Yabancılara gayrimenkul satışı ile vatandaşlık verilmesi konusu bir süredir tekrar basının gündeminde. Konuyla ilgili Gayrimenkul Değerleme Uzmanları Dernek Başkanı Nejat Yiğitoğlu ve Dernek Sekreteri Damla Baytekin ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

Sektörde usulsüzlüklerin yapıldığını söyleyen Yiğitoğlu gayrimenkuller için değerinin çok üzerinde ekspertiz raporları hazırlanmasına dikkat çekti. Baytekin ise "Bu sistem değişecekse kirli ilişkilerin parçası olanlar ve göz yumanlar değil uzmanlar değiştirecek. Bütün değerleme uzmanlarını da bu mücadelenin parçası olmaya, Dernek üyesi olmaya çalışıyoruz" ifadesini kullandı.

Dün Uğur Dündar Sözcü Gazetesi'ndeki köşesinde derneğinizin kendisine konu ile alakalı olarak gönderdiği mektubu paylaştı.* Neden böyle bir mektup kaleme aldınız?

Yiğitoğlu: Öncelikle sesimizi duyurduğunuz için sizlere teşekkür ederiz. Derneğimiz adına. Uğur Dündar programında bu konuyu gündeme getirirken aslında bütün sektörü “hedef almıştı”. Elbette bunun sebebi sektörün işleyişinin tam olarak bilinmiyor olması. Ancak biz uzmanlar zaten sektörümüzdeki bu süreçten oldukça huzursuzken bir de bu şekilde sanki hepimiz usulsüzlüklerin parçası olmuşuz gibi bir duruma geldik. Bu sebeple de kendisine bir mektup ilettik. Sağ olsun o da dikkate aldı ve köşesinde yer verdi.

Yabancıların gayrimenkul edinimi ile vatandaş olması uzun süredir kamuoyunun gündeminde aslında. Burada da değerleme raporları yapılması gerektiği için ister istemez değerleme uzmanları topun ağzına geliyor. Peki nedir buradaki süreç?

Baytekin: Evet maalesef bütün uzmanlar olarak topun ağzında biz varız. Halbuki sektörün çok küçük bir kısmı buradaki usulsüzlüklerin parçası durumunda. Asıl usulsüzlükleri parçası olanlar ise eylemle ya da eylemsizlikle, sektörü düzeltmek için uğraşması gerekenler. Buradaki çarpıklığın sebebi bağımsızlık ilkesinin ayaklar altına alınması ile başladı. Bu işlemlerle ilgili hazırlanan değerleme raporları başlangıçta tarafların seçtiği SPK lisanslı Gayrimenkul Değerleme Şirketleri tarafından hazırlanıyordu. Sonrasında usulsüzlüklere müdahale edebilmek için merkezi bir sisteme geçildi ve bütün sektör buna çok sevindik. Çünkü burada hem ciddi bir iş potansiyeli vardı hem de yapılan usulsüzlükler hepimizi rahatsız ediyordu. Ancak bu merkezi sistem ve işlerin atama usulü gitmesi maalesef çok kısa sürdü.

'Usulsüzlüklere müdahale için yapılan uygulama boşa düştü'

Yani aslında başlangıçta usulsüzlüklere müdahale için yapılan bir uygulama sonrasında boşa düştü diyorsunuz.

Yiğitoğlu: Evet, tam olarak öyle oldu. Talepler bir havuza ekleniyor ve şirketlere atama usulü dağıtılıyordu ancak çok kısa bir süre sonra buraya müdahale edildi ve başvuranlara raporu hazırlayacak şirketi seçme hakkı tanındı. Atama usulü ile işini doğru yapan bir firmaya günde 10-15 talep giderken bu değişiklikle talepler bir anda kesildi. Çünkü usulsüzlük için başvuranlar bu işlemi yapan firmaları zaten tanıyorlardı ve taleplerini doğrudan o firmalara yönlendirdiler.

'Hiçbir şekilde caydırıcı değil ve çarklar dönmeye devam ediyor'

Peki buradaki usulsüzlük süreci tam olarak nasıl ilerliyor. Bir denetim mekanizması ya da disiplin süreci yok mu sektörünüzde?

Yiğitoğlu: Kısaca özetleyeyim. Vatandaş olmak için 400 bin USD değerinde gayrimenkul/gayrimenkuller almanız gerekiyor. Usulsüzlüğün fazlaca boyutu var ancak en yaygını 400 bin USD etmeyecek gayrimenkuller için değerinin çok üzerinde ekspertiz raporları hazırlayarak sanki 400 bin USD eder gibi göstermek. Burada inanılmaz bir ağ kurulmuş durumda. Başı da maalesef müteahhit firmalar çekiyor. Sadece bu usulsüz raporları yazmak için kurulmuş Gayrimenkul Değerleme Firmaları mevcut. İşlemler atama usulü yerine şirket seçimi ile yapıldığında doğrudan bu firmalar seçiliyor. Sonrasında da bir denetim mekanizması maalesef her rapor için yok. Şikayet olması gerekli ya da Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği (TDUB) havuzdan bazı raporları seçerek denetime alıyor. Bu konuda bazı cezalar da kesildi ancak biz bunun göstermelik olduğunu düşünüyoruz. Hiçbir şekilde caydırıcı değil ve çarklar dönmeye devam ediyor.

'Meslek birliğimizin başkanı vekili olmak için istifa etti, yerine şirketinden biri usulsüz şekilde atandı'

Meslek birliğinizin sürece yeterince müdahale etmediğini söylüyorsunuz. Tüm değerleme uzmanları bu usulsüzlüğü yapıyor gibi gösteriliyor ve bu konuda meslek birliğinizin hiçbir adımı yok mu?

Baytekin: Çok güzel soru, istemsiz olarak güldüm kusura bakmayın. Aslında trajikomik bir haldeyiz. Meslek birliğimizin başkanı seçim sürecinde milletvekili adayı olmak için başkanlıktan istifa etti ve yerine kendi şirketinden başka biri usulsüz şekilde atandı. Biz Dernek olarak bu sürece de müdahale etmeye çalıştık. Sonrasında listelere giremedi ve yine usulsüz bir şekilde geri döndü koltuğuna oturdu. Şimdi bu meslek birliğinden siz ne bekleyebilirsiniz ki? Herkes topu birbirine atıyor bu konuda. Herkes hep “yukarı”yı işaret ediyor. Emir yukardan gelmiş, kararı yukarısı vermiş vs. Madem öyle, sen meslek birliğisin ve gücün sınırlı, o zaman en azından “aşağı”yı ezdirmemek için bir şey yap. Kamuoyundaki yanlış algıyı değiştirmek için bile biz uzmanlar çaba harcıyoruz maalesef. Meslek birliğimiz başta başkanı olmak üzere kendi kariyer hedefleriyle çok meşgul durumda.

'Usulsüzlüklerin tespiti kolay ama bunu yapmak isteyen kimse yok'

Siz mektubunuzda açık şekilde ifade etmişsiniz aslında bu durumun nasıl çözüme kavuşturulacağını. Anlaşılan o ki çözümü çok zor bir mesele de değil. Ama konu dönüp dolaşıp son zamanlarda çok tartıştığımız liyakat konusuna geliyor sanırım.

Yiğitoğlu: Çok haklısınız. Çözümü o kadar basit ki bu konunun. Usulsüzlüklerin tespiti de bir o kadar kolay. Ama bunu yapmak isteyen kimse yok. Herkesin bildiği bir şeyi kimse bilmiyor gibi davranmaya devam ediyor maalesef sektörümüz. Atama usulüne tekrar dönülmesi için Dernek olarak ciddi çaba harcıyoruz, harcamaya devam edeceğiz. Öte yandan mesleğimizin bu şekilde zan altında kalmasına müdahale etmeye çalışıyoruz elimizden geldiğince. Bizler mesleğini hakkıyla yapmaya çalışan konusunda uzman kişileriz. Öyle bir hale geldi ki 3-5 kişinin yaptığı şey koca bir sektöre mal edildi. Bununla sonuna kadar savaşıp bu algıyı düzelteceğiz. Sorun eksperlerde değil, sorun kurulmuş olan bu kirli ağlarda ve bunu bildiği halde sessiz kalan, bir kısmı bundan alenen nemalananlarda.

Baytekin: Tüm değerleme uzmanlarına da bir çağrı yapıyoruz. Bu sistem değişecekse kirli ilişkilerin parçası olanlar ve göz yumanlar değil uzmanlar değiştirecek. Biz bunun için mücadele ediyoruz. Bütün değerleme uzmanlarını da bu mücadelenin parçası olmaya, Dernek üyesi olmaya çalışıyoruz. Şimdiye kadar ölçeğimizin çok üzerinde şey başardık. Kavga etmeye devam edeceğiz.

Çabanız için sizleri tebrik ediyor, verdiğiniz bilgiler için çok teşekkür ediyoruz.

Baytekin: Yaklaşık bir yıldır sektörle ilgili verdiğimiz mücadelede bizlere portalınızda yer verdiğiniz için biz çok teşekkür ederiz.

*Söz konusu mektupta takibi imkansız bir kara paranın ortaya çıktığı, bu durumun kira artışlarını da etkilediği belirtildi.