkı, şiddetten korunma hakkı, eğitim hakkı, sağlık hakkı tanınmamaktadır. Şiddetten korumanın yolu sosyal devleti hayata geçirmektir ancak kadının barınacak yeri yoktur ve devletin politikası da yoktur. Pandemi döneminde okulların kapalı olmasının kız çocuklarının ve kadınların hayatında yol açtığı ayrımcı etkileri görülmemiştir. Oysa okul kız çocuğu için özerkleşme, kendini dinleme, keşfetme, iradesini oluşturma fırsatını bulabildiği bir ortam ve zaman dilimidir. Regl yoksulluğu ve tabuları konusunda devletin politikası olmadığı gibi HPV nedeniyle meydana gelen rahim ağzı kanseri riski konusunda da politika izlenmemiştir. Devletin kadınların yaşamı ve hakları konusundaki politikasızlığı Opuz Türkiye davasında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin işaret ettiği üzere ayrımcı bir kaçınma, hareketsizliktir, politik bir politikasızlık söz konusudur.

Cumhuriyetin kadın hakları için vazgeçilmez bir kazanım ve mücadele için yasal dayanak, zemin hazırladığı açıktır ancak yeterli değildir. Laiklikten verilen her ödün, aydınlanmadan, akılcılıktan geriye atılan her adım eşit toplum idealinden bizi uzaklaştırmaktadır. Kadınlar ve çocuklar için Cumhuriyetin hukukunu, devrimci, laik hukukunu yeniden inşa etmek için mücadele hiç bitmeyecek.

soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.