AKP'li Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın 26 Ekim’de duyurduğu, yandaş medyanın “müjde” diye sunduğu emekli düzenlemesinin ayrıntıları damla damla geliyor.

Ekonomim’in kulis haberine göre hükümet iki ayrı formül üzerinde çalışıyor. 

Seyyanen zam zor ihtimal, nakit sosyal yardım muhtemel

Aktarılanlara göre ilk aşamada ocak ayında yapılacak enflasyon zammının üzerine ya seyyanen bir tutar ya da refah payı eklenecek. İkinci aşamada emekliler tek tek taranacak, çalışan ve çalışmayan emekliler, en düşük aylığı alanlar, bunların gelir durumları ve bölgesel ihtiyaçları tespit edilecek. En düşük aylık için "tamamlayıcı" bir düzenleme konuşuluyor.

Üzerinde en çok durulan formül, enflasyon farkına eklenecek refah payı. Ancak bu pay 18 milyon emeklinin hepsine aynı oranda yansımayacak. Prim gün sayısı, çalışma süresi ve aylık düzeyi ölçüt alınacak. 65 yaş üstü, çalışmayan ve dar gelirli emeklilere daha yüksek pay bağlanacak. Sonrasında geliri düşük emeklilere kira, yakıt ve yol gibi başlıklarda nakit "ek ödeme" yapılması planlanıyor. Bu ödemeler de kendi içinde kriterlere ayrılacak.

Tartışılan ikinci formül olan seyyanen zam ise 18 milyon emeklinin tamamına eşit verilecek. Yani emekliler arasında ayrım yaratmayan tek seçenek bu. Kulis haberine göre en zayıf ihtimal de bu.

Bir süredir konuşulan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi’nin (GEDAT) yalnızca emekliler için uygulanmayacağı, onun yerine "ek ödeme" formülüne gidileceği belirtiliyor.

Türkiye’de 27,5 milyon prim ödeyen çalışan ve 18 milyon emekli var. 65 yaş üstü emekli sayısının yaklaşık 8 milyon olduğu tahmin ediliyor. En düşük emekli aylığını alanların sayısı ise 5 milyon 17 bin. Bu sayının yılbaşından sonra artması bekleniyor. 

Kaynak 'yok' değil, AKP kullanmıyor

Ekonomim’in aktardığı hesaplara göre enflasyon farkının üzerine eklenecek seyyanen zammın bütçeye maliyeti şöyle:

• 15 bin lira verilirse, yaklaşık 3 trilyon lira
• 10 bin lira verilirse, yaklaşık 2 trilyon lira
• 8 bin lira verilirse, yaklaşık 1,2 trilyon lira
• 5 bin lira verilirse, yaklaşık 1 trilyon lira

Bu rakamlar ilk bakışta devasa görünüyor. Peki gerçekten öyle mi?

soL’un 2027 bütçe teklifi üzerine yaptığı hesaplama bu tabloyu tersine çeviriyor. Devletin gelecek yıl almaktan vazgeçtiği vergi 4 trilyon 879 milyar lira. Bunun yaklaşık 2 trilyon 907 milyar lirası, yani yüzde 60'ı sermayeye gidiyor. 

En cömert senaryo olan 15 bin liralık seyyanen zammın yıllık maliyeti yaklaşık 3 trilyon lira. Yani 18 milyon emeklinin tamamına 15 bin lira seyyanen zam yapmak, devletin bir yıl boyunca yalnızca sermayeden almaktan vazgeçtiği vergi kadar tutuyor. 

Daha "mütevazı" senaryolarda fark iyice açılıyor. 5 bin liralık seyyanen zammın yıllık maliyeti olan 1 trilyon lira, tek başına patronlara tanınan 1,07 trilyonluk kurumlar vergisi istisnasının altında kalıyor. Yani emeklinin tamamına 5 bin lira seyyanen zam yapmak için gereken kaynak, sadece şirketlere tanınan kurumlar vergisi istisnasının içinden çıkıyor.

Hayaller 50 bin, gerçekler en iyimser tahminle 5 bin

Bütçenin kendi içindeyse bu kadar yer yok. 2027 teklifinde sosyal güvenlik programı ödeneği 1 trilyon 872 milyar liradan 2 trilyon 887 milyar liraya çıkıyor. Artış 1 trilyon 15 milyar lira. 

Üstelik bu ödenek sadece zamma ayrılmıyor, SGK’ye yapılan aylık katkıları, bayram ikramiyeleri, sağlık ödemeleri ve enflasyon farkları da buradan karşılanıyor. 

BirGün yazarı ve çalışma ekonomisi uzmanı Prof. Aziz Çelik'in hesaplamasına göre, bu artışın tamamı emekliye verilse bile emekli başına ayda kabaca 4-5 bin lira ediyor. Gerçek rakamın bunun çok altında kalacağı tahmin ediliyor.

Oysa daha şimdiden yandaş kalemler en düşük emekli aylığının 50 bin liraya çıkarılacağını iddia eden kulis haberleriyle göz boyuyor.

Emekli aylığı sosyal yardım değildir

Zammın tutarı kadar skandal olan bir diğer unsursa yöntemi. 

Yaşa, ev sahipliğine, hane gelirine, prim gününe bakılarak belirlenen bir ödeme, emekli aylığının niteliğini değiştiriyor. 

Emekli aylığı, yıllarca çalışıp prim ödemenin karşılığıdır, muhtaçlık testine bağlanabilecek bir sosyal yardım değildir. Yardım, koşullara ve idarenin takdirine bağlıdır. Bugün verilir, yarın kesilir. Evinin olması ya da hanedeki birinin sigortalı işe girmesi ödemeyi etkileyebilir.

Bu yöntem emekliler arasında yeni ayrımlar da yaratıyor. 64 yaşındakiyle 65 yaşındaki, kiracıyla ev sahibi, çalışmak zorunda kalanla çalışamayan birbirinden ayrılıyor. En düşük aylığı alan 5 milyon 17 bin kişinin yaklaşık yarısı 65 yaşın altında. Yani taban aylıkla geçinen 2,5 milyona yakın emekli, yaş sınırı yüzünden kapsamın dışında kalabilir.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.