Mısır, Sudan, Eritre ve Somali liderleri, Afrika Boynuzu'nda giderek artan siyasi gerilimler, sınır anlaşmazlıkları ve silahlı çatışmaların gölgesinde pazar günü Mısır’ın Yeni El-Alameyn kentinde bir araya geldi.

İlk kez düzenlenen bu dörtlü zirvede Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi, Eritre Devlet Başkanı Isaias Afwerki, Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud ve Sudan'daki Geçici Egemenlik Konseyi Başkanı Abdülfettah el-Burhan bir araya gelerek ortak bir bildiri yayımladı.

Zirve, Etiyopya’nın bölgedeki son politikalarına karşı "ortak bir duruş" niteliği taşıyor.

Sudan Geçici Egemenlik Konseyi'ne destek

Görüşmelerin ardından yayımlanan ortak bildiride, Nisan 2023'ten bu yana Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) ile savaş halinde olan Sudan Geçici Egemenlik Konseyi'ne tam destek bildirildi. 

Sudan'ın birliği, egemenliği ve ulusal kurumlarının korunması gerektiği vurgulanırken, HDK'ye işaret edilerek "her türlü paralel yapının kurulmasının reddedildiği" ifade edildi. Ayrıca, krizin çözümü için Sudanlı tarafların öncülük edeceği bir siyasi süreç çağrısı yapıldı.

Nil suları ve Rönesans Barajı tartışması

Liderler, isim vermeden Mısır, Sudan ve Etiyopya arasında uzun süredir krize neden olan Büyük Etiyopya Rönesans Barajı'na da (Hedasi Barajı) değindi.

Nil gibi sınır aşan nehirlerde uluslararası hukuka uyulmasının önemi hatırlatılırken, akış yönündeki ülkelerin mevcut su kullanım haklarına zarar verecek "tek taraflı adımlar" kesin bir dille reddedildi.

Etiyopya ise söz konusu barajı, su kaynaklarını geliştirme konusundaki egemenlik hakkı olarak görüyor.

Kızıldeniz ve Somaliland krizi

Bildirinin bir diğer önemli dikkat çeken maddesi ise Kızıldeniz'in kontrolü ve Somali'nin egemenliği oldu.

1993'te Eritre'nin bağımsızlığını kazanmasıyla Kızıldeniz'e kıyısı kalmayan Etiyopya'nın, deniz erişimi için uluslararası alanda tanınmayan Somaliland ile anlaşma arayışına girmesine tepki gösterildi.

Somali'nin toprak bütünlüğüne destek verilen bildiride, Somaliland'ın tanınmasına yönelik her türlü adım reddedildi.

Kızıldeniz'in kontrolünün yalnızca kıyıdaş devletlerde kalması gerektiği belirtilirken, Somali Cumhurbaşkanı Mahmud ise ticari erişim için Etiyopya'ya kapıyı tamamen kapatmadı ve Somali ile mutabık kalınması şartıyla buna itiraz etmeyeceklerini belirtti.

Etiyopya ile gerilim sürerken toplanan zirve

Dört bölge ülkesinin bir araya geldiği zirve, Etiyopya'da federal güçler ile Tigray Halk Kurtuluş Cephesi'nin (TPLF) de dahil olduğu yedi gruptan oluşan silahlı ittifak arasındaki çatışmaların tırmandığı bir döneme denk geldi.

2020 ila 2022 yılları arasında tahminlere göre en az 100 bin  insanın ölümüne yol açan savaş, 23 Eylül'de TPLF'nin başlattığı yeni saldırılarla tekrar alevlendi. Çatışmalar Afar ve Amhara bölgelerine yayılırken, TPLF'nin "başka bir yerden faaliyet göstermek üzere geçici olarak çekildiğini" duyurmasının ardından federal güçler pazar günü Tigray'ın başkenti Mekelle'yi geri aldı.

Etiyopya hükümeti, Eritre'yi TPLF'ye finansal destek sağlamakla, Mısır ve Sudan'ı ise isyancı ittifaka arka çıkmakla suçluyor. Zirvedeki ülkeler bu iddiaları reddederken, Eritre Enformasyon Bakanı, Addis Ababa yönetiminin "Eritre'ye saldırmak için bahane uydurduğunu" savundu. Suçlamaların ardından 1 Ekim'de Etiyopya, Asmara'daki büyükelçiliğini kapatma kararı aldı ve 10 Eritreli diplomatı sınır dışı etti. Eritre de buna diplomatik ilişkileri keserek yanıt verdi. Karşılıklı sınır dışı etme kararları Mısır ve Etiyopya arasında da yaşandı.

Öte yandan zirvenin, ABD'nin onlarca yıllık düşmanlığın ardından Eritre'ye yönelik politikasındaki değişikliğin hemen ardına denk gelmesi dikkat çekti. Washington yönetimi, 18 Eylül'de yürürlüğe giren kararla Eritre iktidar partisine ve bazı askeri kurumlarına yönelik yaptırımları kaldırmış, hemen ardından Eritre Dışişleri Bakanı Washington'da üst düzey ABD'li yetkililerle bir araya gelmişti.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.