2000-2003 yılları arasında yayınladığı otobiyografik çizgi roman serisi Persepolis ve aynı adı taşıyan animasyon filmiyle (2007) tanınan İranlı yönetmen Marjane Satrapi, İran’daki gelişmeleri ele alan bir programda görüşlerini dile getirdi. 

Fransa’da yaşayan İranlı yönetmen Marjane Satrapi, Fransız devlet radyolarından France Inter’de geçtiğimiz sene Eylül ayında İran’da 22 yaşındaki Mahsa Amini’nin öldürülmesinin yıldönümü vesilesiyle yayınlanan ‘İran hakkında umutlu olmak için aptal mı olmak gerekir?’ başlıklı soruyu ele alan programa konuk oldu. İran’daki rejimin uzun süre ayakta kalamayacağını söyleyen Satrapi iddiasının ardında duygusallığın değil, jeopolitik ve toplumsal sebeplerin olduğunu belirtti. 

İran'da üniversite öğrencilerinin yüzde 60’ının kadın, İran yurttaşlarının yüzde 82’sinin İslam rejimine karşı, ülke nüfusunun yüzde 30’unun ateist olduğunu dile getiren Satrapi, dindar olduğunu söyleyenler arasında da laikliği savunan birçok insanının bulunduğunu kaydetti. Böyle bir toplumun orta çağ zihniyeti tarafından yönetildiğine dikkat çeken Satrapi bu modern toplumun ekonomik problemler de düşünüldüğünde patlamamasının mümkün olmadığını dile getirdi.

Daha önceki toplumsal hareketliliklere bazı istisnalar dışında genelde ekonomik durumu görece iyi olan orta sınıfların katıldığını hatırlatan Satrapi, artık bu durumunun değiştiğini, her ekonomik sınıftan, bölgeden, küçük büyük demeden farklı büyüklükteki yerleşim birimlerinden yurttaşların eylemlere katıldığının altını çizdi.

‘Bütün diktatörler devrilene kadar yıkılmaz zannedilir’

Program sunucusunun toplumsallığın tek başına yetmeyeceğini, devletin şiddet uygulayabileceğine dair sözleri üzerine Satrapi tarihten her zaman ders almak gerektiğini vurguladı ve bütün diktatörlerin devrilene kadar yıkılmaz zannedildiklerini hatırlattı. İnsanların diktatörlerin düşmesinden sonra ‘Nasıl oldu da bu kadar uzun süre ayakta kaldı?’ diye şaşırdıklarını söyledi. Yeni neslin artık bu rejimi istemediğine, devletin bir elmas kadar sert olmadığına, içinde çatlaklar olduğuna dikkat çekti.

‘Umut sadece kadınlarda değil erkeklerde de’ 

Yönetmen, umudunun sadece gençler ve kadınlarda değil, erkeklerde de olduğunu söyledi. "Tarihte ilk defa erkeklerin desteklediği bir feminist devrim"in gerçekleştiğini belirten Satrapi, geçtiğimiz aylarda idam edilen erkeklerin kadın hakları mücadelesi nedeniyle hayatlarını kaybettiğini vurguladı. Ülkeye dair umudunun sosyolojik bazı gerçeklere de dayandığını söyleyen yönetmen, İran’ın bölgenin en az dindar olan ülkesi olduğunu, İranlıların Türklerden bile daha az ibadet ettiklerini söyledi.

‘Persepolis’te anlattığım kadın bir kahraman değil, sıradan bir İranlı kadındı’

Röportajın devamında İran’la ilgili olarak yaratılan çarşaflı kadın, sakallı erkek imajının "çok sattığını" ancak bunun yanıltıcı olduğunu belirten Satrapi, 23 yıldır herkese Persepolis’teki Marjane adlı kadın karakterin bir istisna olmadığını anlatmaya çalıştığını, fakat yalan söylemediğini anlamaları için 23 yılın geçmesi gerektiğini söyledi. Kadın yönetmen, "Tahran’daki Amazonvari kadınların yanında kendisinin pısırık kaldığını" sözlerine ekledi.

‘Umutsuz olanlar ülkesini terk etmiş olan İranlılar’

Sunucunun İran’da yaşayanların "tutunamamaları"yla ilgili sözleri üzerine kadın yönetmen böyle bir durumun olmadığını, umutsuzluğun kaynağının İran’da yaşayan İranlılar değil, ülkelerini terk etmiş olan İranlılar olduğunu vurguladı. Umutsuzluğun sebebinin eli kanlı İran rejiminin hemen, kısa bir süre içinde devrilmesini beklemekten kaynaklandığını belirten Satrapi, bazı şeylerin değişmesinin zaman alacağını ve bunun farkına varıldığında umutsuzluğa yer olmadığını söyledi.

‘Demokrasi ihraç edebileceğiniz bir şey değil, Afganistan’da gördük’

Demokrasinin bir kültür meselesi olduğunu söyleyen Satrapi, ABD’nin Afganistan’a demokrasi ihraç edemediğini, bunun bir işe yaramadığını, 20 yıl sonra Taliban’ın iktidarı ele geçirdiğini söyledi. İran rejiminin kısa vadede şiddet uygulayabileceğini fakat bunun güce değil zayıflığa işaret edeceğini belirtti.

‘Özgürlükten daha güzel olan bir şey varsa, o da özgürlük için verilen mücadeledir’

Röportajın sonuna doğru insanların ölümlü olduğunu bildiği ve bunu da tahammül edilemez bulduğu için kendisini karamsar olarak niteleyen yönetmen, özgürlükten daha güzel olan bir şey varsa, onun da özgürlük için verilen mücadele olduğunu, bunun kendisine umut verdiğini vurguladı. Sunucunun programın başlığında yer alan sorusunu hatırlatması üzerine Satrapi "İran hakkında umutsuz olmak için gerçekten çok aptal olmak lazım" dedi.

Haber

Persepolis, yeniden…