Ekim 2010'da ABD'nin Irak ve Afganistan'da işlediği suçları da delillendiren binlerce gizli belgeyi yayımlayan ve 2019 yılından bu yana İngiltere'de hapiste olan WikiLeaks kurucusu Julian Assange'ın tahliyesi için ABD'yle anlaşma yapıldı.

Avustralya vatandaşı Assange İngiltere'de hapishanede 1901 gün geçirdikten sonra 24 Haziran sabahı Belmarsh hapishanesinden ayrıldı. Londra'daki Yüksek Mahkeme tarafından kefaletle serbest bırakılan Assange burada bir uçağa binerek İngiltere'den ayrıldı.

Assange, günümüzde birçok kişi için basın özgürlüğünün bir temsilcisi konumunda.

Julian Assange kimdir?

Assange, 1971 yılında Avustralya'nın Queensland eyaletindeki Townsville'de doğdu. Genç yaşta bilgisayarlara ilgi duymaya başladı ve 90'ların başında Avustralya'nın en yetenekli bilgisayar korsanlarından biri olarak kabul edildi.

1995'te bilgisayar korsanlığı suçunu kabul etti ve para cezasına çarptırıldı. Daha sonra Melbourne Üniversitesi'nde matematik ve fizik okudu.

2006 yılında sızdırılan materyalleri yayınlayan bir kuruluş olan WikiLeaks'i kurdu. Web sitesi, dünyanın dört bir yanındaki hükümetlerin gizli belgelerine erişim sağladı. İzlanda ve İsveç gibi ülkelerdeki sunucuları kullanan ulusötesi bir kolektif tarafından işletiliyordu.

Assange, eski bir ABD ordusu askeri olan Chelsea Manning'in bir dizi sızıntısını yayınladı. Assange'ın yayınladığı dosyalar arasında, iki Reuters gazetecisi de dahil olmak üzere 11 kişinin öldüğü, Amerikan kuvvetlerinin 2007'de Bağdat'ta gerçekleştirdiği Apache helikopter saldırısının videosu da vardı.

ABD hükümetinin konuya dair bir ceza soruşturması başlatması sonucunda Manning, suçlu bulunup hapse atıldı, ancak daha sonra cezası hafifletildi.

WikiLeaks, Kasım 2010'da da 250 binden fazla ABD diplomatik telgrafının bir dökümünü yayınladı.

2016'da Assange, WikiLeaks'in ABD başkanlık seçimleri öncesinde Demokrat Parti çalışanlarının e-postalarını yayınlamasının ardından tekrar manşetlere çıktı. ABD savcıları, e-postaların Rus istihbaratı tarafından çalındığını ve Donald Trump adına seçimlere müdahale etme operasyonunun bir parçası olduğunu ileri sürdü.

Neden hapisteydi?

Kasım 2010'da İsveç, o sırada konferans için Stockholm'de bulunan Assange hakkında cinsel suç iddiaları nedeniyle bir tutuklama emri çıkardı. Aralık 2010'da İngiltere'de tutuklandı. Assange iddiaları reddetti ve bunların WikiLeaks ifşaları nedeniyle kendisini ABD'ye iade etmek için bir bahane olduğunu savundu.

2010'da Obama hükümeti Assange'ı suçlama konusunda spekülasyon yaparken, İsveç'te kendisine karşı bir cinsel saldırı davası açılmıştı.

2012'de İngiltere'de, İsveç'in tutuklama emrine karşı İngiltere mahkemesinde yaptığı itirazı kaybettikten sonra kefaleti ihlal etti. Assange yardım için o zamanki Ekvador Devlet Başkanı Rafael Correa'ya yöneldi. Nihayetinde Londra'daki Ekvador büyükelçiliğine sığındı. Ekvador sığınma hakkı verdi ve sonraki yedi yıl boyunca büyükelçiliğinde kaldı.

Yaklaşık yedi yıl orada kalan Assange'ın bu süre zarfında Ekvador'da Lenín Correa yerine gelen Moreno hükümetiyle ilişkileri giderek daha düşmanca bir hal aldı. Ülkenin Dışişleri Bakanı 2019'da Assange'a, elçilik içinde futbol oynamaktan elçilik personeline kötü muamele etmeye ve onları tehdit etmeye kadar uzanan birtakım suçlamalar yöneltti.

2017'de İsveç yetkilileri Assange'a karşı suçlamalarını düşürdüler ancak kefaleti ihlal ettiği için İngiltere'deki tutuklama emri hâlâ geçerliydi. 2019'da Ekvador, sığınma talebini geri çekti ve İngiltere polisinin Assange'ı tutuklamak için elçiliğe girmesine izin verdi.

Elçilikten ayrıldıktan sonra Assange, iadesini talep eden ABD adına tutuklandı. ABD, 18 ayrı suçlamayla yargılanmasını istedi ve Manning'in askeri dosyalarını çalmasını teşvik etmek ve yardım etmekle suçladı. Suçlu bulunursa 175 yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalacaktı.

Neden serbest bırakıldı?

Assange, son beş yıldır Güney Londra'daki yüksek güvenlikli bir hapishanede tutuluyordu. Assange'ın burada kaçma riski taşıdığı gerekçesiyle kefaletle serbest bırakılması talebi reddediliyordu. Bu süre boyunca ailesi ve destekçileri, fiziksel ve ruhsal sağlığının kötüleştiğini söylüyordu.

2021'de bir İngiltere mahkemesi Assange'ın ABD'ye iade edilebileceğini söyledi, ancak Assange, bu yılın başlarında bu karara itiraz etme hakkını kazandı.

Şubat ayında Avustralya parlamentosu, ABD ve İngiltere hükümetlerini Assange'ın ülkesine dönmesine izin vermeye çağıran bir önergeyi kabul etti. Ardından Nisan ayında ABD Başkanı Joe Biden, Avustralya'dan Assange'a karşı açılan davanın düşürülmesi talebini değerlendirdiğini söyledi.

Anlaşmanın içeriği

Assange'ın, Batı Pasifik'te bulunan bir ABD eyaleti olan Kuzey Mariana Adaları'ndaki federal mahkemeye çıkması planlanıyor. Burada, gizli ulusal savunma bilgilerini yasadışı bir şekilde elde etme ve yayma komplosu kurma suçlamasını kabul etmesi bekleniyor. İade talebinin düşürüleceği ve Assange'ın başka hiçbir suçlamayla karşı karşıya kalmayacağı öngörülüyor.

Assange'ın ABD anakarasına seyahat etmeye karşı çıkması ve mahkemenin Avustralya'ya yakın olması nedeniyle duruşma Kuzey Mariana Adaları'nda gerçekleşiyor.

Savcılar beş yıllık bir cezayı kabul etse de, İngiliz hapishanesinde geçirilen sürenin buna sayılacağını söylediler. Bu, Assange'ın muhtemelen cezasının açıklanmasından sonra serbest kalacağı anlamına geliyor.

Assange'ın, suçunu kabul ettiğine dair beyanının yargıç tarafından onaylanmasının ardından Avustralya'ya dönmesi bekleniyor.

WikiLeaks'in önemli yayınları

Nisan 2010: 2007'de Bağdat'ta gerçekleşen ve aralarında iki Reuters gazetecisinin de bulunduğu birkaç kişinin ölümüne yol açan bir ABD helikopter saldırısını gösteren gizli bir video yayınladı.

2010: Afganistan'daki savaş hakkında 90 binden fazla gizli ABD askeri belgesi ve Irak savaşı hakkında yaklaşık 400 bin gizli dosya yayınladı. Bunlar, ABD askeri tarihindeki en büyük güvenlik ihlallerinden bazılarıydı.

2011: Dünya çapındaki ABD büyükelçiliklerinden 250 bin gizli diplomatik telgraf yayınladı. Bazıları The New York Times ve The Guardian gibi büyük gazeteler tarafından yayınlandı.

2016: Demokrat başkan adayı Hillary Clinton'ın kampanya başkanına ait on binlerce e-postayı yayınladı.

Assange'ın dünya görüşü: Zayıflar için gizlilik, güçlüler için şeffaflık

WikiLeaks ifşaları döneminde Assange hakkında çeşitli çevrelerden birçok iddia ortaya atılmıştı. Assange'ı destekleyenler, kendisinin basın özgürlüğünün güçlü bir temsilcisi olduğunu vurgularken, Washington başta olmak üzere, kendisini hedef alanlar, onun "belli güçlerin bir ajanı" olduğunu iddia ediyordu.

Assange, 2012'de yayınlanan "Şifrepunk: İnternetin Özgürlüğü ve Geleceği" adlı kitabında temel ilkesinin "zayıflar için gizlilik, güçlüler için şeffaflık" olduğunu yazmıştı. Bireylerin kendilerini hükümetlerin, şirketlerin ve gözetleme ajanslarının müdahalelerine karşı koruması ve devletlerin de kendilerini Batı emperyalizmine karşı koruması için kullanması gerektiğini söylediği şifrelemenin güçlü bir savunucusuydu.

Assange, 2010 yılında yaptığı bir açıklamada, kendisini bir "liberteryen" olarak tanımlamış ve "WikiLeaks'in kapitalizmi daha özgür ve etik hale getirmek" olduğunu belirtmişti. WikiLeaks'in tarafsız olmak için tasarlanmadığını, adaletsizliği açığa çıkarmak için tasarlandığını dile getirmişti.

Assange, 2017 yılında da WikiLeaks'in mükemmel bir sicile sahip olduğunu ve ana akım gazetecilerin yalnızca yüzde 2'sinin "güvenilir" olduğunu söylemişti.

ABD'nin basın özgürlüğüyle savaşı: Snowden ve Assange

Assange'ın başına gelenler, ABD'nin gizli belgelerini ifşa eden bir diğer ismi de akıllara getirdi.

2022'de Rus vatandaşlığına geçen ABD'li Edward Joseph Snowden, 2013'te bir sözleşmeli hükümet görevlisi olarak çalışırken Ulusal Güvenlik Ajansı'ndan (NSA) son derece gizli bilgileri sızdırmıştı. Şu anda ABD tarafından casusluk suçlamasıyla yargılanıyor.

Snowden'ın ifşaları, çoğu NSA ve Five Eyes istihbarat ittifakı tarafından, telekomünikasyon şirketleri ve Avrupa hükümetlerinin işbirliğiyle yürütülen çok sayıda küresel gözetleme programını ortaya çıkarmıştı.

Snowden, 2013'te Dell ve CIA'de daha önce çalıştıktan sonra bir NSA yüklenicisi olan Booz Allen Hamilton tarafından işe alınmıştı. Snowden, dahil olduğu programlardan giderek hayal kırıklığına uğradığını ve etik endişelerini çeşitli kanallardan dile getirmeye çalıştığını ancak görmezden gelindiğini söylüyordu. Snowden, 20 Mayıs 2013'te Hawaii'deki bir NSA tesisindeki işinden tıbbi izin aldıktan sonra Hong Kong'a uçtu ve Haziran ayının başlarında gazeteciler Glenn Greenwald, Laura Poitras, Barton Gellman ve Ewen MacAskill'e binlerce gizli NSA belgesini ifşa etti. Snowden, The Guardian, The Washington Post ve diğer yayınlarda yer alan belgelere dayalı haberlerden sonra dünya çapında ilgi gördü.

21 Haziran 2013'te Amerika Birleşik Devletleri Adalet Bakanlığı, Snowden'a karşı Casusluk Yasası'nı ihlal etme ve hükümet malını çalma suçlamalarını yöneltti ve ardından Dışişleri Bakanlığı pasaportunu iptal etti. İki gün sonra, Moskova'daki Şeremetyevo Uluslararası Havaalanı'na uçtu ve bir aydan fazla bir süre boyunca havaalanı terminalinde kaldı. Rusya daha sonra Snowden'a bir yıllık ikamet için sığınma hakkı verdi. Sığınma hakkı süresinin uzatılmasının ardından Ekim 2020'de Rusya'da daimi ikamet izni aldı. Eylül 2022'de Snowden'a Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından Rus vatandaşlığı verildi.

Snowden, eylemlerini "halkı kendi adlarına yapılanlar ve kendilerine karşı yapılanlar konusunda bilgilendirme" çabası olarak savundu.

Assange ve Snowden'ın yaşadıkları, uzun bir süre ABD'nin basın özgürlüğüne saldırısı olarak hatırlanacak.