Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile BYD arasında 2024 yılında imzalanan ve iktidar tarafından "tarihi yatırım" olarak kamuoyuna sunulan anlaşma, yıllık 150 bin araç kapasiteli bir tesisin 2026 yılına kadar faaliyete geçmesini öngörüyordu. Ancak geçen iki yıllık sürede sermaye grubunun sahada somut bir adım atmaması ve nihayetinde yatırımı askıya aldığını duyurması, gözleri şirkete bugüne dek sunulan imtiyazlara çevirdi.

Gelişmenin ardından şirkete sağlanan yatırım teşviklerinin akıbeti kamuoyunda tartışma konusu olurken, konu TBMM gündemine de taşındı. Çok sayıda milletvekili, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır'ın yanıtlaması istemiyle soru önergesi verdi.

Bakan Kacır: Haklarımız teminat altında

Kacır’ın yanıtlaması istemiyle verilen soru önergelerinde, kamu kaynaklarının sermayeye peşkeş çekilip çekilmediği ve oluşan vergi kaybının nasıl tazmin edileceği soruldu.

Bakan Kacır, verdiği yazılı yanıtta, "teşvik mevzuatının sınırları dahilinde izleme ve denetim faaliyetlerinin eksiksiz yürütüldüğünü" savundu ve "Tüm süreçlerde kamunun hak ve menfaatleri güçlü şekilde teminat altına alınmıştır" ifadelerini kullandı.

Bakan Kacır, milletvekillerine gönderdiği yanıtta, söz konusu yatırımın proje bazlı yatırım teşvik sistemi kapsamında desteklendiğini aktardı ve yatırımın niteliği, asgari şartları, takvimi ve firmanın yükümlülüklerinin sözleşmeye bağlı olduğunu belirtti.

Yatırımın iptaliyle birlikte, mevzuat gereği şu adımların atılması öngörülüyor:

• Geriye dönük vergi tahsilatı: Bugüne dek vergi muafiyetiyle ithal edilen tüm araçlar için yüzde 40'lık ilave gümrük vergisinin, gecikme faiziyle birlikte şirketten tahsil edilmesi.
• Teminatların devreye sokulması: Şirketin devlete sunduğu teminat mektuplarının işleme konması.
• Kamu arazisinin iadesi: Manisa Organize Sanayi Bölgesi’nde fabrika kurulumu için sermayeye tahsis edilen devasa kamu arazisinin geri alınması.

Bakanlık, anlaşma gereği "teşviklerin geri alınacağını" belirtse de, bu durumun yaratılan tahribatı gidermeye yetmeyeceği aşikar.

'Yatırım vaadi' ile gelen pazar avantajı

İmzalanan anlaşmanın en dikkat çekici boyutu, BYD'ye Türkiye pazarına giriş sürecinde sağlanan devasa vergi muafiyetiydi.

Uluslararası sermayeye ucuz iş gücü ve kamu kaynaklarının sunulmasını merkeze alan teşvik politikaları kapsamında şirket, Çin'den ithal ettiği araçlar için uygulanan yüzde 40 oranındaki ilave gümrük vergisinden "yatırım taahhüdü" karşılığında muaf tutulmuştu.

Bu durum, şirketin henüz tek bir çivi çakmadan Türkiye pazarında haksız bir rekabet avantajı elde etmesi ve kamunun ciddi bir vergi gelirinden mahrum bırakılması eleştirilerine neden olmuştu.