Maraş merkezli depremlerin ardından çok sayıda 11 ilde binalar ve kamu kurumları hasar alırken kültürel varlıklar da zarar gördü.

Ege Üniversitesi Arkeoloji Bölümü ve Akdeniz Üniversitesi Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümü de bunun üzerine ortak kolektif bir çalışma yaparak söz konusu kültür varlıklarının hasar tespitiyle ilgili harekete geçti.

Ege Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu ile bu çalışmayı konuştuk. Çilingiroğlu, "6 Şubat depreminden kısa bir süre sonra bölgedeki kültürel varlıkların, müzelerin, arkeolojik alanların ve tarihi kalıntıların hasar aldığını öğrenmeye başladık" dedi. 

'1704 alana ilişkin koordinat bilgileri işlendi'

Sosyal medya aracılığıyla sadece gönüllülerden oluşan bir çalışma ekibi kurulduğunu belirten Çilingiroğlu, "Gönüllü ekibi arkeoloji öğrencileri, arkeoloji öğretim üyeleri, harita mühendisleri, uzay bilimleri ve teknolojileri öğrencileri, mimar ve restoratörlerden oluşan bir ekiptir. Dolayısıyla tamamen sivil bir girişimdir ve gönüllülük esasına dayanır" diye konuştu. Çilingiroğlu'nun çalışmayla ilgili verdiği bilgiler şöyle:

"Çalışmanın koordinasyonu Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Fotogrametri ve Uzaktan Algılama Komisyonu Başkanı, Akdeniz Üniversitesi Uzay Bilimleri ve Teknolojileri öğretim üyesi Doç. Dr. Nusret Demir ve Ege Üniversitesi Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi öğretim üyesi Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu tarafından üstlenildi.

Çevrimiçi olarak hazırlanan coğrafi veritabanı üzerine veri girişleri ilk olarak 10 Şubat tarihinde başladı ve günümüze kadar devam etmektedir. Gönüllü ekip afet bölgesi ilan edilen on ilin ve daha sonrasında afet bölgesine eklenen Elazığ ve Sivas’ın Gürün ilçelerindeki kültürel yapıları, tarihi kalıntıları ve arkeolojik alanları veritabanına işlemeye başladılar. Ekip kendi içinde alt ekipler oluşturdu ve her ilden 3-4 kişilik gruplar sorumlu oldu. Veri girişleri yapılırken Google maps, Google Earth Pro, kültür envanteri, TAY veritabanı, kültür portalı ve tapu kadastro sorgulama sayfası gibi kamuya açık çevrimiçi kaynaklar kullanıldı. Gönüllüler iki haftalık sürede toplam 1704 alana ilişkin koordinat bilgilerini veritabanına işlediler.

Diğer yandan, ekip sahadan gelen ve basına yansıyan hasar haberlerini ve bilgilerini de aynı veritabanına işlediler. Ayrıca 20 Şubat Hatay depremi de bölgede yeniden bir hasara neden olduğu için 20 Şubat sonrası hasar gören ve basına yansıyan kültürel ve tarihi varlıkları da ayrıca işlendi. Böylece bilgilerin sadece uydu görüntüleri üzerinden değil aynı zamanda güncel olarak sahadan gelen teyitli bilgilerle bir arada kayıt edilmesi sağlandı. Halen hasarlı ve hasar almayan yapılara ilişkin kayıtlarımız tutulmaya ve her gün güncellenmeye devam ediyor.

'Kültür varlıklarına ilişkin toplanan tüm veriler dijital haritaya işlendi'

Çalışmanın ikinci ayağını Doç. Dr. Nusret Demir’in koordine ettiği uydu radar verilerinin derlenmesi ve bu verilerin üzerinde analizler yapılması oluşturuluyor. Kültür varlıklarına ilişkin toplanan tüm verilerin dijital haritaya işlenmesi gerçekleşti. Afet nedeniyle açık erişime sunulan uluslararası uydu radar verilerinin yeryüzü hareketleri bölgenin maruz kaldığı çökme ve yükselme gibi yer değiştirmelere ilişkin güvenilir ve yüksek çözünürlüklü sayısal verileri sağlamakta. Aynı zamanda bölgeden Jeodezi uzmanlarının sağladığı Uydu bazlı konumlama sistemleri verileri ile de sonuçların doğrulaması gerçekleşmekte. Bu verileri kullanarak deprem öncesi ve deprem sonrasına ilişkin kültürel varlıkların, müzelerin ve arkeolojik alanların maruz kaldığı çökmeler, yer değiştirmeler hesaplanabilmekte.

'Hasar tespitleri karşılaştırmalı olarak incelenebilecek'

Yaptığımız çalışma hem 6 Şubat depremi öncesini ve sonrasını hem de 20 Şubat Hatay depremi öncesi ve sonrasına ait radar verilerini kültüre varlıkların maruz kaldıkları yer değiştirmeler bakımından analiz edecek. Böylece bölgedeki öncelikli korunması ve restore edilmesi, veya güçlendirilmesi gereken kültürel ve tarihi varlıklara ilişkin bir rapor hazırlanacak. Ayrıca ileriye dönük olarak da öngörülerde bulunmak mümkün olacak. Ayrıca radar verileriyle sahadan gelen hasar tespitleri karşılaştırmalı olarak incelenebilecek. Son olarak üretilen raporlar ve tüm veriler kamuyla ve bilimle açık olarak paylaşılacak. Açık erişimin openstreetmap.org platformu üzerinden gerçekleştirilmesi planlanıyor.  

Çalışmanın yüksek çözünürlüklü verilerle işlenmesi için Alman uydusu Terrasar verileri ile bilimsel yaklaşımlar ayrıca Avrupa Uzay Ajansı ESA tarafından desteklenen proje ile Çin’den Wuhan Üniversitesi’nden Prof.Dr.Timo Balz, Doç.Dr. Demir ve Prof. Dr.Çilingiroğlu koordinasyonunda sürdürülecek. Kandilli Rasathanesi desteğiyle elde edilen yüksek çözünürlüklü İtalyan uydusu CosmoSky verileri de çalışmayı farklı kılacak. Bununla birlikte Çin Yer Gözlem Merkezi LASAC da elde ettiği tüm verileri de Doç.Dr. Demir’e bu projeye destek için teslim etmiş durumda.

Arkeoloji ve uzaktan algılama alanında bir ilk olan bu afet sonrası gönüllü girişim aynı zamanda öğrenciler için uygulamalı bir eğitim imkanı sağladı ve bilimin toplumla buluşması açısından bir örnek teşkil etti."

Çalışmadaki gönüllü grubu: 
MELAHAT GÜLÜMHAN TUNGER
HAKAN YILDIZ
İBRAHİM ARSLAN
BİRCE GÖKSEL
KIYMET KARACA
CEMİLE KARACA
BERFİN ÇETİN
BERAT KARADENİZ
SERKAN BULUT
RAHMİ SERHAT KEMER
SEDA KURUM
BÜŞRA KAYIK
ELİF KOPARAL
SELİN GÜR
YASEMİN İYİTÜRK
SEVDA AYBÜKE KIZILTUNÇ
İZGEN LEYLA TANCUAY
GİZEM YEŞİLOĞLU
CENGİZ GÜRBIYIK
ÖZDEN SOYDAŞ
BAŞAK AKAN
GÖKÇE ORUÇ
RÜYA ATAN
İNCİ DENİZ ÖZDEMİR
YASEMİN ÇALIŞ
BUKET ÇAVUŞ
PINAR NİMETOĞLU
EZGİ SAYIN
MEHTAP MELEK AKDOĞAN
EKMEL NUR DOĞAN
A. DOĞA AYDIN

Haber

Depremden sonra kültür mirasının ve arkeolojik eserlerin durumu ve geleceği