ABD Başkanı Donald Trump, Brezilya'nın eski cumhurbaşkanı ve darbe planlamakla suçlanan siyasi müttefiki Jair Bolsonaro hakkındaki cezai suçlamaları gerekçe göstererek Brezilya'yı yüzde 50 gümrük vergisiyle tehdit etti.

Trump, önceki gün Brezilya'nın mevcut cumhurbaşkanı Luiz Inacio Lula da Silva'ya yazdığı bir mektupta, 2022'de Lula'ya kaybettiği başkanlık seçimlerini kamuoyu önünde kabul etmeyi reddeden Bolsonaro'ya yapılan muamelenin "uluslararası bir utanç" olduğunu öne sürdü.

Bu mektup, Trump'ın bu hafta çeşitli ülkelere gönderdiği 22 gümrük vergisi bildiriminden biriydi. Geçtiğimiz Pazartesi günü ABD Başkanı, kapsamlı küresel gümrük vergilerine önceki günden 1 Ağustos'a kadar ara verdiğini duyurmuştu.

Trump, çoğunlukla, ABD'nin bir ülkeden ihraç ettiğinden daha fazla ithalat yaptığı büyük ticaret açıklarını dengelemeye çalıştığını savunuyor.

Ancak ABD'nin, Brezilya'yla aksine ticaret fazlası var. Washington'un, Güney Amerika'nın en büyük ekonomisine yönelik tehdidi, diğer ülkelere yönelik çoğunlukla yüzde 25 ila yüzde 40 arasında değişen gümrük vergilerinden daha yüksek oldu.

ABD ile Brezilya arasındaki gerginliğin tırmanması, Lula'nın bu hafta Rio de Janeiro'da düzenlenen BRICS gelişmekte olan ekonomiler zirvesi için Çin, Rusya, İran ve diğer ülkelerden temsilcileri ağırlamasıyla gerçekleşti.

Zirveye katılan liderlerin Trump'ın gümrük vergilerini ve ABD ile İsrail'in İran'ı bombalamasını eleştirmesi, Trump'ın "Amerikan karşıtı" BRICS bağlantılı ülkelere yüzde 10 ek gümrük vergisi uygulama tehdidinde bulunmasına yol açtı.

Trump Brezilya ile ilgili olarak ne duyurdu?

Trump, ABD'li ticaret ortaklarına, hükümetiyle ticaret anlaşmalarına daha önce varamazlarsa 1 Ağustos'ta başlaması planlanan gümrük vergileri hakkında bilgi veren mektuplar yayınlamaya devam etti. Şimdiye kadar devlet başkanlarına 22 mektup gönderdi. Daha fazlası da gelebilir.

Trump bu mektuplarında çoğunlukla bu ülkeler ile ABD arasındaki ticareti "karşılıklı olmaktan uzak" olarak kınarken, Trump'ın Lula'ya yazdığı mektup daha sert oldu.

ABD Başkanı, mektupta "Brezilya'nın Özgür Seçimlere ve Amerikalıların temel İfade Özgürlüğü Haklarına yönelik sinsi saldırıları nedeniyle", ABD'ye ihraç edilen Brezilya mallarına yüzde 50 vergi koymayı planladığını yazdı.

Trump, "Lütfen yüzde 50 oranının, ülkenizle eşit şartlarda rekabet edebilmek için gerekenden çok daha az olduğunu anlayın. Ve mevcut rejimin ciddi adaletsizliklerini düzeltmek için buna ihtiyaç var" diye ekledi.

Trump şöyle devam etti: "Brezilya'nın, ABD de dahil olmak üzere, dünya çapında son derece saygın bir lider olan eski Başkan Bolsonaro'ya, görev süresi boyunca gösterdiği muamele uluslararası bir utançtır."

Brezilya nasıl tepki verdi?

Lula, Trump tehdidini yerine getirirse kendi gümrük vergileriyle karşılık vereceğine söz verdi.

Lula, X'te paylaştığı bir gönderide, "Brezilya, bağımsız kurumlara sahip egemen bir ülkedir ve hiçbir şekilde vesayet kabul etmeyecektir" dedi.

Lula, Brezilya'nın 2022 seçimlerinin sonucuna itiraz eden Bolsonaro'ya karşı açılan ceza davasının yalnızca adalet sisteminin meselesi olduğunu ve "müdahale veya tehdit içermediğini" de sözlerine ekledi.

ABD'nin ticaret fazlası varken Trump neden Brezilya'yı hedef alıyor?

ABD Ticaret Temsilciliği Ofisi'ne göre, ABD 2024 yılında Brezilya'dan 42,3 milyar dolar mal ithal ederken, 49,7 milyar dolar ihraç etti.

Yani, Brezilya'nın ABD'den yaptığı alımlar, ABD'nin Brezilya'dan yaptığı alımlardan yaklaşık 7,4 milyar dolar daha fazla.

Trump, 2 Nisan'da "Kurtuluş Günü" tarifelerini duyurduğundan beri, Amerika'nın ticaret ortaklarıyla olan ticaret açığını azaltma arzusunu sürekli dile getiriyordu.

Trump'a göre, ABD gibi açık veren ülkeler, kendi ülkelerinde üretilebilecek malları ithal ediyor ve bu da iç istihdama ve ekonomik büyümeye zarar veriyor.

Burada, Trump'ın derdinin ticari meselelerden ziyade Brezilya'nın iç siyasetine müdahale olduğu anlaşılıyor.

Aslında, Trump'ın gümrük vergileri tehdidini diğer ülkelerin iç politika kararlarını değiştirmek için kullanması ilk kez olmuyor.

ABD Başkanı, Ocak ayında göreve döndüğünden beri, Kolombiya mallarına yüzde 25 gümrük vergisi uygulama tehdidinde bulundu ve ABD'den sınır dışı edilenleri kabul etmezse bu miktarı iki katına çıkaracağını söyledi. Kolombiya nihayetinde Trump'ın şartlarını kabul etti.

ABD, Brezilya ile ne tür ticaret yapıyor?

2023 yılında, ABD ile Brezilya arasındaki ticaret dengesi (ithalat artı ihracat) 104 milyar dolara ulaşarak Brezilya'yı ABD'nin en büyük 15. ticaret ortağı haline getirdi.

ABD Nüfus Sayım Bürosu verilerine göre, ABD'nin geçen yıl Brezilya'ya yaptığı en büyük ihracatlar arasında uçak ve uzay araçları (yaklaşık 7 milyar dolar), fosil yakıtlar (9 milyar dolar) ve nükleer reaktörler ve elektrikli ekipmanlar gibi endüstriyel makineler (yaklaşık 10 milyar dolar) yer aldı.

Brezilya'nın ise 2023 yılında ABD'ye yaptığı ihracatın başında ham petrol ve fosil yakıtlar (yaklaşık 8,8 milyar dolar), demir-çelik ürünleri (5 milyar dolar) ve soya fasulyesi (3,3 milyar dolar) geldi.

Yüzde 50'lik bir gümrük vergisinin Brezilya ekonomisi üzerinde nasıl bir etkisi olabilir?

Trump'ın yüksek gümrük tarifesi, ABD pazarına yoğun şekilde maruz kalan şirketlere ciddi zarar verebilir. Özellikle ana metal ve tarım sektörlerindeki firmalar ciddi şekilde etkilenebilir.

Trump'ın gümrük vergisi tehdidi ülkenin ekonomik büyümeyi yavaşlatabilir çünkü ABD, Çin'den sonra Brezilya'nın en büyük ikinci ihracat pazarı.

Nitekim Goldman Sachs, Brezilya'nın ABD'ye ihracatının gayri safi yurtiçi hasılasının yüzde 2'sini oluşturduğunu ve Trump'ın gümrük vergilerinin ekonomik büyümesini 0,3 ila 0,4 puan düşürebileceğini hesapladı.

Bunun ABD ekonomisi üzerinde nasıl bir etkisi olabilir?

Gümrük vergileri uygulanırsa, Brezilya malları satın alan ABD firmalarının bu ürünler için alternatif kaynaklar bulması gerekecek. Bu süreç ABD için zaman alabilir.

Bolsonaro Brezilya'da hangi suçlamalarla karşı karşıya?

2019'dan 2023'e kadar Brezilya cumhurbaşkanlığı yapan aşırı sağcı Bolsonaro, 2022'deki cumhurbaşkanlığı seçimlerini rakibine kaybettiğini kabul etmedi.

Bolsonaro, bazı elektronik oy verme makinelerinin arızalı olduğunu iddia ederek seçim sonuçlarının doğruluğu hakkında sorular gündeme getirdi.

Lula'nın Ocak 2023'te göreve gelmesinden kısa bir süre sonra, seçim sonuçlarına karşı binlerce Bolsonaro destekçisi, başkent Brasilia'daki başkanlık sarayına, Kongre'ye ve Yüksek Mahkeme'ye saldırdı.

Şimdi Bolsonaro, darbe planlamak ve 2022 seçim sonuçlarını bozmak için yaptığı iddia edilen eylemler nedeniyle cezai suçlamalarla karşı karşıya.

Bolsonaro ve 33 kişi daha bu yıl darbe girişimiyle suçlandı. Eski devlet başkanının davası Yüksek Mahkeme tarafından görülüyor. 

Bolsonaro, suçlu bulunursa 40 yıl hapis cezası alabilir.

Ancak Bolsonaro herhangi bir suç işlediğini reddetti ve davanın siyasi amaçlı bir saldırı olduğunu iddia etti.

2020 başkanlık seçimlerinde Joe Biden'ı yendiğini iddia eden Trump da, bu seçimi bozmaya çalıştığı gerekçesiyle cezai suçlamalarla karşı karşıyaydı. Destekçileri, Biden göreve gelmeden önce seçim sonuçlarının onaylanmasını engellemek için ABD Kongre Binası'na baskın düzenlemişti.

Trump, kendisi ile Bolsonaro arasında benzerlikler olduğunu düşündüğü noktaları vurguladı. ABD Başkanı, geçtiğimiz Pazartesi günü sosyal medyada Bolsonaro'nun başına gelenlere dair üzüntüsünü dile getirdi: "Benim başıma 10 kat fazlası geldi."

Yeni tarifelerden başka hangi ülkeler haberdar edildi?

Önceki gün Brezilya dışında, Filipinler, Moldova, Sri Lanka, Brunei, Libya, Cezayir ve Irak da gümrük vergisi mektuplarının muhatapları arasındaydı. Bu ülkelere yüzde 30'a varan gümrük vergileri getirildiği bildirildi.

Trump'ın Sri Lanka, Moldova, Irak ve Libya'ya uygulanacağını söylediği oranlar, Nisan ayı başında duyurduğu oranlardan daha düşüktü.

Filipinler ve Brunei'den gelen mallara uygulanan gümrük vergileri ise daha yüksekti. Cezayir'den gelen mallara uygulanan oran ise aynı kaldı.

Trump, üretimini ABD'ye taşıyan şirketlerin gümrük vergilerinden muaf tutulacağını kaydetti. Ancak ülkelerin misilleme yapması halinde daha da yüksek ABD vergileriyle karşılaşabilecekleri konusunda da uyardı.

Trump'ın gümrük vergilerini duyurmasından bu yana ABD ve en büyük ticaret ortakları, ticaret anlaşmaları için müzakereler yürütüyor. Ancak şimdiye kadar yalnızca Vietnam ve Birleşik Krallık yeni anlaşmalara varırken, Çin ile kısmi bir anlaşmaya varıldı.

Son zamanlarda Trump yönetimi yetkilileri, Hindistan ve Avrupa Birliği ile anlaşmaların yakın olabileceğini belirtti.

Trump 'Putin'den memnun değilim' dedi, Rusya'ya yaptırım, Ukrayna'ya askeri yardım planlarını anlattı