Bill Gates ve Jeff Bezos gibi milyarderlerin desteklediği KoBold Metals isimli şirket, modern teknolojiye güç veren madenlere yönelik yarışta, başta Çin'e karşı olmak üzere Afrika kıtasında yeni adımlar atıyor.

KoBold Metals, ABD'nin 24 trilyon dolar değerinde büyük ölçüde dokunulmamış kaynaklara sahip olduğu tahmin edilen Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde madenciliğe başlayacak.

Şirket, onlarca yıldır üzerinde anlaşmazlıkların yaşandığı bir bölgede, dünyanın en büyük lityum yataklarından birinin madenciliği için haklar elde etti. Bu girişim, ABD Başkanı Trump'ın patron yanlısı dış politikasının bir yansıması olarak Kongo'da "barışı sağlama" iddiası doğrultusunda gelişti.

Çatışmalar şiddetlendi, KDC madenlerini ABD'ye sundu

Uzun zamandır iç savaşlarla boğuşan Kongo Demokratik Cumhuriyeti (KDC), anlaşmazlık yaşadığı komşusu Ruanda tarafından desteklendiği öne sürülen isyancılarla çatışmalar yaşıyor. M23 isyancıları, yaşanan çatışmalar sonucunda bir süredir kritik maden yataklarının da dahil olduğu bölgeleri elinde tutuyor. Öte yandan KDC hükümetine göre, Ocak ayından bu yana çatışmalarda yaklaşık 10 bin kişi öldürüldü, yüz binlerce kişi de yerinden edildi. Çin'in maden alanında önemli yatırımlarının olduğu ülke, yaptığı görüşmelerde değerli madenler karşılığında ABD'den askeri destek almayı amaçladı.

Aylar süren diplomasi trafiğinin ardından Haziran'da Kongo Demokratik Cumhuriyeti ile Ruanda, çatışmaları sona erdirmeyi ve ABD'nin bölgedeki kritik madenlere erişimini kolaylaştırmayı amaçlayan barış anlaşmasını Washington arabuluculuğunda imzaladı. Anlaşmada, toprak bütünlüğü, düşmanlıkların yasaklanması, devlet dışı silahlı grupların silahsızlandırılması ve şartlı entegrasyonuna ilişkin hükümlere yer verildi. Ancak M23, anlaşmanın kendileri için geçerli olmadığını duyurdu.

Geçtiğimiz hafta ise ABD ve Katar'ın arabuluculuğunda KDC hükümeti ve M23 heyetleri, Doha'da bir araya geldi. İki heyet arasında çatışmaları sona erdirmek için barış ilkeleri bildirisi imzaladı. M23 liderlerinden Bertrand Bisimwa, ilkeler bildirgesinin "geri çekilme" anlamına gelmediğini, "devleti güçlendirecek, yetki ve yükümlülüklerini üstlenmesini sağlayacak mekanizmalar oluşturulmasının" hedeflendiğini söyledi. Kongo Hükümet Sözcüsü Patrick Muyaya ise anlaşmanın başkent Kinşasa'nın "kırmızı çizgilerini" dikkate aldığını, bunların arasında "M23'ün işgal altındaki bölgelerden müzakere etmeden çekilmesi ve ardından bölgeye silahlı kuvvetler de dahil olmak üzere devletin konuşlandırılmasının" bulunduğunu söyledi. 

KDC batılı yatırımcı, ABD maden istiyordu

Anlaşmaların ardından Trump, geçen ay Washington'da KDC ile Ruanda arasında çatışmaları sona erdirmek için imzalanan barış anlaşmasını tarihi bir gelişme olarak nitelendirdi. Ancak anlaşmanın detayları, ABD'nin güvenlik garantilerinin niteliği ve ABD'nin gerçekleştireceği ticari yatırımlara yönelik kazanç payları hâlâ belirsizliğini koruyor.

Muazzam bakır, kobalt, koltan, kalay ve uranyum rezervlerine rağmen Kongo Demokratik Cumhuriyeti dünyanın en fakir beş ülkesi arasında yer alıyor. Ülke başta yıllardır süren savaşlar nedeniyle istikrar sağlayamadı. Bu nedenle ABD merkezli şirketler ülkede faaliyet göstermeyi tercih etmezken, Çin şirketleri ise KDC'deki varlığını her geçen yıl güçlendirdi.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin Cumhurbaşkanı Felix Tshisekedi, Çin'in ülkedeki hakimiyetini dengelemek için uzun zamandır daha fazla Batılı yatırım çekmeye çalışıyordu. 

Sürecin sonunda Trump'ın yeni odağı, KoBold Metals'in KDC'nin en istikrarsız bölgesindeki 1600 kilometrekarelik bir alanda "büyük ölçekli bir mineral arama programı" konusunda anlaşmaya varması için yeterli güveni sağlamış gibi görünüyor.

Şirket iş yaratma, milyarderler hibe sözü verdi

Şirketin Genel Müdürü Benjamin Katabuka, Financial Times'a yaptığı açıklamada, şirketin "KDC'de büyük oynamak istediğini ve yatırımlarının milyarlarca doları bulabileceğini" söyledi. Öte yandan KoBold Metals, "yerel yetenekleri geliştirme ve onlarca yıl boyunca binlerce Kongoluya yüksek ücretli iş yaratma" vaadinde bulundu.

Maden sektörü, işgücü sömürüsü ve çevresel zararlarıyla öne çıkarken; şirketi destekleyen ABD'li milyarderler de hızlıca konum aldı. Bezos Earth Fund "Kongo havzasını korumak için" 110 milyon dolarlık hibe sözü verdi ve Gates Vakfı da "bölgedeki tarımsal kalkınmanın finansmanına yardımcı olacağını" duyurdu.

KoBold Metals'in faaliyet yürüteceği Roche Dure yatağı, küresel çapta en büyük lityum rezervlerinden birini barındıran Manono'da bulunuyor. Ancak anlaşma KDC hükümeti, Avustralya merkezli AVZ Minerals ve Çin'in devlet destekli Zijin Mining şirketi arasında sahaya ilişkin haklar konusunda uzun süredir devam eden anlaşmazlığın çözülmesine bağlı.

Öte yandan ABD patronlarının KDC'ye yönelik hamleleri bununla da sınırlı değil. 

Başkent Kinşasa'nın Kongo menşeili bakır ve kobalt üreticisi Chemaf Resources Ltd.'nin Çin'e ait bir devlet şirketine satılmasını engellemesinin ardından, şirkete yönelik en yüksek teklifin bir başka ABD konsorsiyumu tarafından verildiği ortaya çıktı.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti isyancılara karşı ABD'nin kapısını çaldı: Değerli madenlerini sunacak