Geçtiğimiz hafta Beyaz Saray'da NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile kameraların karşısına geçen ABD Başkanı Donald Trump'a "Genel Sekreter müttefiklerin sizinle iş yapmak istediğini açıkça belirtti ve Türkiye de kesinlikle bu ülkelerden biri. F-110 jet motorlarını ve F-35 savaş uçaklarını istiyorlar. Türkiye'ye büyük bir hediye paketiyle mi gidiyorsunuz?" sorusu yöneltildi.

Trump'ın yanıtı ise şöyle oldu:

Sanırım öyle yapacağım. Türkiye bir NATO üyesi. Bazıları Türkiye'yi öyle görmüyor ama aslında öyle. O, NATO'nun güçlü bir üyesi. Evet, muhtemelen Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı çok mutlu edecek bir şey yapacağım.

7-8 Temmuz'da Ankara'da yapılacak NATO Zirvesine kısa bir süre kala Trump'ın "Erdoğan'ı çok mutlu edecek bir şey yapacağını" söylemesi, söz konusu "sürprizin" ne olacağına dair çeşitli tartışmalar yarattı.

Bu sürprize dair öne çıkan iki tahmin var:

1. Parası ödenmesine karşın teslim edilmeyen F-35'lerin verilmesi.
2. KAAN muharip uçağı için istenen jet motorunun satılması.

F-35'ler teslim edilir mi?

Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından Türkiye'nin, üretim ortağı ve tedarikçisi olduğu F-35 Müşterek Taarruz Uçağı programına katılımı askıya alındı. Türk şirketlerinin üretim zincirindeki payı kademeli olarak azaltıldı ve bu parçaların üretimi başka ülkelere kaydırılarak sözleşmeleri feshedildi. ABD'nin "Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşılık Verme Yasası"nı (CAATSA) devreye sokmasıyla birlikte Türkiye, programdan tamamen çıkarıldı. 

Bu esnada, programa yaklaşık 1,4 milyar dolar ödeme yapan Türkiye için üretimi tamamlanan ilk altı adet F-35 uçağı, test ve pilot eğitimleri için ABD'deki Luke Hava Üssü'nde tutuluyordu. Hatta Türk pilotlar bu uçaklarla eğitim uçuşlarına dahi başlamıştı.

Ancak CAATSA yaptırımlarının devreye girmesiyle birlikte, uçakların Türkiye'ye transferi durduruldu. Üretilen bu uçaklara el konuldu ve daha sonra ABD Hava Kuvvetleri envanterine katıldı.

F-35 uçaklarının teslim edilip edilmeyeceğine yönelik tartışmalar sürerken, Donald Trump'ın yeniden ABD Başkanı seçilmesinin ardından AKP iktidarının umutları da yeşermeye başladı. Çünkü 20 Ocak 2025 tarihinde resmen göreve başlayan Trump, günümüze kadarki süreçte zaman zaman F-35'lerin Türkiye'ye teslim edilebileceğine yönelik sinyaller verdi.

AKP'nin özellikle son zamanlarda Amerikancılığa gitgide daha fazla sarılması ve Trump'ın bu sinyalleri, söz konusu "sürprizin" F-35'ler olabileceğine yönelik iddiaları gündeme getirdi.

Hatta bu iddia, Türkiye'ye F-35 savaş uçağı satışına karşı çıkan Yunanistan ve İsrail'de "endişelerin arttığına dair haberlerin" çıkmasına neden oldu. İsrail ve Yunanistan, teknolojik üstünlüklerini aşındıracağını ve bölgesel askeri dengeyi değiştireceğini savunarak, uzun süredir Türkiye'nin F-35 almasına karşı çıkıyor. 

Geçtiğimiz günlerde ABD'nin Atina Büyükelçisi Kimberly Ann Guilfoyle ile görüşen önceki Yunanistan Başbakanı Aleksis Çipras, Washington'ı Türkiye'ye F-35 savaş uçakları da dahil olmak üzere ek ABD askeri teçhizatının satışını durdurmaya çağırdı. Çipras, NATO Zirvesi öncesinde ABD'nin uluslararası hukuka saygı göstermesi için Ankara'ya baskı yapması gerektiğini söyledi.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da kısa süre önce yaptığı açıklamada, İsrail'in "Erdoğan'ın ülkeye yönelik tehditlerini ciddiye aldığını ve endişelerini ABD'ye ileteceğini" söyledi.

İsrailli güvenlik kaynakları da F-35 programının belirli bileşenlerinin İsrailli şirketler tarafından üretildiğini veya geliştirildiğini belirterek, Tel Aviv'in İsrail bileşenlerinin bir Türk savaş uçağında yer almasından hiç de memnun olmayacağını belirtti.

Avrupa merkezli Euractiv'e konuşan konuyla ilgili bilgi sahibi bölgesel bir istihbarat yetkilisi ise "F-35 satışı kesinleşmiş bir anlaşma değil" yorumunda bulundu.

Öte yandan dün gündeme dair açıklamalarda bulunan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da CAATSA yaptırımlarının kısa süre içinde kalkabileceğini öne sürdü. Fakat Fidan'ın F-35 satışına dair yaptığı "CAATSA'dan sonra olur diye düşünüyorum" açıklaması dikkat çekti.

Jet motorlarının satılması daha olası bir seçenek

Öne çıkan ve daha olası görünen "sürpriz" ise KAAN muharip uçağı için istenen jet motorlarının satılması.

KAAN'ın uçuş testleri yapılan prototiplerinde ve ilk blok üretimlerinde ABD menşeli "General Electric F-110-GE-129" turbofan motorlarının kullanılması kararlaştırılmıştı. Ancak CAATSA yaptırımları ve ABD Kongresi'ndeki siyasi direnç nedeniyle motorların ihracat lisanslarında ciddi tıkanıklıklar yaşanmıştı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ise Eylül 2025'te yaptığı açıklamada, KAAN için gerekli motorların ABD'den temin edilemediğini duyurmuştu.

Trump'ın "Erdoğan'ı mutlu edeceğini" açıklamasından kısa bir süre önce Londra merkezli Reuters dikkat çekici bir iddia ortaya atmıştı. ABD hükümetinin, KAAN savaş uçakları için Türkiye'ye motor satışına izin vermeye hazırlandığı öne sürülmüştü.

Ajansın, konuya yakın dört kaynağa dayandırdığı haberinde, söz konusu kararın Ankara'da düzenlenecek NATO Zirvesi öncesinde Türkiye'ye yönelik bir jest niteliği taşıyacağı belirtilmişti. 

Reuters, Trump yönetiminin KAAN için 613 milyon avro değerindeki ABD motorlarının satışını onaylama niyetini Kongre'ye zaten bildirdiğini aktarmıştı.

Ret tasarısı sunuldu: Yasalaşma ihtimali var mı?

Öte yandan bu ihtimale karşı ABD'de şimdiden harekete geçildi.

ABD Temsilciler Meclisi Demokrat Üyesi Dina Titus, Türkiye’ye yönelik muhtemel Yabancı Askeri Satışını (FMS) engellemek amacıyla Temsilciler Meclisi'ne bir ortak ret tasarısı sundu.

Kathimerini gazetesinin aktardığına göre, yasa tasarısı metninde ABD kanunlarına işaret edilerek, büyük ölçekli yabancı askeri satışların yürürlüğe girebilmesi için Kongre'ye resmi bildirim yapılmasının zorunlu kılındığı hatırlatıldı.

Söz konusu tasarı, yalnızca motorların fiziki olarak Türkiye'ye teslimatını engellemekle kalmıyor; KAAN uçaklarının motor entegrasyonu, kurulumu, harici modifikasyonları, kalifikasyonu, sertifikasyonu, montajı ve test süreçlerini desteklemek için gerekli olan savunma malzemeleri, savunma hizmetleri ve teknik verilerin aktarımını da tamamen yasaklamayı amaçlıyor.

Ret tasarısının kabul edilmesi halinde Kongre'nin Silah İhracat Kontrol Yasası uyarınca sürece yönelik inceleme başlatması bekleniyor. Satışın yasaklanabilmesi için de bir dizi prosedür izlenmesi gerekecek. Tasarı önce Temsilciler Meclisi ve Senato'ya gidecek. Tasarının her ikisinde de onaylanması halinde izlenebilecek iki yol var: Ya ABD Başkanı Trump'ın kararı imzalaması beklenecek ya da Kongre'nin başkanlık vetosunu geçersiz kılacak üçte ikilik çoğunlukla karar alması gerekecek.

Temsilciler Meclisi de Senato da onaylasa bile tasarının yasalaşma ihtimali düşük bulunuyor. Trump'ın söz konusu tasarıyı imzalaması beklenmezken, Kongre'de de üçte iki çoğunluğun sağlanamayacağı tahmin ediliyor. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.