Elektrik krizi ablukanın gölgesinde derinleşiyor

Yıllardır süren ve giderek ağırlaşan ABD ablukası, Küba Ulusal Elektrik Sistemi'ni (SEN) tarihinin en zorlu dönemlerinden biriyle karşı karşıya bıraktı. Yakıt teminindeki güçlükler, yedek parça ithalatına getirilen engeller ve enerji altyapısının yenilenmesini zorlaştıran yaptırımlar, SEN’de sık sık yaşanan çöküşleri beraberinde getiriyor. Son günlerde ülke genelinde yaşanan geniş çaplı elektrik kesintileri ve sistemin yeniden ayağa kaldırılması için verilen mücadele, emperyalist ablukanın günlük yaşam üzerindeki yıkıcı etkisini yansıtıyor.

• Ulusal elektrik sistemi büyük açıkla mücadele ediyor

Küba Elektrik Birliği'nin verilerine göre ülke, elektrik talebini karşılamakta ciddi güçlük yaşamaya devam ediyor. Son değerlendirmelerde sabah saatlerinde sistemin kullanılabilir kapasitesi yaklaşık 1.000 megavat seviyesinde kalırken talep 2.750 megavatı buldu. Günün en yoğun saatlerinde ise talebin 3.100 megavata ulaşması beklenirken kullanılabilir üretimin yalnızca 1.083 megavat seviyesinde olacağı, bunun da 2.000 megavatı aşan üretim açığı yaratacağı öngörüldü.

Mariel, Guiteras, Cienfuegos, Diez de Octubre ve Felton gibi ülkenin temel termoelektrik santrallerindeki birçok ünitenin arıza veya bakım nedeniyle devre dışı kalması elektrik krizini daha da ağırlaştırıyor. Termik santrallerdeki üretim kısıtları yüzlerce megavatlık kayba yol açarken, ülke genelinde uzun süreli elektrik kesintileri yaşanıyor.

• Felton santrali sistemin yeniden ayağa kalkmasında kilit rol oynadı

Elektrik sistemindeki tam çökmenin ardından, Holguín’deki Felton Termoelektrik Santrali’nin 1 numaralı ünitesinin yeniden devreye alınması için mühendisler ve teknik ekipler günlerdir çalışıyor. Türbinlerin korunması, ekipmanın güvenlik kontrollerinin yapılması ve sistemin istikrarlı biçimde yeniden senkronize edilmesi için operasyonel bir süreç yürütülüyor. Bu çalışmalar sonucunda santral önce yaklaşık 160 megavat, ardından 170 megavatlık üretimle SEN’e yeniden bağlandı. Bu üretim, ülkenin tüm illerine yeniden elektrik ulaştırılmasında belirleyici rol oynadı. 

• Öncelik hastane ve su sistemlerine verildi

Elektrik sisteminin kademeli olarak yeniden kurulması sürecinde öncelik hastanelere, su pompalama istasyonlarına ve içme suyu arıtma tesislerine verildi. Holguín’de Gibara ve Güirabo barajlarından il merkezine su sağlayan pompalar yeniden devreye alınırken, Santiago de Cuba’da kritik sağlık kurumlarının bulunduğu devreler öncelikli olarak enerjilendirildi. Villa Clara’da bazı bölgelerde elektrik sağlanmasına rağmen üretim açığı nedeniyle kesintiler devam ediyor. Yetkililer, sistem dengelenene kadar arzın kademeli olarak normale döneceğini belirtti.

• Cienfuegos santrali enerji açığının azaltılmasına katkı sunuyor

Enerji krizinin ortasında en önemli gelişmelerden biri Cienfuegos ilindeki Carlos Manuel de Céspedes Termoelektrik Santrali'nden geldi. Santralin üçüncü ve dördüncü üniteleri yeniden SEN’e bağlanarak tasarım kapasitelerine yakın seviyelerde üretime başladı.

Toplamda 300 megavatın üzerinde üretim gerçekleştiren bu iki ünite, enerji açığının azaltılmasına önemli katkı sağlıyor. Ancak yetkililer, bu üretimin tek başına krizi çözmeye yetmeyeceğini, buna rağmen sistemin istikrarı açısından kritik önem taşıdığını vurguladı. Japon teknolojisiyle çalışan ve yakın zamanda kapsamlı bakım sürecinden geçen Carlos Manuel de Céspedes Santrali, Küba'nın en güvenilir elektrik üretim tesislerinden biri olarak görülüyor. Mevcut koşullarda santralin tam kapasiteye yakın üretim yapabilmesi, ağırlaşan enerji krizinin hafifletilmesi yönündeki önemli gelişmelerden biri olarak öne çıkıyor. 

• Yenilenebilir enerji stratejik rol oynuyor

Küba güneş enerjisi yatırımlarını hızlandırmaya devam ediyor. Ülke genelinde devreye alınan 54 güneş enerjisi parkı bugüne kadar 2.512 megavat-saat elektrik üretti. Bu tesisler gün içinde ortalama 548 megavatlık güç sağlayarak özellikle gündüz saatlerinde enerji açığının azaltılmasına katkı sunuyor.

Ancak mevcut üretim, toplam enerji ihtiyacını karşılamaya yetmemektedir. Yetkililer, yenilenebilir enerjinin stratejik önemine dikkat çekerken, yakıt ve ekipman sıkıntısının —ki bu doğrudan abluka kaynaklıdır— geleneksel üretim üzerindeki belirleyici etkisini sürdürdüğünü ifade ediyor. 

• Elektrik kesintileri telekomünikasyonu da vuruyor

Enerji krizinin etkileri yalnızca elektrik hizmetiyle sınırlı kalmıyor. Küba Telekomünikasyon Şirketi ETECSA uzun süreli elektrik kesintilerinin mobil iletişim altyapısını da ciddi biçimde etkilediğini açıkladı. Buna göre elektrik kesintileri ve jeneratör arızaları baz istasyonlarının yedek enerji kapasitesini sınırlandırırken, özellikle yoğun nüfuslu bölgelerde kapsama sorunları ve iletişim kalitesinde düşüş yaşanıyor. ETECSA, teknik ekiplerin kesintilerin etkisini azaltmak ve haberleşme hizmetlerinin aksamaması için sürekli sahada çalıştığını bildirdi.

• Ablukanın enerji sistemi üzerindeki yapısal baskısı

Küba, enerji krizinin temel nedenlerinden birinin ABD’nin giderek sertleşen ekonomik ablukası olduğunu açık biçimde ifade ediyor ve belgeliyor. Yakıt ithalatının engellenmesi, uluslararası finansmana erişimin kısıtlanması ve enerji altyapısı için gerekli yedek parçaların teminindeki zorluklar, Ulusal Elektrik Sisteminin sürdürülebilirliğini doğrudan hedef alıyor.

Elektrik üretim tesislerinin büyük özveriyle yeniden devreye alınmasına ve yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlandırılmasına rağmen, Küba enerji arzındaki ciddi açıklarla mücadele etmeyi sürdürüyor. Son kesintiler, ablukanın yalnızca ekonomik göstergeleri değil; sağlık hizmetlerinden su teminine, telekomünikasyondan gündelik yaşama kadar toplumun bütün temel altyapısını etkileyen sonuçlar doğurduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.

ABD basınındaki veriler ablukanın etkisini doğruluyor

Küba’ya yönelik ablukanın ekonomik ve toplumsal etkileri uzun süredir uluslararası alanda tartışılırken, bu kez dikkat çekici veriler doğrudan ABD medya alanından geldi. Cubadebate Medya Gözlemevi’nin altı ayı aşkın zamandır yürüttüğü araştırma, ABD medyasının önemli bir bölümünün elektrik kesintileri, yakıt kıtlığı ve ekonomik darboğazı doğrudan Washington’ın yaptırımlarıyla ilişkilendirdiğini ortaya koydu.

Araştırma, ablukanın artık yalnızca Küba’nın dile getirdiği bir gerçeklik olmadığını; ABD medya alanında da giderek daha görünür ve tartışılır hale geldiğini gösterdi. Araştırma kapsamında X, Facebook, Instagram, YouTube ve TikTok’ta yayımlanan 2.191 içerik incelendi; bu içeriklerin 7,19 milyon kez paylaşıldığı ve 155,2 milyon görüntülendiği saptandı. Araştırmacılara göre bu rakamlar, Küba'ya ilişkin tartışmaların artık sınırlı çevrelerde yürütülen politik bir polemik olmaktan çıktığını; konunun geniş kitleler nezdinde önemli bir ideolojik mücadele alanına dönüştüğünü ortaya koyuyor.

Küba’nın ekonomik kriz ve enerji sorunlarını konu alan 559 haberde ABD yaptırımlarının ne ölçüde yer aldığı değerlendirildi. Buna göre 559 haberin;

• 231’i (yüzde 41,3) krizin nedenleri arasında açıkça ABD ablukasını göstermekte,
• 161’i “abluka”, “petrol ambargosu” veya “yaptırımlar” ifadelerini doğrudan kullanmakta,
• 70’i ise dolaylı biçimde Washington kaynaklı baskıyı işaret etmekte.

Araştırmaya göre geri kalan haberlerde elektrik kesintileri ve ekonomik kriz anlatılırken bunların temel nedeni olan ABD yaptırımlarına hiç değinilmemesi, “ihmal yoluyla önyargı” olarak tanımlanan bir ideolojik bir çarpıtmaya işaret ediyor. Bu anlamda araştırma, ABD medyasındaki temel sorunun çoğu zaman yanlış bilgi değil, eksik bilgi olduğunu ortaya koyuyor. Elektrik kesintileri, yakıt kuyrukları ve ekonomik sıkıntılar aktarılırken, bunların arkasındaki yaptırım mekanizmaları çoğu zaman görünmez kılınıyor. 

• Krizi anlatmak başka, sebebini açıklamak başka

Elektrik kesintilerini göstermek fakat yakıt ithalatını engelleyen yaptırımlardan söz etmemek, gıda kıtlığını anlatırken finansal yaptırımları görmezden gelmek, ulaşım krizini aktarıp petrol tedarikini zorlaştıran politikaları gizlemek medyada en sık kullanılan propaganda yöntemleri arasında yer alıyor. Böylece okuyucu, yaşanan krizin doğal ya da tamamen iç nedenlerden kaynaklanan bir sorun olduğunu düşünüyor. 

Araştırma kapsamında değerlendirilen haberlerde, Küba’daki krize ilişkin neden-sonuç ilişkisi incelendiğinde ortaya çarpıcı bir tablo çıkıyor. Buna göre; 120 paylaşım, ekonomik ve enerji krizinin temel nedeni olarak ABD yaptırımlarını işaret ederken, yalnızca 24 paylaşım krizin sorumluluğunu doğrudan Küba yönetimine yüklüyor.

Başka bir ifadeyle, yaptırımları Küba’daki krizin temel nedeni olarak gösteren içerikler, yalnızca Küba yönetimini suçlayanların yaklaşık beş katı. Bu tablo, Washington’ın uyguladığı ekonomik abluka ve baskı ABD kamuoyunda dahi daha görünür ve tartışılır hale geldiğini gösteriyor. 

New York Times, CNN ve ABC News gibi ana akım medya organlarının dahi petrol ablukasının elektrik kesintileri, yakıt kıtlığı ve sağlık hizmetlerindeki aksamalara yol açtığını açıkça aktarması, bu gerçeğin artık inkâr edilemez bir düzeye ulaştığını göstermektedir.

• CNN ve NYT dahi petrol ablukasını haberleştiriyor

Çalışmanın dikkat çekici sonuçlarından biri de yalnızca alternatif medya kuruluşlarının değil, ABD'nin en büyük ana akım medya organlarının da petrol ablukasından açık biçimde söz ediyor olması. Araştırmaya göre; The New York Times, CNN, ABC News haberlerinde petrol ablukasının elektrik kesintilerine, yakıt kıtlığına, okul kapanmalarına, karaborsa akaryakıt fiyatlarına ve sağlık hizmetlerinde yaşanan aksamalara yol açtığını açık şekilde aktarıyor.

• En çok haberi yapan da, en az ablukadan bahseden de Miami medyası 

Küba hakkında en fazla haber yayımlayan medya kuruluşlarından biri olan Miami Herald, Küba haberlerinin yalnızca yüzde 8,1'inde ABD yaptırımlara değiniyor.

Buna karşılık; New York Times haberlerinin yüzde 39,4'ünde, CNN yüzde 33,6'sında, Los Angeles Times ise yüzde 50'sinde ablukanın Küba üzerindeki etkilerini doğrudan ele alıyor.

• Trump ve Marco Rubio abluka politikasının başlıca aktörleri olarak öne çıkıyor

Araştırma kapsamında, hangi siyasi aktörlerin yaptırımlarla birlikte anıldığı da incelendiğinde ABD Başkanı Donald Trump’ın abluka bağlamında adı en fazla geçen isim olduğu saptandı. Toplam 1.036 siyasi atfın 157'sinde yaptırımlarla birlikte Trump’ın ismi anılırken, onu Marco Rubio izledi. Bu durum, ABD medyasının önemli bir bölümünün enerji krizini soyut bir ekonomik gelişme olarak değil de, doğrudan Washington'da alınan siyasi kararlarla bağlantılı biçimde ele aldığını gösteriyor.

• Ablukayı görünür kılan içerikler daha geniş etkileşim yaratıyor

Araştırmanın öne çıkan bulgularından biri de okuyucu davranışlarına ilişkin veriler. ABD yaptırımlarını açıkça ele alan içerikler, gönderi başına ortalama 5.623 paylaşım alırken, yaptırımlara hiç değinmeyen haberlerde bu sayı 2.940’ta kaldı. Benzer fark görüntülenme sayılarında da gözlendi. Ablukayı doğrudan konu eden içerikler ortalama 122 bin görüntülenmeye ulaşırken, yaptırımları dışarıda bırakan haberler yaklaşık 63 bin görüntülenmede kaldı. Bu tablo, ekonomik ablukanın kamuoyunun ilgisini azaltan değil, tersine daha fazla görünürlük ve tartışma yaratan bir başlık haline geldiğini ortaya koyuyor.

• ABD medyasında üç temel ideolojik çarpıtma biçimi var

Cubadebate Medya Gözlemevi’nin çalışması, ABD basınında Küba’ya ilişkin haberlerde üç temel ideolojik önyargının öne çıktığını saptıyor.

İlki “eksiklik yanlılığı”dır. Bu yaklaşımda elektrik kesintileri, yakıt kıtlığı ve ekonomik daralma ayrıntılı biçimde aktarılır; ancak bunların ABD yaptırımlarıyla bağı bilinçli biçimde kurulmaz. Sonuçta olgular sunulur, fakat nedenler sistematik olarak görünmez kılınır.

İkincisi “atıf yanlılığı”dır. Özellikle muhafazakâr medya organlarında krizin sorumluluğu doğrudan Küba yönetimine yüklenir; böylece ablukanın belirleyici rolü geri plana itilerek sınıfsal ve uluslararası güç ilişkileri perde arkasına itilir.

Üçüncüsü ise “tarafsızlaştırma yanlılığı”dır. Bu çerçevede ekonomik abluka, sıradan bir dış politika aracı ya da iki ülke arasındaki olağan bir anlaşmazlık gibi sunulur; yarattığı yapısal yıkım ve insani sonuçlar depolitize edilerek etkisizleştirilir.

Araştırmacılara göre bu yöntemler, açık dezenformasyondan daha etkili bir ideolojik işlev görüyor. Çünkü okuyucu elektrik kesintilerini görüyor ancak bunların arkasındaki siyasi mekanizmalar haberin dışında bırakılıyor.

• Sonuç: Abluka tartışılmaz bir maddi gerçekliktir

Araştırmanın vardığı genel sonuç açık: Küba’nın yıllardır dile getirdiği abluka gerçeği, artık yalnızca siyasi bir söylem değil; doğrudan verilerle kanıtlanan nesnel bir olgudur. 

ABD'nin önde gelen medya kuruluşlarında yer alan haberler, elektrik kesintileri, yakıt sıkıntısı, mali kısıtlamalar ve temel hizmetlerde yaşanan aksaklıkların önemli ölçüde Washington'ın uyguladığı yaptırım politikalarıyla bağlantılı olduğunu kabul ediyor. Çalışma, bu nedenle uluslararası kamuoyunda abluka tartışmasının yalnızca siyasi bir görüş ayrılığı olmaktan çıktığını; doğrudan ABD medya verileriyle de desteklenen, ölçülebilir ve belgelenebilir bir gerçeklik haline geldiğini ortaya koyuyor.