AKP iktidarının 2011 yılından bu yana limanlarından enerji kaynaklarına, ordusundan eğitim sistemine kadar içine girdiği Somali'de, Ankara'nın askeri varlığını çok daha ileri bir boyuta taşıyacak çarpıcı bir iddia gündeme geldi.

Somali basınına yansıyan haberlere göre, ülkedeki Afrika Birliği ve Birleşmiş Milletler misyonlarının çekilme süreciyle köşeye sıkışan Mogadişu yönetimi müttefiklerinden 20 bin asker talep ederken, Türkiye bu kapsamda ülkeye 15 binden fazla asker konuşlandırmayı kabul etti.

İddianın en dikkat çekici boyutu ise Somali'ye gönderilecek gücün yalnızca Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) personelinden ibaret olmayacağı yönünde. Suriye'de Beşar Esad yönetiminin cihatçılar ve emperyalist odakların işbirliğiyle devrilmesinin ardından "işsiz kalan" cihatçı çetelerin de bu 15 bin kişilik kuvvetin içinde Afrika Boynuzu'na konuşlandırılacağı öne sürülüyor.

Peki, Somali kamuoyunda ciddi tartışmalara neden olan bu iddiaların detaylarında neler var, Mogadişu yönetiminin söz konusu talebi nereden çıktı ve AKP yine neyin peşinde?

Hedef en geç Ocak 2027: 'Suriye'deki paramiliterler de dahil edilecek' iddiası

Somali merkezli Gaylan Media ve yerel kaynakların geçtiğimiz günlerden itibaren gündeme taşıdığı haberlere göre, Uganda birliklerinin ülkeden ani çekilme kararıyla paniğe kapılan Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud, doğacak boşluğu doldurmak için aralarında Türkiye'nin de bulunduğu yakın müttefiklerinden 20 bin kişilik askeri destek istedi.

İddiaya göre Ankara, iki ülke arasındaki savunma anlaşması kapsamında Ocak 2027'den önce Somali'ye 15 binden fazla silahlı unsur göndermeyi kabul etti. Planlamaya göre bu güçler başkent Mogadişu ve çevresinin yanı sıra Güney Somali'deki stratejik Barave ve Baydabo kentlerine yerleştirilecek. Hatta Türkiye'nin Barave ve Baydabo'daki hava pistlerini askeri üslere dönüştürmek istediği, ancak Baydabo'daki girişimlerin şu ana kadar sonuçsuz kaldığı belirtiliyor.

Somali kamuoyunda en çok tartışılan başlıklardan biri ise sevkiyatın niteliği. Haberlerde, Türkiye'nin göndereceği birliğin TSK'nin resmi kadrosunda yer almayan ve daha önce Suriye'deki çatışmalara katılmış cihatçı çeteleri de kapsayacağı öne sürüldü.

Esad yönetiminin devrilmesiyle birlikte Suriye'de işlevsiz ve "işsiz" kalan cihatçı unsurların, "sözleşmeli personel" veya "yardımcı kuvvet" adı altında Somali'ye ihraç edileceği iddiası ülkede ciddi güvenlik ve hukuk tartışmalarını beraberinde getirdi.

Somali basını ise tartışmalar kapsamında Mogadişu hükümetine şu soruları yöneltiyor:

• Eski Suriye muhariplerinden oluşan bu savaşçılar kimin komuta yapısı altında faaliyet gösterecek ve maaşlarını kim finanse edecek?
• Bu unsurların görevi hükümet tesislerini korumakla mı sınırlı olacak, yoksa doğrudan cephe savaşına mı sürülecekler?
• Resmi ordu disiplini dışındaki bu grupların Somalili sivillere karşı işleyebileceği suçlarda hesap verebilirlik mekanizması ne olacak?

İddiaların gölgesinde peş peşe güvenlik zirveleri

Türkiye ile Somali arasında 8 Şubat 2024'te imzalanan 10 yıllık Savunma ve Ekonomik İşbirliği Çerçeve Anlaşması veya 21 Temmuz 2026'da TBMM'de kabul edilen ve TSK'nin Somali'deki görev süresini 2028'e kadar uzatan tezkere, 15 bin askerin ya da Suriyeli paramiliterlerin sevkiyatına dair açık bir hüküm içermiyor.

Ancak iddiaların ortaya atıldığı günlerde Ankara ile Mogadişu arasında yaşanan yoğun askeri diplomasi trafiği dikkat çekiyor.

Somali basını, 4 Kasım'da Somali Savunma Bakanı Ahmed Muallim Fiki ile TSK Uluslararası Müşterek Stratejik Komutanı Korgeneral Sebahattin Kılınç ve TÜRKSOM komuta kademesinin bir araya geldiğini duyurdu. Görüşmede savunma ve güvenlik işbirliğinin güçlendirilmesi, Afrika Boynuzu'ndaki bölgesel güvenlik ve Eş Şebab'a karşı operasyonlar gündem edildi.

Dün de Somali basınındaki "15 bin asker" iddialarının hemen ardından başkent Mogadişu'da kritik bir temas daha gerçekleşti. Türkiye'nin Mogadişu Büyükelçisi Ferhat Alkan ile Somali Ulusal Güvenlik Danışmanı Awes Hagi Yusuf Ahmed bir araya geldi. Büyükelçiliğin sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, görüşmede "güncel askeri ve güvenlik gelişmeleri, terörle mücadele çalışmaları ve iki ülke arasındaki güvenlik işbirliğinin" ele alındığı bildirildi.

Somali'nin asker talebi nereden çıktı?

Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud'u Türkiye'den binlerce asker istemeye götüren sürecin arkasında uluslararası güçlerin ülkeden çekilmesi, Eş Şebab'ın ilerleyişi ve bizzat Mahmud'un yol açtığı iç siyasi kriz yatıyor.

Birleşmiş Milletler'in Somali'de 30 yılı aşkın süredir yürüttüğü siyasi misyonlar (UNTMIS), 31 Ekim itibarıyla resmen sona erdi. Eşzamanlı olarak ABD yönetimi, Afrika Birliği Somali Destek ve İstikrar Misyonu'na (AUSSOM) sağladığı mali ve lojistik desteği kesme kararı aldı ve BM Somali Destek Ofisi'nin (UNSOS) bütçesi yaklaşık yüzde 25 daraldı.

Finansman krizi ve yıllardır Eş Şebab saldırılarında verilen ağır kayıplar üzerine, 2007'den beri ülkede bulunan Uganda ordusu geçtiğimiz günlerde Somali'den çekilmeye başladığını duyurdu. Uganda birliklerinin Ağustos 2027'ye kadar tamamen çekilecek olması ve başkent Mogadişu'yu koruyan Aşağı Şabel'deki kritik noktaları boşaltması hükümette panik yarattı. Mahmud'un çekilmeyi erteleme talebi Uganda yönetimi tarafından reddedilirken, Afrika Birliği misyonunun Barave'deki üssünü de kapatacağı belirtildi. Yetkililer ise çekilmenin Uganda ile sınırlı kalmayacağını, diğer Afrika ülkelerinin de ayrılık hazırlığında olduğunu aktardı.

Yabancı güçlerin çekilmesiyle oluşan boşluk ise cihatçı Eş Şebab tarafından doldurulmaya başlandı. Her ne kadar şu anda başkent Mogadişu'ya dair bir tehdit olmasa da Eş Şebab'ın mevcut durumu değiştirebileceğine yönelik değerlendirmelerin sayısı artmaya başladı. Nitekim son olarak Aşağı Şabel bölgesine Eş Şebab'ın düzenlediği saldırıda, hükümet güçlerinden 400'den fazla asker hayatını kaybetti.

Mogadişu yönetimini sıkıştıran tek faktör de Eş Şebab değil. Görev süresi 2026'da dolan Cumhurbaşkanı Mahmud'un, parlamentonun ve eyaletlerin onayını almadan anayasayı değiştirerek görev süresini uzatması, özerk eyaletler olan Puntland, Jubaland ve Güneybatı Eyaleti tarafından "yasa dışı darbe" ve "kişisel diktatörlük inşası" olarak ilan edilmişti.

Ülke genelinde merkezi hükümete karşı silahlı hareketlilik ve ordudan kopuşlar her geçen gün büyüyor. Son günlerde Mahmud'un Hiran bölgesine saldırı emri vermesi üzerine yerel klanlar ayaklanırken, hükümet saflarındaki çok sayıda bölge kökenli asker ordudan ayrılarak yerel direnişe katıldı. Benzer şekilde ülkenin güneybatısındaki Baydabo çevresinde de Mogadişu destekli yönetimi devirmek için silahlı seferberlik ve saf değiştirmeler yaşanıyor.

Özetle; içeride özerk yönetimlerin ve klanların isyanıyla, dışarıda ise Eş Şebab'ın saldırılarıyla kuşatılan Mahmud yönetimi, kendi ordusundaki çözülme ve Afrika Birliği'nin çekilmesi karşısında iktidarını koruyabilmek için Türk askerini bir "rejim kalkanı" olarak kullanmak istiyor. Hatta Mogadişu'nun, Türk askerlerinin gelişiyle birlikte iç işlerine karışan bazı ülkelerle bağlarını koparmayı ve kavgalı olduğu komşuları Etiyopya ile Kenya'ya karşı daha çatışmacı bir siyaset izlemeyi planladığına yönelik iddialar şimdiden kamuoyuna yansımaya başladı.

Sermayeden askeri üslere: AKP'nin Somali kuşatması

Mogadişu kendi koltuğunu koruma derdindeyken, AKP'nin hesabı ise çok daha kapsamlı. 2011 yılında "insani yardım" ambalajıyla Somali'ye giriş yapan AKP iktidarı, geride kalan 15 yılda ülkede elini kolunu sallayarak adım atmaya başladı. Mogadişu Havalimanı Kozuva Grubu'na, Mogadişu Limanı Albayrak Grubu'na devredilirken, tarikat ve cemaat bağlantılı gerici vakıflar ülkenin dört bir yanını sardı.

Ankara'da Mülkiye'de burslu okuyan, Somali muhalefetinin "gayri resmi Türkiye ajanı" olarak nitelendirdiği ve geçtiğimiz ağustos ayında süresi dolmuş parlamento tarafından tartışmalı biçimde Meclis Başkanı seçilen Abdulkadir Muhammed Nur'un imzasıyla, 2024 yılında Somali'nin deniz yetki alanları ve enerji kaynakları 10 yıllığına Türkiye'ye açıldı. 

2017'de Türkiye'nin en büyük denizaşırı askeri üssü olan TÜRKSOM'u Mogadişu'da açan Türkiye, bugüne kadar on binlerce Somalili askeri eğitti. Somali ordusunun omurgasını oluşturan Gorgor (özel kuvvetler) ve Haramcad (polis) birlikleri TSK tarafından donatılırken; ülkenin savunma pazarı Baykar'ın TB2 ve Akıncı SİHA'ları, BMC'nin Kirpi zırhlıları ve ROKETSAN mühimmatlarıyla domine edildi. Hint Okyanusu kıyısında uzun menzilli füzelerin test edileceği bir uzay ve roket üssü projesi devreye sokuldu.

Tüm bu gelişmeler ise Somali'de "yeni sömürgecilik" tartışmalarını alevlendirdi.

Yanan bayraklardan 'Mekke İttifakı'na: AKP asker konuşlandırır mı?

Aden Körfezi ve Hint Okyanusu'nun kesişim noktasında yer alan Somali'de kurulan bu askeri ve ekonomik düzen, AKP'nin Afrika Boynuzu'ndaki Yeni Osmanlıcı hülyalarının merkez üssü konumunda.

Üstelik Türkiye, Somali'deki iç çatışmalarda halihazırda dolaylı ya da doğrudan taraf haline de gelmiş durumda. Geçtiğimiz aylarda Eş Şebab'la mücadele gerekçesiyle tedarik edilen Türk SİHA'larının ve Türkiye'nin eğittiği Gorgor birliklerinin; Mahmud yönetimi tarafından muhalif siyasetçileri, Güneybatı Eyaleti'ni, Jubaland'ı ve Puntland'ı vurmak için kullanılması ülkede tepkilere neden olmuştu. Hava saldırılarında onlarca sivilin hayatını kaybetmesinin ardından çeşitli kentlerde kitlesel protestolar düzenlenmiş, "Erdoğan'ı istemiyoruz" sloganları atan Somalililer Türkiye bayraklarını ateşe vermişti.

Dolayısıyla 15 bin asker ve Suriye'de boşa çıkan paramiliter unsurların Somali'ye gönderileceği yönündeki haberler şimdilik resmi makamlarca doğrulanmamış bir iddia olsa da AKP iktidarının dış politika sicili bu senaryonun hiç de uzak olmadığını gösteriyor. Daha kısa süre önce ABD ve İsrail'in bölgesel çıkarları doğrultusunda Suudi Arabistan'ı korumak amacıyla ülkemizi Mekke İttifakı'na dahil eden AKP, Somali'deki sermaye imtiyazlarını ve askeri nüfuzunu korumak adına da sahaya asker sürmeye yeltenebilir.

Günün sonunda bir tarafta isyanlara karşı koltuğunu korumak için yabancı askerlerin süngüsüne muhtaç Mogadişu yönetimi, diğer tarafta ise patronlarının çıkarlarını ve Yeni Osmanlıcı hesaplarını güvenceye almak uğruna askerleri Afrika Boynuzu'ndaki kanlı bir iç savaşın ortasına atmaya hazır bir AKP iktidarı bulunuyor.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.