Türkiye, Amerikan silah tekeli Lockheed Martin'le F-16 savaş uçaklarının fiyatına ilişkin anlaşmazlıkların giderilmesi için bir dizi görüşme gerçekleştirecek.

ABD Kongresi Şubat 2024’te Türkiye’nin 40 adet Lockheed Martin F-16 Viper savaş uçağı alımını onaylamıştı.

Bloomberg'ün iddiasına göre maliyetler konusunda şirket ve Ankara arasında anlaşmazlık yaşanıyor.

İddiaya göre Lockheed Martin, biriken siparişleri azaltmak amacıyla kurulacak yeni üretim hatlarının finansmanını Türkiye'nin karşılaşmasını istiyor. Ancak Ankara buna karşı çıkıyor.

ABD'den sonra dünyada en büyük F-16 filosuna sahip olan Türkiye ayrıca, yerli üretim füzeler ve radar sistemlerini entegre edebilmek için görev bilgisayarının kaynak koduna erişim istiyor.

AKP'li Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan'ın Beyaz Saray'da ABD Başkanı Donald Trump'la yaptığı görüşmede de konunun gündeme geldiği belirtildi.

Anlaşmanın toplam büyüklüğü ise belirsiz. F-16’ların fiyatı, satışa dahil edilen donanım ve özelliklere göre büyük ölçüde değişiyor, ancak genellikle her bir jetin maliyeti onlarca milyon dolar seviyesinde oluyor.

Lockheed Martin, Bloomberg'e yaptığı açıklamada teklif edilen jetlerin “uygun işletme ve yaşam döngüsü maliyetlerine” sahip olduğunu belirtti ve diğer soruların ABD ile Türk hükümetlerine yöneltilmesi gerektiğini ifade etti. Beyaz Saray yorum talebine hemen yanıt vermezken, Türkiye Savunma Bakanlığı da açıklama yapmaktan kaçındı.

Modernizasyon yarışı hızlandı

Beşinci nesil savaş uçakları, radar görünmezliği, ileri aviyonik sistemler ve yapay zeka destekli komuta kabiliyetleriyle günümüz hava kuvvetlerinin en stratejik unsuru haline geldi. ABD’nin F-35’i, Çin’in J-20’si ve Rusya’nın Su-57’si bu alandaki başlıca örnekler. Türkiye’nin çevresindeki diğer ülkeler de dikkat çekici bir modernizasyon hamlesinde bulunuyor bir süredir. Türkiye ise bu yarışa hem Batı ittifakı içindeki rolü hem de “yerli ve milli” üretim iddiasıyla katılmaya çalışıyor.

Türkiye, F-35 programının başından beri ortağıydı; yerli şirketler uçağın yüzlerce parçasını üretiyor, Ankara ise milyar dolarlık yatırımlar yapıyordu. Ancak Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle Washington, Türkiye’yi projeden çıkardı. Buna rağmen Türk savunma şirketleri –TAİ, Kale, Alp Havacılık gibi– ABD’li devlerle başka ortak projelerde üretime devam ediyor.

AKP iktidarının “yerli ve milli savaş uçağı” olarak tanıttığı KAAN projesi bu tabloyu tersine çevirmeyi hedefliyor. Ancak projenin mevcut aşaması, bu iddiaları doğrulamakta yetersiz. Henüz yerli motor üretilemediği için F-16 motorları kullanılıyor. Radar, sensör, elektronik ve yazılım bileşenlerinde de dışa bağımlılık devam ediyor. 

F-35'de adım yok, Eurofighter beklemede

Orta hatta uzun vadede bir sonuca ulaşma ihtimali bulunan bu arayışlar sürerken, hızlı tedarik imkanları da deneniyor.

Türkiye, S-400’ler nedeniyle ABD Kongresi tarafından uygulanan yaptırımların kaldırılması halinde 40 adet F-35 savaş uçağı da satın almak istiyor. Erdoğan ile Beyaz Saray’daki görüşmesinde Trump, Türkiye’ye F-35 satışına “açık olabileceğini” ima etmişti ancak bu konuda somut bir anlaşma çıkmadı.

İngiltere ile de 20 adet Eurofighter Typhoon uçağı almak üzere bir anlaşma imzalanarak, daha fazla alım için opsiyon yaratıldı.

Türkiye ayrıca Katar’dan 12, Umman’dan ise 12 ikinci el Typhoon satın almayı planlıyor. Her iki anlaşmanın da bu yıl içinde tamamlanması ve yeni F-16 siparişlerinin 2030 civarında teslim edilmesinden önce Eurofighter jetlerin 2026’nın ilk çeyreğinde Türkiye’ye ulaşması bekleniyor.