Son yıllarda "kolay kazanç" vaatleriyle milyonların çekildiği finans piyasalarında fon vurgunun ardından büyük bir çöküş yaşanıyor.

Eylül ayında patlak veren fon krizi nedeniyle 50 binden fazla kişi hisse senedi hesabını tamamen sıfırladı. Fon ve borsa piyasalarından silinen toplam değer 3,3 trilyon lirayı aştı. Krizin faturası birikimini korumaya çalışan yurttaşa çıkarken, büyük sermaye kendine özel korunaklı alanlar yarattı.

Giderken de 3,3 trilyon lirayı da götürdüler

Merkezi Kayıt Kuruluşu verileri, yaşanan tablonun boyutunu gözler önüne seriyor. Ekonomim'in aktardığı verilere göre, sadece bir ay içinde 50 bin 234 kişi hisse senedi piyasasındaki portföyünü tamamen boşalttı. Bu kişilerin hesapları açık kaldı ancak içindeki bakiye 0 ila 1 lira seviyesine indi. Fon tarafında da hesabını sıfırlayanların sayısı 64 bini aştı.

Kriz yalnızca hesapların boşalmasıyla sınırlı kalmadı. Piyasadaki toplam değerlerde benzeri görülmemiş bir erime yaşandı. Yatırım fonlarının toplam büyüklüğü bir ayda yüzde 11’den fazla azalarak 1,2 trilyon lira kaybetti ve 9,26 trilyon liraya geriledi. Hisse senetleri piyasasında düşüş çok daha yıkıcı oldu. Borsa tarafındaki portföy büyüklüğü yüzde 22,8 eridi ve 2,1 trilyon liralık kayıpla 7,34 trilyon liraya indi. Böylece iki piyasadan buharlaşan toplam tutar 3,3 trilyon lirayı geçti. Bu kayıpta, fon krizinin tetiklediği peş peşe taban serileri ve satışlar belirleyici oldu.

Büyük sermaye daha az sarsıldı

Fonlardaki nakit sıkışıklığı doğrudan borsa zeminini sarstı. Hisse senedi yoğun fonlardan yaklaşık 93 milyar lira para çekildi. Bu zorunlu satışlar hisse senedi piyasasını ikiye böldü. Büyük holdinglerin yer aldığı BIST 30 endeksi yüzde 11 civarında gerilerken, daha sığ olan ve BIST 100 dışında kalan küçük şirketlerin hisselerindeki kayıp yüzde 37’yi aştı.

Büyük şirketlerin hisseleri bir şekilde el değiştirebilirken, işlem hacmi düşük şirketlerin hisseleri dibi gördü. Paraya sıkışan fonların bu hisseleri piyasada satamaması ya da ucuza elden çıkarması, borsaya küçük umutlarla giren yurttaşın elindeki hisselerin yarı yarıya erimesine yol açtı. 

Yabancı kârını aldı gitti

Piyasadaki yangını körükleyen bir diğer etken ise yabancı sermayenin tutumu oldu. 

Türkiye'deki yüksek faiz ortamından yararlanmak için gelen sıcak para, ilk risk işaretinde kaçışı seçti. Yabancı sermayenin yatırım fonlarındaki portföy değeri sadece Eylül ayında 532 milyar liradan 245 milyar liraya indi. 

Para faize ya da dolara yöneldi

Peki piyasadan çıkan bu devasa kaynak nereye yöneldi? 

Veriler, paranın finansal sistemin dışına taşmadığını, yalnızca adres değiştirdiğini gösteriyor. Döviz fonlarından 140 milyar lira çıkarken, aynı dönemde bankalardaki döviz mevduatı 5,2 milyar dolar arttı. Benzer şekilde TL fonlarından çıkan paranın adresi de bankaların vadeli mevduat hesapları oldu. Merkez Bankası verilerine göre aynı süreçte TL mevduat hacmi 222 milyar lira yükseldi. 

Sermayeye 'fırsat' doğdu

Sermaye cephesinde ise tablo tamamen farklı işledi. Küçük birikim sahipleri piyasadan arkasına bakmadan kaçarken, büyük sermaye kendine özel finansal kanallar açtı. Sıradan yurttaşın giremediği, yalnızca önceden belirlenmiş varlıklı kişi ve şirketlere özel kurulan fonlara yaklaşık 57 milyar liralık net giriş oldu. Benzer biçimde mutlak getiri hedefli fonlara da 49 milyar lira aktı.

Fon piyasasında toplam portföyün yüzde 80'e yakınını elinde tutan 10 milyon lira üzeri servet sahipleri kontrolü elinde tutmaya devam ediyor.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.