Açık kaynak yazılımlarla birlikte her seviyeden yazılım geliştiricinin gündemine giren önemli bir kavram var. Kaynak kodu yönetimi. Bu mesleği icra edenlerin hep bildiği, daha önceden de kullandığı bir araç olmasına rağmen, son yıllarda açık yazılım geliştirme araçlarının çeşitlenmesiyle bağlantılı olarak büyük yaygınlık kazandılar.
Kullandığımız yazılımın özünü oluşturan ancak insanların da okuyabileceği yönergelere kaynak kodu diyoruz. Bu kodun değiştirilmesiyle kullandığımız yazılımların davranışları da değişiyor. Örneğin, kullandığınız metin düzenleyicisinin karakter veya kelime sayma özelliği yoksa, bu kodları değiştirerek daha gelişkin bir metin düzenleyicisi elde edebiliyoruz.
Kaynak kodu yönetimi sistemleri de kaynak koduna eklediğimiz ve çıkardığımız bilgilerin çetelesini tutarak bize yardımcı oluyor. Örneğin, eğer geçen hafta çalışan bir yazılım bu haftanın değişiklikleriyle anlaşılmaz bir şekilde çökmeye başladıysa, kolayca geçen haftanın koduna dönebiliyorsunuz. Bu sistemler, bu işlemi sadece sizin için değil, birden fazla kişinin de kolayca yararlanabileceği bir şekilde sunduğu için olmazsa olmazlardan. Bu sistemler bireyler tarafından işletilebildiği gibi web üzerinden de işletilebiliyor.
Web üzerinden bu hizmeti veren en popüler sitelerden biri olan Github, bünyesinde barındırdığı devlet dairelerine ait kaynak kodlarını ön plana çıkaran bir site hazırladı[1]. Projeler, ABD kongre üyelerinin listesinden tutun, Chicago belediyesinin belirlediği bisiklet yolu haritalarına, hatta yasal dokümanlara kadar uzanıyor. Bu kadarla da kalmayıp bu verileri işleyecek araçlar ve vatandaşlardan geri dönüş almaya yarayacak siteler de paylaşılanların arasında. Ayrıca sadece ABD’de değil, bu eğilim Avrupa ülkelerinde de oldukça yaygın.
Bu verilerin herkesle paylaşılmasının ardında bazı varsayımlar yatıyor. Veri herkesin ulaşımına açık olursa, hükümet yönetiminde şeffaflık, katılım kolaylığı gibi unsurlar gelişir ve daha ‘demokratik’ bir yönetim mümkün olur diye düşünülüyor. Daha da ileri götürenler, yasaların bile bu gibi herkesin kullanımına ve değişikliğine açık ortamlarda yapılmasını öngörüyor, ya da hayal ediyor. Bunun bazı örneklerini de prototip aşamasına getirmişler bile. Örneğin, StreetMix adındaki site kendi sokağınızı tasarlamanıza ve bunu karar vericilerle paylaşmanıza yarıyor.
Arzulanan diğer şey ise, bu verilerin hükümet tarafından işlenmesindense bunların işlenmesinden doğacak bilgiyle ilgilenecek girişimcilerin bu veriye kolay ulaşması ve bu bilgi üzerinden değer elde etmesi. Örneğin, bir belediye, kullanışlı ve yararlı bir ulaşım haritasının yeni sürümünü sunmanın masrafını kendisi karşılamak yerine, veriyi açarak bu işi de girişimcilere yani özel sektöre devretmeyi planlayabilir.
Devlet vatandaş ilişkisi demişken, henüz haberdar olduğum bir hikaye beni çok etkiledi. Bilindiği üzere Küba, Sovyetlerin çöküşünden sonra ekonomik bir darboğaza girdi ve uzun süre büyük sıkıntılarla yaşamak zorunda kaldı. İşte bu dönemde, Kübalılar bazı kalemlerdeki ihtiyaçlarını kendi kendilerine bir üretim sürecine girerek gidermişler. O sıralarda öğrenci olan Ernesto Oroza, “ulaşım, giyecekler, oyuncaklar, elektronik eşyalar ve diğer birçok şey”in halk tarafından eski eşyalardan yeniden üretildiğini anlatıyor. Meğer günümüzde ‘maker’ veya ‘yapıcı’ olarak bilinen zanaat, 20 yıl önce Küba’da işlemeye başlamış bile.

[1] government.github.com