Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...

SÖYLEŞİ | Tülin Tankut'la yeni kitabı 'Çocuk İnadı' üzerine

Yazar Tülin Tankut'la yeni kitabı 'Çocuk İnadı' üzerine konuştuk.

soL - Kültür Sanat

Yayın Tarihi: 06.02.2022 , 10:55 Güncelleme Tarihi: 22.01.2025 , 10:54

Yazar Tülin Tankut, yeni kitabı "Çocuk İnadı"na ilişkin sorularımızı yanıtladı.

Sizce çocuk kitapları yazarlarının belli başlı sorunları nelerdir?

Bildiğiniz gibi, tüketim toplumunda bir ürünün alıcısı olmazsa üretimi sürdürülemez. Çocuk kitaplarının da alıcısı orta ve üst sınıftan aileler. Konu seçiminde de buna dikkat ediliyor. Dolayısıyla yazar bağımsızlığını korumakta güçlük çekiyor. Piyasaya ödün vermeyen yazarların kitaplarına ulaşmaksa kolay olmuyor.

Kitap-okur bağlamında çocuk kitaplarının işlevselliği hakkındaki düşünceleriniz?

Okul eğitiminin çocuğa okur olabilmenin gerektirdiği alt yapıyı sağlayıp sağlayamadığı konusunda kuşkularım var. Çocuğun bakış açısı yaşam deneyimleriyle sınırlıdır. Ailenin,  okulun ve çevrenin çocuğa verdiği eğitimin, onun sınırları zorlamasına yetmediği kanısındayım. İyi bir çocuk kitabı bu açığı kapatabilir. Özellikle günümüzde görüntü, yazının önüne geçti. Çocuğu görüntü kuşatmasından kurtarmak için çocuk kitapları elzemdir. 

İyi bir çocuk kitabından ne anlamalıyız?

Öncelikle dil çok önemli. Çocuğun dil bilinci kazanmasında yazarlara büyük sorumluluk düşüyor. Çocuğa her şeyi anlatabilmeli. Batı edebiyatında din ve cinsellik gibi netameli konularla hesaplaşma çocuk kitaplarında da var; tabii, onun anlayacağı bir üslupla. Çocuktan gerçekler saklanırsa, çocuğun merak saikiyle kendisi için hiç de uygun olmayan hatta kendisine zarar verebilecek başka kaynaklara başvurabileceğini hesap etmeliyiz ki, dogmaları ve hurafeleri de içerebilir bu kaynaklar. Teknoloji destekli, nitelikli bir eğitim ve çocuğa okuma sevgisi, alışkanlığı aşılayan, nitelikli çocuk kitapları, el birliğiyle eleştirel düşünme, sorgulayıcı bir bakış açısı kazandırarak çocuğu hayata hazırlayabilir. Bu gerçekleştiğinde çocuk, sınıflı toplumlara özgü her tür ayrımcılık, şiddet v.b. tüm olumsuzluklar karşısında tepkisini gösterebilecektir. 

 “Çocuk İnadı”nın belirsiz bir zamanda ve mekanda geçmesi tesadüf değil sanırım. Örneğin insanlık, yoksulluk sorununa çare üretemedi. Öte yandan hikaye yaş aralığı gözetilmeksizin kurgulanmış. Kapak tasarımında verilen ipuçlarının yorum olasılıklarını barındırmasıysa kitabın ebeveyn ve eğitimci okurlarda da ilgi uyandıracağına işaret ediyor. 

Hikaye, kent merkezinden hayli uzak, ihmal edilmiş, yoksulluğun pençesindeki bir köyde geçer. Ancak, sizin de değindiğiniz gibi, her tarihsel dönemde yaşanan yoksulluk sorununun merhamet ve iyilikseverlikle ilişkilendirilmesinden kaçındığım için hikayede acıma duygusunun yer almamasına özen gösterdim. Yazınsallıktan ödün vermeden yerleşik algıları kırmanın yazarın işlevlerinden olduğunu savunurum. Kapak tasarımı da sanırım bunu destekliyor.

Peki, dinin de etkili olduğu genel geçer ahlaki yargılara bağlı yazarların, kötülüğün karşıtı olarak iyiliği savunmaları, sizce edebiyata nasıl bir zarar verebilir?

Yazar öncelikle  “otorite” kavramıyla hesaplaşmalı. Toplumsal bir sorun olan yoksulluğun toplumsal çözümleri olduğunu savunmalı. Böyle olursa anlattığı hikayede de moda deyimle “tip” değil, edebiyatın gerektirdiği  “karakter” yaratabilme fırsatına kavuşur. Benim çabam bu yönde olmuştur.

Hikaye altı yaşındaki Altınbaş’ın etrafında dönüyor ama Keke ve Yeter de en az onun kadar ilginç çocuklar. Keke’yle, onun can dostu ve resimlerinin ilham perisi olan koyunu arasında pek çok çocuğa tanıdık gelen duygusal bir bağ var. İlişkiyi o haliyle bırakmayıp toplumsal bağlamda sorgulama gereği duyuyorsunuz. Çocuk okur bunu yadırgar mı? 

Bilirsiniz; koyun, genetikçi için araştırma nesnesidir. Doğa korumacıları, vejetaryenler etini yemez. Müslümanın gözünde kutsallığı vardır; “kurbanlık koyun” aynı zamanda metafordur. Kısacası toplum içinde farklı kesimlerce farklı biçimlerde anlamlandırılır. Keke gibi kuzuyla iletişim kurmuş bir çocuk içinse kuzu çok değerlidir. Onun kesileceğini aklına bile getirmez.  (Kendi çocukluğumdan biliyorum.) Bu yüzden Keke’nin koyunun kaybından doğan öfkesini ve üzüntüsünü anlayabiliyorum. Umarım zamane çocuğu yadırgamaz da Keke’yi üzen kişilerden hesap sorulması gerektiğini kavrar. 

Köyde büyüyen çocukların özgür olduklarını savlıyorsunuz. Biraz açar mısınız?

Görece özgürler… Keke’yi resim yapması için zorlayan yok. Çevrenin dayatmalarıyla yaratıcılığı engellenmiyor. Resim yaparak dil engelini aşıyor, arkadaşlarıyla iletişim sağlayabiliyor. Hayal gücünün çekimine fazlaca kapılan Altınbaş içinse başarısız deneyimleri öğretici oluyor.  Yeter, kız çocuğuna yaşam hakkı tanımayan bir yetiştirme tarzına karşı mücadele veriyor; ama ne pahasına? Şiddet dili kullanmayı alışkanlık haline getirmiş, çevresindeki kadınların çektiklerine tanık olduğundan kadınlığı reddediyor, evden kaçmayı düşlüyor. Şansı, doğayla içi içe olması; bu ona soluk aldırıyor. 

Kuran kursu hocası ve muhtarın çocuklarla iletişiminin zayıf olmasının kişisel eksiklikleri olmadığını ima ediyorsunuz. Altınbaş ise arkadaşları gibi yerinde duramayan bir çocuk. Sizce sorun nereden kaynaklanıyor?

Bu iki görevlinin kendilerini çocuklara sevdirememeleri kötü olduklarından değil. Aralarından ceberrutu da çıkabilir, mülayimi de; sorun bunun onları etik olarak rahatsız eden bir durum olmaması. Sisteme bağımlılar, kuralları uyguluyorlar. Ancak, henüz içselleştirilememiş olsa da çağdaş toplumdaki değişen yetke(otorite) anlayışının örneklerini görmek gerek. Öğretmen- öğrenci hiyerarşisi kırılıyor; eğitim için “bilgi paylaşımı” deniyor. Benzer durum hasta-hekim ilişkisinde de geçerli, hasta yerine “danışan” sözcüğü kullanılıyor. Uygulamalar tersini gösterse de, bundan kaçış yok.

Söz değişimden açılmışken… Birileri değişim için bir şeyler yaparsa, geri kalanlar için örnek olacaktır diye yaygın bir kanı vardır. Hikayede baba Berat bu anlamda umut veriyor ama hikayenin sonunda akıbeti belirsiz, ne dersiniz? 

Bireydeki değişim arzusu, özlemleriyle yaşadıkları arasındaki gerilim dayanılmaz hale gelince doğar. Ama Berat öngörü sahibi; bunu da çocukluğunda kese kağıdı yapılan gazeteleri okumasına, çıraklık yaptığı kahvede konuşulanları dikkatle dinlemesine borçlu. Dinleyerek Anadolu’daki aydınlanma hareketinin kurucusu olarak anılan, eğitimci Hakkı Tonguç’un köyleri hakkında bilgi sahibi olduğu izlenimini veriyor. Berat’ın yanı sıra anne Gül ve Yeter de değişim yanlısı. Ancak Berat, toplum yararına çözümler ararken diğerlerinin, kadın olmanın dezavantajları yüzünden kamusal alana (kahve, berber, bakkal v.b.) çıkıp bilgilenme şansları yok. 

Berat köye dönecek mi? Ailesini yüzüstü bırakacak birine benzemiyor. Dolayısıyla dönebilir de, iş kazası, kötü çalışma koşulları gibi elinde olmayan nedenlerle dönüş gerçekleşmeyebilir de.

Son olarak eklemek istediğiniz bir şey var mı?

Bana bu fırsatı verdiğiniz için teşekkür ederim.

soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.