Emekli aylığının açlık sınırının altında kaldığı Türkiye’de milyonlarca emekli ağır bir yoksulluk kıskacında yaşam mücadelesi veriyor. 

Yıllarca çalışıp prim ödeyerek hak ettikleri aylıklar hayat pahalılığı karşısında erirken, DİSK-AR verilerine göre her üç emekliden ikisi geçinebilmek için ya çalışmak zorunda kalıyor ya da iş arıyor. 

Emeklilerin tüm aylıklarda koşulsuz ve insanca yaşayacak bir iyileştirme talebi karşısında iktidarın emeklileri kategorilere ayıran çalışma hazırlığı sürüyor.

İktidar cephesinden emeklileri bölecek bu hazırlığa ilişkin her geçen gün daha fazla sinyal geliyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın ardından Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ve Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de peş peşe yaptıkları açıklamalarla emekli aylıkları için "yaş" ve "prim" kriterlerini gündeme getirdi.

Yılmaz'dan 17 milyonu aşkın emekliye 'sürdürülebilirlik' hesabı

TRT Haber canlı yayınında açıklamalarda bulunan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, AKP'li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın işaret ettiği emekli düzenlemesinin yıl bitmeden Meclis'e getirileceğini söyledi.

Milyonlarca emeklinin tüm aylıklarında eşit ve koşulsuz bir iyileştirme beklentisine karşın, masadaki taslağın belirli şartlara bağlanacağını doğrulayan Yılmaz, "Bu sadece asgari emeklilerle ilgili değil, sistemin ve emeklilerin geneline ilişkin bir çalışma. Prim ödeme gün sayısı gibi, yaş gibi faktörler de bu çalışmada tartışılan konular" ifadelerini kullandı.

İktidarın emekli ve emekçi hakları gündeme geldiğinde sığındığı "bütçe disiplini" söylemi Yılmaz'ın açıklamalarında bir kez daha yer buldu. Türkiye'de 17 milyondan fazla emekli bulunduğunu belirten Yılmaz, "sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli sürdürülebilirliğini" dikkate alan bir yaklaşım içinde farklı alternatifler üzerinde durduklarını iddia etti.

Emekli aylıklarında yapılacak düzenlemenin kademeli ve şarta bağlı olacağının sinyalini veren Yılmaz, buna karşın çalışmayı "Her halükarda emeklimize enflasyonun üzerinde bir artışı hedefleyen bir çalışmayı tamamlayıp Meclisimizin takdirine sunacağımızı ifade edebilirim" sözleriyle savundu.

Şimşek'ten 'adalet' kılıfıyla yaş ve prim şartı

Yılmaz’ın ardından Kanal 7 yayınında konuşan Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de emekli aylıklarında ayrımcılığa gidileceğini doğruladı.

Düzenlemenin tüm emeklileri kapsayacağını ileri süren ancak ödemelerin yaş ve prim gün sayısına göre farklılaştırılacağını belirten Şimşek, bu ayrımı "adalet ilkesi" ile savundu. Şimşek, “Yaşa ve ödenen prim gün sayısına göre yapılacak ödeme farklılaştırılmalı. Çünkü adalet de çok önemli” ifadelerini kullandı.

Emekli maaşı iyileştirmesi için bütçede yeni kaynaklar oluşturulduğunu söyleyen Şimşek, 2027 ve sonraki yıllarda deprem harcamalarının azalması, bu yıl uygulanan eşel mobil sisteminin gelecek yıl sürdürülmemesi ve kayıt dışılıkla mücadele kapsamında elde edilen ilave gelirlerle mali alan yaratılacağını belirtti. Şimşek, “Bu üç alanı öncelikli olarak emeklilerimize, bütçeyi bozmadan, finansal istikrarı tehlikeye atmadan, ülkemizin kazanımlarını heba etmeden bir iyileştirme yapmak için kullanacağız” dedi.

Teknik çalışmaların büyük ihtimalle aralık ayında tamamlanacağını açıklayan Şimşek, 5 Kasım'da Meclis Plan ve Bütçe Komisyonu’ndaki konuşmasında da benzer ifadeler kullanmış ve "Herkese aynı değil, yaşa ve ödenen prime göre, seyyanen artışta da bir farklılaşmaya gidilmesi üzerinde çalışılıyor" demişti. Kelime anlamı "herkese eşit ölçüde" olan seyyanen zammı bile şarta bağlamaya hazırlanan iktidarın bu takvimine göre emekliler, ocak ayında ne alacaklarını yine yılın son günlerinde öğrenecek.

Hedef 'sosyal yardım' formülü mü?

Normal şartlarda eşit ve kapsayıcı bir düzenlemede "yaş" kriterinin bir belirleyiciliği bulunmuyor. Ancak hem Yılmaz'ın hem de Şimşek'in bu vurgusu, kulislere sızan "65 yaş üstü ve çalışmayan emeklilere farklı, diğerlerine farklı" muamele edileceği yönündeki senaryoyu doğrudan destekliyor.

Bu tablo, iktidarın tüm emeklilere koşulsuz seyyanen zam yapmak yerine, emeklileri tek tek tarayıp hane gelirine, ev sahipliğine ve çalışma durumuna bakarak "muhtaçlık" ve "yaş" testine tabi tutacak bir ek ödeme sistemi üzerinde çalıştığını gösteriyor.

Masadaki formüle göre, ocak ayında yapılacak enflasyon farkının üzerine eklenecek refah payı herkese aynı oranda yansımayacak. 65 yaş üstü, çalışmayan ve dar gelirli emeklilere daha yüksek pay bağlanması, ardından da geliri düşük emeklilere kira, yakıt ve yol gibi başlıklarda nakit "ek ödeme" yapılması planlanıyor.

Kök aylık kıskacındaki 2,5 milyon emekli kapsam dışı kalabilir

Yıllarca çalışıp prim ödemenin karşılığı olan emekli aylığının "sosyal yardıma" dönüştürülmesi, emekliler arasında derin ayrımlar yaratma tehlikesi taşıyor. İdarenin takdirine ve koşullara bağlanan yardımlar, emeklinin evinin olması ya da hanedeki birinin sigortalı işe girmesi halinde kesilebiliyor.

Üstelik 64 yaşındakiyle 65 yaşındakini, kiracıyla ev sahibini, geçinemediği için çalışmak zorunda kalanla çalışamayanı birbirinden ayıran bu formül, en alttaki milyonları da dışarıda bırakıyor.

Prof. Dr. Aziz Çelik’in verilerine göre, kök aylığı taban aylığın altında kaldığı için en düşük emekli maaşına (23 bin 552 lira) mahkûm edilenlerin sayısı 2019’da 800 bin iken bugün 5 milyon 17 bin kişiye ulaştı. Yani her üç emekliden biri Meclis'in "lütfettiği" tamamlama ödemesiyle geçiniyor. En düşük aylığı alan bu 5,1 milyon kişinin yaklaşık yarısı ise 65 yaşın altında bulunuyor. Başka bir deyişle, taban aylıkla hayatta kalmaya çalışan 2,5 milyona yakın emekli, yaş sınırı yüzünden düzenlemenin dışında kalma riskiyle karşı karşıya.

İktidar kulislerinde konuşulan bu ayrıma AKP içinden ve emekli örgütlerinden de tepki yükseliyor. Eski AKP Milletvekili Şamil Tayyar, 65 yaş ve çalışan emekli ayrımının “bir çuval inciri berbat edeceğini” belirtirken, EYT Dernekleri Federasyonu Kurucu Başkanı Gönül Boran Özüpak, “Primlerini tahsil ederken emeklinin yaşına bakmadınız da sıra hakkını teslim etmeye gelince mi yaşını hesaba katacaksınız?” sözleriyle duruma tepki göstermişti.

Hayaller 50 bin, bütçedeki gerçek bambaşka

İktidar kanadı "enflasyonun üzerinde iyileştirme" vaat ederken ve yandaş medyada en düşük emekli aylığının 50 bin liraya çıkarılacağı yönünde gerçek dışı senaryolar dolaşıma sokulurken, 2027 bütçe teklifindeki rakamlar bambaşka bir gerçeğe işaret ediyor.

2027 bütçe teklifinde sosyal güvenlik programı ödeneği 1 trilyon 872 milyar liradan 2 trilyon 887 milyar liraya çıkıyor. Ancak 1 trilyon 15 milyar liralık bu artış yalnızca emekli zamlarına ayrılmıyor; SGK’ye yapılan aylık katkıları, bayram ikramiyeleri, sağlık ödemeleri ve normal enflasyon farkları da bu kalemden karşılanıyor. Prof. Dr. Aziz Çelik'in hesaplamasına göre, bütçedeki bu artışın tamamı emekliye verilse bile emekli başına ayda kabaca 4-5 bin lira düşüyor; gerçek artışın ise bunun çok altında kalacağı öngörülüyor.

Emeklinin hakkı sermayenin vergisine kurban

Emeklinin maaşını "muhtaçlık" ve "yaş" testine bağlamaya hazırlanan iktidar, bu tablonun temel gerekçesi olarak "kaynak yetersizliğini" ve "bütçe disiplinini" gösteriyor. Ancak soL'un 2027 bütçe teklifi üzerinden yaptığı hesaplamalar, kaynağın "yok" olmadığını, iktidarın tercihini sermayeden yana kullandığını ortaya koymuştu.

Enflasyon farkının üzerine eklenecek seyyanen zammın bütçeye yıllık maliyeti; 5 bin lira verilmesi halinde yaklaşık 1 trilyon lira, 10 bin lira verilmesi halinde 2 trilyon lira, en cömert senaryo olan 15 bin lira verilmesi halinde ise yaklaşık 3 trilyon lira tutuyor.

Buna karşın devletin 2027 yılında almaktan vazgeçtiği toplam vergi (vergi harcaması) 4 trilyon 879 milyar lirayı buluyor. Bunun yaklaşık 2 trilyon 907 milyar lirası, yani yüzde 60'ı doğrudan sermayeye gidiyor.

Başka bir ifadeyle, Türkiye'deki tüm emeklilere 15 bin lira seyyanen zam yapmanın yıllık maliyeti, devletin bir yıl boyunca yalnızca patronlardan almaktan vazgeçtiği vergi tutarıyla neredeyse başa baş geliyor. Daha mütevazı bir senaryo olan 5 bin liralık seyyanen zammın yıllık maliyeti (1 trilyon lira) ise, tek başına şirketlere tanınan 1,07 trilyon liralık kurumlar vergisi istisnasının bile altında kalıyor. Emekliye "bütçeyi bozar" denilerek çok görülen kaynak, sermayenin silinen vergileriyle fazlasıyla karşılanabiliyor.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.