Emek Sineması'nın da içinde bulunduğu, İstiklal Caddesi üzerindeki tarihi yapı kompleksinin "yenilenme" projesine Mahkeme, ikinci kez "yürütmeyi durdurma" kararı verdi. Ne var ki "yürütmeyi durdurma" bugüne kadar AKP'li Beyoğlu Belediyesi'nin hukuku ayaklar altına alarak önünü açtığı Kamer İnşaatı durduramadı. Emek'i yerle bir eden Kamer İnşaat, mahkeme kararını tanımadıklarını gösterdi; Beyoğlu'nda inşaat devam ediyor.

Biz de, 20 yıla yakın bir süredir hakkında birçok kez yazıp çizilen ve sonunda 2013'de yıkılan Emek Sineması ve Cercle D'Orient'ın sermayeye karşı verdiği direnişin tarihini derledik...

Beyoğlu'nun ortasında bulunan bu eşsiz güzellikteki bina, 1884'te mimar Alexandre Vallaury tarafından yapıldı. Yapıldığı yıldan itibaren birçok sanat ve spor kurumuna ev sahipliği yapan bina 1924'te Melek Sineması'na dönüştü. Sinema adını, yaklaşık 900 kişilik dev salonundaki perdenin iki yanında bulunan melek heykellerinden alıyordu. 1942'de, müslüman olmayan yurttaşlara karşı çıkartılan Varlık Vergisi'yle İstanbul Belediyesi'nin eline geçen bina, daha sonra, 1957 yılında Emekli Sandığı'na devredildi. Yeni ismini Sandıktan alan sinema, o yıldan talan edilmesi için boşaltılacağı 2009'a kadar, sanatseverlere buluşmaya devam etti.

1970'lerde İpek Sineması'nda çıkan yangın Cercle D'Orient'a da zarar verdi. Cercle D'Orient ve Emek Sineması'nın içinde bulunduğu tarihi yapının 1976'da başlayan tescil çalışmaları 1978'e kadar sürdü. Tarihi yapı Kültür Bakanlığı Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Kurulu Başkanlığı’nın kararıyla tescil edildi. Böylece bina içinde herhangi bir çalışma yapılması izne bağlandı.

KARA BULUTLAR DOLAŞMAYA BAŞLIYOR

Emek hakkında söylenen "yenilenme" projeleri, 1995'te sıklıkla gündem olmaya başladı. Kültür Bakanlığı Emek Sineması’nın içinde bulunduğu yapı kompleksinin 25 yıllığına kiralandığını ve yapının iş merkezine dönüştürüleceğini “gazeteden duyduklarını” beyan etti ve kuruldan tekrar değerlendirilmesini talep etti. Emek'i kiralayan, aynı zamanda yıkıcısı da olan Kamer İnşaat'tı. Projeye göre D'Orient otele dönüşecek, Emek'in altına da otopark yapılacak. Ancak proje koruma kurullarınca makul bulunmadı ve iptal edildi.

2006'ya gelindiğindeyse, Cercle D'Orient binası ve Emek Sineması’nın içinde bulunduğu yapı adası, Bakanlar Kurulu kararıyla yenileme alanı ilan edildi. Yenileme çalışmalarında asıl önemli uğrak ise 2009'du. Mart 2009'da Sosyal Güvenlik Kurumu, Kültür Bakanlığı’ndan söz konusu taşınmazlarının kiralanmasına ilişkin görüş talep etti. Aynı gün bu yazının üzerine AKP'li Bakan Ertuğrul Günay, kendi el yazısıyla ve imzasıyla “Beyoğlu’nda bu tarihsel binanın yeniden canlandırılması için uygundur” görüşünü not olarak yazdı. Bunun üzerine Yenileme Kurulu oluşturuldu ve proje bu süreçten sonra bu kurulda görüşülmeye başlandı.

Bundan sonrasındaysa çok daha hızlı yol alındı. Aynı yılın Ağustos ayında, Avan Projesi'ni Beyoğlu Belediyesi'ne sunan Kamer İnşaat, 15 gün sonra proje onayını aldı. Belediye, projeyi imar mevzuatına uygun bularak kabul etmişti. Sermaye cephesinin atakları yanıt Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği'nden (TMMOB) geldi. Projeyi değerlendiren TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi, Koruma Kurulu'nun aldığı kararlarla ve avan projelerle, Emek Sineması'nın yıkımının öngörüldüğünü tespit etti, konuyu yargıya taşıdı. Mimarlar Odası'nın Kültür Bakanlığı'na karşı, "yürütmeyi durdurma" istemiyle açtığı davanın yanısıra, İstanbullu sanatseverler de yaşananlara ses yükseltmeye başladı. İstanbul Kültür Sanat Vakfı tarafından düzenlenen 30. İstanbul Film Festivali’nin Lütfi Kırdar Kongre ve Sergi Sarayı’nda yapılan açılış töreni "Emek Sineması'na dokunmayın" diyenlerin borazanlı protestosuna sahne oldu.

İLK DURDURMA GELDİ

Nitekim tepkiler ve açılan dava sonuç verdi. 12 Mayıs 2010'da verilen ilk "yürütmeyi durdurma" kararında Mahkeme, “dava konusu işlem, uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğurabileceğinden, mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırıldıktan sonra bu konuda yeniden bir karar verilinceye kadar yürütmenin durdurulmasına” ifadelerine yer verdi. Sonrasında firmanın yaptığı girişimler, halkta büyük tepkilere neden oldu. Emek Sineması'na sahip çıkanlar defalarca sokağa çıktılar. Yürütmeyi durdurma kararının da ömrü uzun olmadı. 3 bilirkişiden birinin verdiği, skandallarla dolu rapor, AKP'nin açık ve net desteği "yürütmeyi durdurma kararının iptaline" neden oldu.

İNCİ PASTANESİ SÖKÜLÜP ATILDI

Aralık 2012'de tahliyeler başladı. Büyük bir barbarlıkla başlayan bu tahliye operasyonu, Cercle D'Orient binasının altında bulunan İnci Pastanesi'ni de vurdu. Beyoğlu'nun simge ismi İnci, tıpkı D'Orient'ın içindeki diğer dükkanlar gibi, polis ve zabıta zoruyla, kırıp dökerek tahliye edildi. Neye uğradıklarını şaşıran çalışanlar, kendilerine herhangi bir tebligat yapılmadığını söyleseler de, tahliyeyi durduramadılar.

BELEDİYE'DEN YANDAŞA İLLEGAL RUHSAT

Emek Sineması'nı ve Cercle D'Orient'ı ranta teslim etmeye kararlı olan AKP'li Beyoğlu Belediyesi, Şubat 2013'te, yargı süreci tamamlanmamış tarihi yapıya ruhsat vererek yeni bir skandala imza attı. Bu gelişmeyle birlikte Cercle D'Orient'a inşaat iskelesi kurulmaya başlandı. Bu duruma tepki gösteren Emek Bizim İstanbul Bizim İnisiyatifi üyesi 40 kişi binanın içine girip eylem yaptı. Bu eylem sayesinde içeriden çekilen görüntüler, salondaki tahribatı gözler önüne serdi. Bu işgal eyleminden tam bir hafta sonra, aralarında dünyaca ünlü yönetmen Costa Gavras'ın da bulunduğu yüzlerce sanatçı ve İstanbullu kanunsuz inşaatı durdurmak için Emek Sineması önüne geldi. Sanatçılar ve sanatseverler, polisin sert müdahalesiyle karşılaştı. Aralarında yönetmen ve oyuncularında olduğu birçok kişi dayak yedi, gözaltına alındı.

Dönemin Başbakanı Tayyip Erdoğan da dahil birçok kişinin "yıkılmayacak, taşınacak" dediği Emek Sineması'ndan bir görüntü:

Yenileme Kurulu, Emek Sineması'nın yıkımının projeye uygun yapılmadığı, Cercle D'orient binasında ve Kültür Varlığı olan Melek Apartmanı duvarlarında çatlaklar oluştuğu gerekçesiyle 3 Mart 2014'te, ilgililer hakkında suç duyurusunda bulundu. 

VE İKİNCİ DURDURMA

Emek Sineması ve Cercle D'Orient'da yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu İstanbul Bölge İdere Mahkemesi Birinci Kurulu bir kez daha yürütmeyi durdurma kararı verdi. Karar Mimarlar Odası'na geçtiğimiz hafta iletildi. Bilirkişi raporundaki şu ifadeler yaşananları açıklar nitelikte:

"Avan projenin 1/5000 ölçekli Koruma Amaçlı İmar Planına uygun olduğu, dava konusu karar ve eki projenin taşınmazın tescilli kültür varlığı özelliği, tarihi değeri, iç ve dış görünümleri, karakteri ile kulanım amacına uygun olmadığı, söz konusu projenin kentsel sit alanı olarak belirlenen ve taşınmazın içinde bulunduğu bölgenin tarihi ve kültürel dokusuyla uyumlu olmadığı, dava konusu kararın ve ekin projenin kamu yararına uygun olmadığı görüşüne yer verilmiştir."

Mahkeme, bilirkişi raporu sonucunda söz konusu projelerde kamu yararı ve hukuka uygunluk bulunmadığını, projelerin devam ettirilmesi halinde tarihi ve kültürel miras olarak nitelendirilmesi gereken yapılar açısından telafisi güç, hatta imkansız zararların doğmasına yol açabileceğine karar verdi.

Ayrıca Danıştay, aralarında Beyoğlu Belediye Başkanı Ahmet Misbah Demircan'ın da olduğu 4 belediye görevlisi hakkında soruşturma izni verdi. Demircan ve yardımcıları, Emek talanında yaptıkları hukuksuzluklar nedeniyle yargılanacak.

Emek'i yerle bir eden Kamer İnşaat ise, Mahkeme kararına uymayacağını zaman kaybetmeden açıkladı. Avan projelerin kendileriyle ilgilerinin olmadığını ileri süren firma yetkilileri "yola devam" açıklaması yaptı. 

Mimarlar Odası, Mahkeme kararının açıklanmasından sonra dün bir "teftiş" eylemi düzenledi. Cercle D'Orient önünde buluşan yüzlerce İstanbullu, Emek Sineması'nın yerine yapılan inşaatta çalışmaların sürdüğünü belirterek, kararı tanımayan inşaat şirketini protesto etti. Emek savunucuları adına basın açıklamasını okuyan Elif Refi, "alınan yürütmeyi durdurma kararı o gün hukuku hiçe sayarak iptal edilmeseydi Emek Sineması bugün hala yerinde olacaktı" dedi. Eylemde konuşan Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şube Sözcüsü Mücella Yapıcı, "Emek davası sürecinde yeni bir sayfa açılmıştır. Bu karara göre Emek Sineması’ndaki hukuksuz, ahlaksız rantçı inşaatın bir an önce hemen durdurulması gerekmektedir" derken Oda avukatı Can Atalay'sa, "karara ya uyacak, ya uyacaklar, başka yolu yok. Bu inşaat duracak" diye konuştu.

Mimarlar Odası verilerinden yararlanılmıştır.