ABD'nin duyurusuna göre, Rusya ve Ukrayna, Suudi Arabistan'da yapılan görüşmelerin ardından, Karadeniz'deki gemilere yönelik askeri saldırıları durdurma ve enerji altyapısına yönelik saldırıları sonlandırma konusunda anlaştılar.

Beyaz Saray dün, Moskova ve Kiev'in ayrı olarak "güvenli seyrüsefer sağlama, güç kullanımını ortadan kaldırma ve Karadeniz'de ticari gemilerin askeri amaçlarla kullanılmasını önleme konusunda anlaştıklarını" duyurdu.

Anlaşmalar, üç yıldan uzun süren Rusya-Ukrayna savaşında daha kapsamlı bir ateşkese doğru atılan en önemli adım olarak görülse de, kısmi ateşkesin ne zaman yürürlüğe gireceği veya nasıl uygulanacağı henüz belli değil.

Zelenskiy 'Anlaşma yürürlükte' dedi, Moskova koşullarını vurguladı

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, tüm anlaşmanın derhal yürürlüğe girdiğini açıkladı. Ancak Moskova, Karadeniz ateşkesinin ancak devlete ait tarım bankasını hedef alanlar da dahil olmak üzere belirli yaptırımlar kaldırıldıktan sonra yürürlüğe gireceğini ve enerjiye yönelik saldırılardaki duraklamanın geçen haftadan beri yürürlükte olduğunu belirtti.

Zelenskiy, Kiev'de düzenlediği bir basın toplantısında gazetecilere yaptığı açıklamada, "ABD tarafı, anlaşmalarımızın kendilerinin açıklamasından sonra yürürlüğe gireceğini düşünüyor" dedi ve Moskova'nın anlaşmaya uymasını beklemediğini ekledi.

Ukraynalı ve ABD'li yetkililerin, "Avrupa'dan veya örneğin Türkiye'den" üçüncü bir tarafın deniz ateşkesini denetleyebileceği, "Orta Doğu'dan birinin" de enerji altyapısına yönelik saldırılara ilişkin moratoryumu izleyebileceği konusunda anlaştığını iddia eden Zelenskiy, kısmi ateşkesi "doğru adımlar" olarak selamladı.

Rusya anlaşmayı ihlal ederse ABD'den daha fazla destek isteyeceğini belirten Zelenskiy, "İhlal ederlerse, işte kanıt olur. Yaptırım isteriz, silah isteriz" dedi.

Kremlin ise, Karadeniz ateşkesinin "Rosselkhozbank ve gıda ve gübre alanında uluslararası ticaret operasyonları sağlayan diğer finans kuruluşlarına uygulanan yaptırımların kaldırılmasının ardından yürürlüğe gireceğini" kaydetti.

Kremlin, ayrıca, 18 Mart'ta Devlet Başkanı Vladimir Putin'in ABD Başkanı Donald Trump ile ilk kez görüşmesinden bu yana enerji altyapısına yönelik saldırılara 30 günlük bir ara verildiğini savundu ve anlaşmanın karşılıklı anlaşmayla uzatılabileceğini söyledi.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da, ülkesinin Ukrayna'ya güvenmediğini söyledi. Lavrov, "Açık garantilere ihtiyacımız olacak. Ve sadece Kiev ile yapılan anlaşmaların üzücü deneyimi göz önüne alındığında, garantiler yalnızca Washington'dan Zelenskiy ve ekibine bir şeyi yapıp diğerini yapmamaları yönünde bir emir vermesi sonucu olabilir" ifadelerini kullandı.

Rusya 'garanti' istiyor

Duyuru, ABD müzakerecilerinin Suudi Arabistan başkenti Riyad'da Rus ve Ukraynalı ekiplerle birkaç gün boyunca ayrı ayrı görüşmeler yapmasının ardından geldi.

Pazartesi günü yapılan 12 saatlik bir oturumda, ABD'li ve Rus yetkililer, Ukrayna'nın limanlarından milyonlarca ton tahıl ve diğer gıda ihracatını göndermesine izin vermesi gereken bir anlaşma olan 2022 Karadeniz Tahıl Girişimi'nin yeniden başlatılması olasılığını görüştüler.

Moskova, Batı'yı Rusya'nın kendi tarım ürünleri ve gübre ihracatına yönelik yaptırımları hafifletme taahhütlerini yerine getirmemekle suçlayarak, Türkiye ve Birleşmiş Milletler tarafından aracılık edilen girişimden 2023'te çekilmişti.

ABD yönetimi, dün yaptığı açıklamada, "Rusya'nın tarım ve gübre ihracatı için dünya pazarına erişimini geri getireceğini, deniz sigorta maliyetlerini düşüreceğini ve bu tür işlemler için limanlara ve ödeme sistemlerine erişimini artıracağını" kaydetti.

Enerji altyapısına dönük saldırılar

Dünkü anlaşmanın odak noktası, ABD'nin bu ayın başlarında Suudi Arabistan'da Rusya'ya önerdiği 30 günlük geniş kapsamlı bir ateşkes anlaşmasından çok daha dar ölçekteydi.

Geçtiğimiz hafta, Trump ile ayrı ayrı telefon görüşmeleri yaptıktan sonra, hem Putin hem de Zelenskiy, birbirlerinin topraklarındaki enerji altyapısına saldırmama sözü vererek 30 günlük sınırlı bir ateşkes anlaşması imzalamışlardı.

Ancak, Trump-Putin görüşmesi içeriğinin Beyaz Saray tarafından "enerji ve altyapı", Kremlin tarafındansa yalnızca "enerji altyapısı" olarak aktarılması, neyin kararlaştırıldığı konusunda kafa karışıklığı oluşturdu.

Resmî bir belgenin imzalanması çağrısında bulunan Ukrayna, Moskova'yı enerji altyapısını hedef almaya devam ederek ve bu hafta ülkenin kuzeydoğusunda bulunan Sumi kentindeki bir hastane de dahil olmak üzere sivil altyapıyı vurarak moratoryumu ihlal etmekle suçladı.

Ancak Kremlin, Kiev'in Rus enerji tesislerine saldırmaya devam etmesine rağmen Rusya'nın Putin'in Trump'a verdiği söze hâlâ uyduğunu savundu.

Geçtiğimiz hafta, Rusya Savunma Bakanlığı, Ukrayna'nın Belgorod bölgesindeki Valuika gaz dağıtım istasyonu, Kırım'daki Glebovskoye gaz kondensat sahası ve Krasnodar bölgesindeki Kavkazskaya petrol deposu da dahil olmak üzere petrol ve gaz hedeflerine saldırdığını söylemişti.

Dün Kremlin, Rus ve ABD yetkililerinin “Rus ve Ukrayna enerji tesislerine” 30 günlük saldırı yasağı getirmeyi amaçlayan “önlemler” üzerinde anlaştıklarını açıkladı.

ABD'yle Rusya 'Ukrayna'da ateşkes' için Riyad'da: Masada ne var?