Futbolda endüstriyelleşmenin vardığı son durum tam bir karmaşa hâli. En azından bizim ülkemiz için bunu her gün, yeniden deneyimliyoruz. 

Maçın olduğu her hafta başka bir tartışma girdabına çekiliyor,  iç çekişmeler ve bilinçli yaratılan gerilimler sebebiyle her gün futboldan daha çok soğurken; icra edenler ile yönetenler Video Hakem teknolojisi (VAR) tartışmasında kademe atlıyor.

Göndermeler, açıklamalar, had bildirmeler gırla...

Öyle ‘geçelim’ diyebileceğimiz bir mevzu değil bu. Hangimiz haklı, kim suçlu, kime torpil yapılıyor ve kim yine şikeyle galibiyet alıyor vb. tartışmaları tribünlerin boş olduğu bir zaman diliminde artık sosyal medya araçları içerisinde cereyan ediyor.

Tartışmalarda adalet sözcüğü o kadar kullanılıyor ki, adaletin cismi olsa isminden vazgeçeceği bir anı yaşıyoruz.

Sözüm ona, “hakikatin önemsizleştiği” çağı yaşıyoruz ya hakikaten hadsizlikte yarışıyor, futbolu envai çeşit komploculukla idare ediyoruz.

Bu, kimsenin kimseyi ikna edemeyeceği, fanatizmlerin egemen olduğu bir kısır döngü ve sonlanacağı falan da yok. Sadece kafa şişirip, düşmanlığı yeniden üretiyor.

Bu sebeple kapitalist futbol sistemi için çok kullanışlı ve kolay geçmeyecek bir refleksi de tetikliyor.

Sporun satın alındığı, satın alanların daha çok kazanmanın yolunu aradığı, diğerlerinin de aynı tartışmaları hergün farklı veçhelerde sürdürdüğü bir çoklu yetmezlik sendromudur bu.

Bu hâli ile futbol çaresizliktir.

Peki, neden bu ülkede her şey bir tartışma konusu haline gelmektedir?

Hatırlıyorum, daha VAR gelmeden söylemiştik. Bu ülkede ‘VAR uygulanamaz’ diye. Sorun, teknolojik bir altyapısal sorun değildi.

Mesele bizde düğümleniyordu.

Meseleyi fazlasıyla büyütmüş olduk.

VAR konusunda çok mu çaresiziz?

Futbola çubuk büküp konuşacak olursak, özel bir incelemeye gerek duymadan şunun tespitini yapmak olanaklı görünüyor. VAR’ı bizden daha çok tartışan başka bir futbol ligi bulunmuyor.

Peki bu VAR ne için kullanılıyor ya da sadece futbolda mı var bu teknolojik araç?

Öncelikle şunu idrak etmemiz gerekiyor. VAR, tüm sahayı kameralarla takip eden bir elektronik sistem olarak, hakemin yerini alan bir sistem olarak geliştirilmedi; ona yardımcı bir aparat olarak tasarlandı. 

Yani, bu bir ‘yetki devri’ değil...

Ayrıca VAR’a gelmeden bunun öncüllerinin de olduğunu ilave etmek gerekiyor.

Örneğin gol çizgisi teknolojisi, topun gol çizgisini geçip geçmediğini belirlemek için hakeme yardımcı olurken; 2011 yılında futbol için teknolojik bir aparatın önü açılmış oluyordu. 

Piero cihazıyla ofsayt ölçmeye başladığımızda da ne tür tartışmalar yaşadığımızı hatırlıyoruz. O yüzden VAR gelir ancak uygulanamaz dediğimizde yanılmadığımızı keskin bir hicap ile görüyoruz.

Daha öncesine gidiyoruz.

Hawk-Eye ve GoalRef’ten VAR’a...

1999 yılında geliştirilen Hawk-Eye teknolojisi, bilardo, tenis, voleybol ya da kriket gibi spor dallarında uygulanıyor. Bununla beraber GoalRef denilen sistem ise sahada çim altına ve kale çizgisi ile file arasında yerleştirilen, topun da içerisinde olduğu ve 15 gramlık bir çip vasıtasıyla mesaj ilettiği, top-merkezi bilgisayar ve hakem iletimini sağlayan bir teknoloji olarak öne çıkmıştı.

Bu sebeple mesele, teknolojinin eksikliği ya da teknolojik indirgemecilik değil. 

Teknoloji gelişiyor ama bizde çözüm değil, sorun üretiyor.

Ancak bu, bir ‘futbolun doğası’ sorunu değil.

Şayet öyle olduğu kabul edilecekse, ardından şunu da eklemeli. Futbolun doğasında futbolun tüm bileşenlerini istismar etmek, kavga etmek, herkese ‘işini öğretip, adalet timsali rolüne bürünmek’ veya hatalarımızı örtmek veolumsuz sonuçlardan kaçınmak için kılıflar üretmek, adaletsizliğin yazılı olmayan bir kurala dönüştüğü yerde biraz trajikomik kaçıyor.

Bu nedenle futbolun doğasına uymuyor lafı gevezevikten öteye geçemiyor. Neden mi? Bakış açılarımızı çıkarlar ekseninden uzaklaştırmadan, futbolun doğasını, hakem hatasını, anlamsız bir ‘pirüpaklık’ demagojisini konuşacak yüzümüz olmamalı da ondan...

Futbolun doğasını konuşacaksak, futbol kapitalizmini yok etmemiz gerekiyor çünkü.
Ayrıca futbolun doğasında teknoloji pekâla olabilir; ancak ticaret ve paranın yarattığı kirli ve ucuz ilişkiler olamaz.

Futbolda adalet için, önce söylemde kalmayan, gerçekten adaletli ve eşitlikçi bir hayat kurmamız gerekiyor.

Hakemler ise tartışılmaya devam edecek son bir sürat ile... Yeni bahsedildi, buna yakın zamanda “kadın hakemlerin Süper Lig’te maç yönetme” hakları da tanımlanacak. 

Alın size yeni bir ‘adaletlilik, hak ve hukuk’ gösterisi...

Ve yeni tartışma başlıkları...

VAR’a gelince; ben bahsettiğim yeni ve adil düzende buna ihtiyaç kalmayacağına eminim.