Suriye bir kez daha seçimini yaptı. Esad seçim zaferini ilan etti. 10 yılı aşkın bir süredir devam eden savaş içinde ekonomik sorunlar, dış müdahalelerle yaşayan Suriye için 28 Mayıs tarihinde tamamlanan seçimlerin anlamını Suriyeli üç gazeteciye sorduk.

Suriye’deki seçimlerin farklı boyutlarını anlattılar.

Esad çok büyük bir oy oranıyla seçildi. Batı basını bunu da seçimlerin meşruluğunu sorgulamak için değerlendiriyor. "Muhalefete" hak tanınmadığını söylüyorlar. Siz nasıl değerlendiriyorsunuz?

Merve Arab

Merve Arab (I News Televizyonu Bağdat Sunucusu ): Öncelikle burada büyük bir çelişki var. Buraya dikkat çekmek isterim. Suriye’de meşru bir seçim olmadığını, muhalefet olmadığını söyleyen, sandıklara müdahale edildiğini ima eden ülkeler neden kendi ülkelerindeki mülteci Suriyeliler için sandık kurmaktan kaçındılar? Öyle ya, madem bu insanlar Suriye’den Suriye yönetimi yüzünden kaçtılar, madem herkes Suriye yönetimine düşman o zaman kendi ülkenizde de sandıkları koyabilirsiniz. Hatta sayımlara eşlik edebilirsiniz uluslararası hukuka uygun şekilde. Ancak bunu tercih etmeye çekindiler. Suriye’de halk bu savaş döneminde dış müdahaleleri gördükçe Suriye devleti etrafında kenetlenmiş oldu. Suriye’de usule uygun meşru seçimlerin olmadığını söyleyen ülkeler kendi ülkelerinde büyükelçiliklerde seçimleri düzenleyebilirdi. Ama bunu yapmadılar. Ben bunun gerçeklikten kopuş olduğunu düşünüyorum ve sürdürülebilir bir şey değil bu. 

Fadıl Hammad (Suriye Televizyonu Haseke Radyo ve TV Müdürü): Batılıların Suriye’ye baktığında alıştıkları bir muhalefeti görmemeleri çok normal bence. Çünkü Suriye’de yaygın şekilde iki tane muhalefet var. Biri kimilerinin ılımlı Müslüman dediği silahlı gruplar diğeri de radikal İslamcı denilen silahlı gruplar. Sonuçta hepsinin de ellerinde silahlar var ve halka saldırıyorlar. Batılı ülkeler bu grupların sandıklara gitmemesini, oy kullanmamasını tuhaf karşıladı anlaşılan. 

'Birçok alternatif aday, Esad’ın karşısında ezilmemek için çekildi ya da aday olmadı'

Bu tablonun dışında Suriye’de cumhurbaşkanlığı adaylık şartlarını sağlayan herkese bu yol ve kapı açıktı. Ancak esas mesele savaş yılları boyunca Beşar Ead’ın artan popülaritesi ve saygınlığı oldu. Birçok alternatif bunun karşısında ezilmemek için adaylıktan çekildi ya da aday olmadı. Aday olacak muhataplar bu sürecin, yani savaşın uzamasının Suriye’ye zarar vereceğini düşündü. Kimse Esad lehine adaylıktan çekilen ve savaşın ömrüne zaman kazandırmak istemiyorum diyen adaylardan söz etmedi. Suriye halkı yaygın bir katılımla, Dr. Beşar Esad’ı tekrar cumhurbaşkanı olarak seçti. 

Edip Abdül Fettah

Edip Abdül Fettah (Suriye Televizyonu Ankara Eski Muhabiri): Bence ne Batılı ülkeler ne de muhalefetin Suriye seçimlerinin meşruiyetini sorgulamaya hakkı yok. Seçim sürecinde Esad’ın da ifade ettiği bir şey vardı. Bizi öldürenlerin ülkemizi kana bulayanların seçimlerimizi sorgulamaya hakları yok diye. Çoğu seçmenin aklında ya da fikrinde Esat da yoktu zaten. Meydanlara inenler sandıklara gidenler Suriye ile yaşanan vahşet arasında bir seçim yaptılar ve Suriye’yi tercih ettiler. Burada Esad bir sembol haline geldi. İnsanlar Beşar Esad’ı değil, kendilerine dayatılan bir süreç ile kendi ülkeleri arasında seçim yaptılar. Beşar Esad ise burada bize dayatılanlara karşı çıkıp Suriye’yi seçmek anlamına geliyordu. Dolayısıyla da halk nezdinde Esad bir kahraman haline geldi diyebiliriz bu süreçte. 

Seçimlerde yurt dışında da sandıklar kuruldu... Bu sandıklardan gelen oylardaki durum nedir? Göç eden mültecilerin oy kullanımı ve katılımı nasıldı? Türkiye'deki mülteciler için sandık kurulmadı bunu nasıl değerlendiriyorsunuz?

Fadıl: Beklenenin aksine yurt dışında yaşayan Suriyeliler, Suriye Arap Cumhuriyeti büyükelçiliklerine yaygın bir katılımla gittiler ve oy kullandılar. Almanya ve Türkiye dışındaki tüm ülkelerde sandıklar kuruldu. Birçok ülkede farklı diplomatik bahanelerle sandıklara erişimi engellemeye çalıştı. Türkiye ise kendi ülkesinde Türkiye’nin zemin hazırladığı saldırılar sonucunda Türkiye’ye sığınan Suriyelilere sandık kurmaktan kaçındı. Zira bu hem Suriyeli mülteci sayısını ortaya çıkaracaktı hem de sandıktan çıkacak sonuçtan kaygılandılar. Elimize ulaşan verilere göre Suriye dışında sandık kurulan ülkelerde katılım oranı yüzde 60’ın üzerinde. Ve ezici çoğunluğu Beşar Esad’ı seçti. Bu aynı zamanda o ülkelerde yaşayan insanların Suriye’ye duydukları güveni de göstertiyor. Biz bunu bir tür Suriye’ye dönüş bileti olarak okuduk. İnsanlar topraklarına dönmek istiyor.

Fadıl Hammad

Edip: Yurt dışındaki oylar ile Suriye’de sayılan oyları birlikte değerlendirilip sonuç açıklandı. Yurt dışı katılımları çok iyiydi. Yani Suriye’deki seçim havasının hissedildiği yerler oldu. Bunlardan birisi de Lübnan’dı. Hatta bazı yerlerde Amerika ve İsrail yandaşı gruplar seçim mitingi düzenleyen Suriyelilere saldırılarda bulundu. Seçimlerde Büyükelçiliğe gidip oy kullanılmasın diye engelleme girişimlerinde bulundular. 

Türkiye’de Suriyeliler uluslararası birçok haktan da mahrum kalıyor

Maalesef Türkiye’de seçim olmadı. Türkiye hükümeti Suriyelilerin sandıklara gitmesine müsaade etmemiş oldu. Ben AKP’nin böyle bir süreçten kaygılandığını düşünüyorum. Mesela Türkiye’de mülteci yok örnek olarak. Hükümet bizde mülteci var demiyor. Bizde misafir var diyor. Dolayısıyla da Türkiye’de Suriyeliler uluslararası birçok haktan da mahrum kalıyor. Türkiye Suriyelilere muhacir kendilerine de ensar diyerek halkın duygularıyla oynuyor. Burada da Türkiye halkını tenzih ederek söylüyorum. Türkiye’den kast ettiğim şey AKP hükümeti.

Bir de neden yapmadılar bu seçimleri Türkiye’de diye tekrar tekrar düşünmek faydalı. Çünkü Türkiye’de yaşayan Suriyeliler tahmin edilenin aksine Suriye hükümetinden yanalar. Oradaki savaşı doğru bulmuyorlar. Medya bunu göstermiyor, Suriyeliler de düşüncelerini açıkça ifade etmekten korkuyor. Ama sandıklarda oy kullanmak öyle değil. Türkiye ezici bir sayı ile sandıktan Esad çıkmasını göze alabilir miydi? Sanmıyorum. Lüban’daki görüntüleri İstanbul’da olsa izin verirler miydi? Taksim meydanında on binlerce insanın Esad posterleriyle miting yapmasına müsaade eder mi AKP? Bu AKP için yıkım olur. Esad’dan kaçtığını söyledikleri Suriyelilere izin verselerdi İstanbul’da böylesi bir mitinge izin verilseydi farklı bir tablo çıkardı ortaya. AKP bunu istemez ama.