Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati geçtiğimiz günlerde 2022 Yılı Değerlendirmesi 2023 Yılı Hedefleri Programı’nda konuştu. Bakan Nebati, 2022 yılı bütçe sonuçlarının "yüzlerini güldürdüğünü" öne sürdü. Dolmabahçe Çalışma Ofisi’nde gerçekleştirilen toplantıda Nebati "Son 20 yılın en iyi bütçe performanslarından birini yakaladık" diyerek şunları söyledi:

“Makro göstergeler açısından son derece başarılı bir yıl olan 2022’de toplam bütçe giderimiz 2 trilyon 941 milyar lira, bütçe gelirimiz ise 2 trilyon 802 milyar lira olarak gerçekleşti ve bunun sonucunda bütçe açığımız yılın tamamında sadece 139,1 milyar lira oldu. Ayrıca, toplamda 171,8 milyar lira faiz dışı fazla verdik. Dolayısıyla küresel ekonomide sert türbülanslar yaşanırken, ülkemiz 4 yıllık aradan sonra 2022 yılında yeniden faiz dışı fazla vermeyi başardı. Böylece bütçe öngörümüzden 139,3 milyar, OVP hedefimizden ise 322,1 milyar lira daha düşük bir bütçe açığıyla seneyi kapatmış bulunuyoruz. Orta Vadeli Program’da 131,4 milyar lira faiz dışı açık tahmininde bulunmuştuk. 2022’de sağladığımız yüksek bütçe performansıyla bu açığı telafi ettiğimiz gibi 171,8 milyar lira faiz dışı fazla vermeyi de başardık. Bu durum mutluluğumuzu ikiye katladı.”

Giderlere bakıldığında, gerçekleşmelerin OVP tahminlerinin 192 milyar altında kaldığı, faiz hariç giderlerin ise 173 milyar liranın altında gerçekleştiğini söyleyen Nebati, "Bütçe giderlerinin geçen yıla kıyasla en fazla artış gösterdiği harcama kalemlerinin; cari transferler, personel giderleri, yatırım harcamaları ve borç verme alanlarında olduğunu görüyoruz" dedi.

Kimin bütçesi?

Bakanın açıklamalarının ardından bütçe tartışması yeniden alevlendi. 2022 ve 2023'te bütçe açıklarının devasa boyutlara ulaşmasının nedenleri arasında seçim ekonomisi başat faktörken, "2023 bütçesi seçim öncesi eriyecek mi?", "Bütçe kimin bütçesi?" sorularına cevap aradık.

Dayanışma Meclisi üyesi, iktisatçı Prof. Dr. Aziz Konukman'a konuyla ilgili görüşlerini sorduk. Bütçenin bir seçim bütçesi olduğunun altını çizen Konukman, "Halkı vergi yüküyle, gelirle zorlamamak istiyorlar. Giderlerdeyse kepçeyle dağıtmak. Ama kime? Ağırlıklı olarak sermayeye" dedi.

Konukman, "Kamuoyuna büyük bir bütçe açığı verecekmiş izlenimi yaratıp, vermediklerini söyleyerek övündüler. Övünürken de 2023'te bütçe açığının yüzde kaç artacağını saklamış oldular. Bu da tam gaz bütçe açığı vereceklerini ve seçimi kazanmak için her türlü harcamayı yapacaklarını bize gösteriyor. Üstelik vergileri de daha az artırarak" diye konuştu.

'Kimin bütçesi derseniz sermayenin bütçesi. Kaynakların dağıtımı ona göre yapılacak'

Aziz Konukman'ın konuyla ilgili anlattıkları şöyle:

"Bu bir seçim bütçesi. Kimin bütçesi derseniz sermayenin bütçesi. Zaten sermayenin bütçesi olunca kaynakların dağıtımı ona göre yapılır. Aslında yılın içinde dağıtacağı ulufeleri öne alarak onlara dağıtabilir. Bu arada da bazı kırıntıları, neo-liberal politikalarla mağdur ettiği, muhtaç duruma düşürdüğü emekçi kesimlerle, geniş halk yığınlarıyla -onlara şirin gözükebilmek adına- paylaşacaktır. Hatta Bakan Nebati bunu çok veciz bir sözle ifade etti ve 'fakir fukaraya bunları vermek lazım, sevaptır' demeye getirdi. Yani bu kırıntı paylaşma işini 'sadaka ekonomisi anlayışı' yoluyla çok güzel çözme yoluna gittiler. 2023 bütçesinde bunlarla sık sık karşılaşırsak şaşmamak gerekir. Asgari ücrete yeni bir ayarlama, konut-kredi desteği, borçların yapılandırılması da bunların bir kısmını oluşturabilir.

Ancak burada yeni bir durum var. Peki bu durum ne? 2023 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nda yer alan tablo 1/42'ye göre 2022 için verilen büyüklükler, orta vadeli programdan alınan büyüklükler. Yani bunlar 2022 rakamları gerçekleşme tahmini. O rakamlar 4 Eylül tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan orta vadeli programda veriliyor. Geçtiğimiz günlerdeyse Bakan Nebati 2022 gerçekleşme tahminini açıkladı. Yani artık 2023 büyüklüğünün mukayese edileceği büyüklük Resmi Gazete'de yayımlanan büyüklük olmaktan çıktı. Nebati'nin açıkladığı değişiklik o kesimler tarafından muazzam bir övünç kaynağı oldu. Çünkü Nebati 'Biz 461,2 milyarlık açık öngörüyorken 139,1 milyar oldu' diyerek 'müjde' verdiğini söyledi. Sonra bunu bütçenin program hedefiyle de karşılaştırdı. Orada da '278 milyar öngörüyorduk, 139 milyar oldu' dedi. Yani her iki tahminin de altında kaldık demiş oldu. Ama Yıllık Program'da gerçekleşme tahmini koymuş, 2022'de ek bütçeyle bizim bütçemiz ne oldu diye vermemiş. Yani elinizdeki bütçe büyüklüğü aslında hangisi? Ek bütçe dahil olan bütçe büyüklüğü... Ama onun da ötesinde 'öyle tahmin ediyoruz' diyerek rakamları büyüttüler. Bütçeyi olağanüstü büyüttüler. Bütçe bu kadar büyüyünce örneğin Yıllık Program'daki 'harcamalar' kalemi arttı ve 3,1 trilyon oldu. Halbuki o bütçenin kendisinde 2,8 trilyon. Yani Ocak ayında yayımlanan bütçeye Temmuz'da ek bütçe geldi ve rakam 2,8 trilyon oldu. Bunlar o rakamı 3,1 trilyona çektiler, Meclis'in de verdiğinin ötesine gittiler. Orası büyüyünce bütçenin 'seçim bütçesi' olma özelliği daha az görünüyor. 

Mesela yine 'cari transferler' kalemi. Yine bu kalem sermayenin çok yararlandığı bir alan. 'Cari transfer' farklı sınıflara bütçeden yapılan aktarmalar demektir. Emekli maaşı dahi buradan ödenir. Bu kalem artmış. Öte yandan 'gelirler' kalemi, 'vergi gelirleri' düşmüş. Giderler daha fazla gelirler daha az artacak. Bu yönüyle de tam bir seçim bütçesi var önümüzde. Halkı vergi yüküyle, gelirle zorlamamak istiyorlar. Giderlerdeyse kepçeyle dağıtmak. Ama kime? Ağırlıklı olarak sermayeye.

'Devlet sermayeden alacağı verginin büyük bölümünde vazgeçti'

Yani şimdi Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'yla kamuoyuna ne deniyor? 'Bütçem yüzde 42,6 büyüyecek' diyorsun. Ancak öyle değil. Yüzde 50'den fazla büyüyor. Övündükleri 'bütçe açığı' ne oluyor? 'Hedeflediğimiz altında, 139 milyar yaptık. Bu büyük başarı. Gerçekleşme tahminimize göre 460'ın üzerindeydi' demişlerdi. Halbuki o da yüzde 374 arttı. Meclis'e ve kamuoyuna 'Benim bütçe açığım 2022'ye göre yüzde 43 olacak' diye açıklamış. 139 milyardan 659 milyara çıkmış. Yani şunu demek istiyorum, Bakan 2022 gerçekleşme sonuçlarıyla övünürken sakladıklarını ortaya dökmüş oldu. 'Seçim bütçesi uygulamıyoruz, makul artışlar yaptık' demişlerdi daha önce. Öyle olmadığını görmüş olduk. Bakan aslında 2023'ün ne kadar büyük bir seçim bütçesi olduğunu itiraf etmek durumunda. 

Tüm bunların yanında bir diğer sermayeyi ilgilendiren konu da, devletin 2022 Temmuzu'ndaki ek bütçe tutarı yani yaklaşık 1 trilyon lira kadar (994,4 milyar liralık) bir vergiden vazgeçmesi, muafiyet ve istisnalar nedeniyle. Bunun büyük bir çoğunluğu sermayeye gitti. Bu miktar devletin toplayacağı verginin yaklaşık yüzde 31'ine tekabül ediyor. Yani devlet 2023 yılında toplayacağı vergilerin yüzde 31'inden vazgeçiyor ve büyük kısmı da sermayeye ait. Yine sermayeyi ilgilendiren iki kalemde de çok ciddi artış olduğunu da söyledik. Yani tüm bunlar bu bütçenin kimin bütçesi olduğunu iyice gözler önüne seriyor. 

'Seçimle birlikte bütçe yaklaşık 5 aya sıkışmış olacak, kesinlikle ek bütçeye gidecekler'

Bütçe yıllık hazırlanıyor. Ancak seçimle birlikte bu bütçe yaklaşık 5 aya sıkışmış olacak. Kesinlikle ek bütçeye gitmeleri gerekecek anlamına geliyor bu. Geçen yıl Haziran ayında ek bütçeye gidilmişti, seçim olmamasına rağmen ilk 6 ayda bütçe tükenmişti. Burada da seçimden sonra gidilecek. İster AKP olsun, ister başkası. 

Ödenek demek, o kuruma para vereceğim demek. Ama vergi gelirleri hemen toplanmıyor ki, tahsilat zamanları var. Mart ayı vergi ayı. Dolayısıyla gelirlerin tahsil zamanı geldiğinde, iç borçlanmadaki sınırlılıklar ortadan kalkıp para topladığında hemen harcayacak. Yetmezse para basabilir. Bu üç finansman yöntemini aynı anda devreye sokacak. Böylelikle seçim harcamalarını öne çekebilir. Bu ne demektir aynı zamanda? Sonrasını düşünmüyorum demektir."

Haber

Seçime giderken ilkesizlik ve Anayasa değişikliği