Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...

SÖYLEŞİ | Kraliçe Shakespeare: Kadının değişme ve dönüşme zorunluluğu

'Shakespeare dönemini yaşarken yazar-kumpanya tiyatrosu ile hayatı tanımlama ve yaşama ayna tutma halini keskinleştirdi.'

Haber Merkezi

Yayın Tarihi: 05.02.2022 , 11:58 Güncelleme Tarihi: 22.01.2025 , 10:54

Pandemi sürecinde bir kadın emeği olarak inşa edilen Nükte Tiyatro’nun sahnelediği Kraliçe Shakespeare bu akşam saat 20.30’da Kadıköy Nâzım Hikmet Kültür Merkezi Ruhi Su Salonu’nda bir kez daha seyirci ile buluşuyor. Oyun, Yaşar Can Bağatırlar’ın yönetmenliği ile derinleşen bir kurgu ve Özlem Özkoşar’ın oyunculuğu ile güçlenen bir canlandırma ile sahnede…

Nükte Tiyatro ekibinden Yaşar Can Bağatırlar ve Özlem Özkoşar ile oyunun kadın odağına, güç ve iktidar temalarına ve Shakespeare’e dair söyleştik.

'Kraliçe Shakespeare' oyunu aynı anda iki tarihsel ve edebi şahsiyeti de bir araya getiriyor: 1558-1601 yılları arasında hüküm süren İngiltere Kraliçesi 1. Elizabeth ve onunla aynı dönemde yaşamış olan oyun yazarı William Shakespeare. Bu iki ismi hangi bağlamda birleştirmeyi hedeflediniz? Oyun için replik ve alıntılar yaparken nasıl bir seçim izlediniz?

Özlem Özkoşar: Shakespeare’i anlayabilme derdim lise dönemimde başlayarak yıllar boyu katlanarak devam etti. Yaş almanın, duygu ve fikir biriktirmenin, deneyimlerin yanı sıra içine düştüğümüz salgının korkunçluğu, ölüm korkusu, tiyatroları veba nedeniyle kapanan Shakespeare’i içimde tekrar uyandırdı. 1592 yılında veba salgınından dolayı tiyatroların kapatılmasına karşın yılmadan yazdığı VI. Henry oyunuyla Shakespeare okumalarıma yeniden başladım. Ama bu defa okumalarımı pandemi döneminin ağırlığını taşıyan kadınları odağa alarak gerçekleştirmeye çalıştım. Hamlet’ten Ophelia’ya, Üçüncü Richard’dan, Leydi Macbeth’e neredeyse tüm Shakespeare karakterlerinden ve Elizabeth’in aşklarını, ihtiraslarını, intikamlarını, kıskançlıklarını, kötülüklerini, din adamlarıyla olan çatışmalarını, kadın olarak var olma savaşını ve hırslarını ortaya koyduğu yaşamından ilham aldım. Aşık kadın Elizabeth’ten, aşığını öldürecek caniliğe yönelmiş Elizabeth’i de, zulme kalkan olan Elizabeth’ten, zulmün imzasını taşıyan kadına dönüşen Elizabeth’i de görebiliyoruz. Böylelikle Shakespeare’in 11 oyunundan ve sonelerinden süzülen bir “Kraliçe Shakespeare” ortaya çıkmış oldu. Bu oyunu ortaya koyarken Shakespeare-vari bakış açısıyla, kadının yüceltildiği ya da yerildiği değil, daha çok dönemin kadınının içinde bulunduğu durumun tespitinin yapıldığı bir metin oluşturmaya çalıştım. 

O dönemde gerçekleşen toplumsal, ekonomik ve siyasi alt üst oluşların ne kadarı kadınları etkiliyor? Onların yaşamını değiştiriyor, özgürlüklerini belirliyor mu? 

Özlem Özkoşar: Shakespeare oyunlarında o dönemde yaşayan kadını idealize etmek yerine onu tüm gerçekliğiyle ele almayı tercih eder: Elizabeth döneminde özgürlük ve güce sahip olan yalnızca erkeklerdi. Kadınlar, hayatları hakkında karar vermek konusunda yetkisizlerdi. Oy kullanmak ya da mülk edinmek gibi hakları yoktu. Kadınlara biçilen roller, babasının ya da kocasının denetimi altındaydı. Eğitimleri daha çok ev işleri ve çocuk bakımı üzerineydi. Elizabeth’in uzun süreli hükümdarlığı zaten kadınlığıyla değil “erkekliğiyle” devam eder. Döneminin kadına bakış açısı noktasında Shakespeare’in komedi oyunlarında kadınlar güçlü söylemlerini ancak “erkek kılığında” dile getirebilirler. Öte yandan tragedyalarındaki kadın karakterlerin güçlülüğünün bedeli ya intihar ya da öldürülmek olacaktır.

Oyunda Leydi Macbeth’den replikler var; hem Shakespeare’in eserleri arasında hem de tiyatro tarihinde Leydi Macbeth karakteri oyunculuk açısından ve baskın bir kadın karakter olarak çok önemli bir yere sahip... Oyunun kadın ve iktidar odağını dikkate aldığımızda Leydi Macbeth’in güçle ilişkisi nasıl kuruluyor?

Özlem Özkoşar: “Hırs ve “Güç” dönemin erkekleriyle özdeşleşen duygu terimleridir. Leydi Macbeth toplumca “kadınsı” olarak nitelenen duyguların yerine hırs, zalimlik, ihanet gibi “erkeksi” duygulara kendini kaptırmıştır. Ancak kadının toplumdaki yeri sebebiyle bu duyguları harekete geçirebilmek için kocasını, yani bir erkeği ikna etmek durumunda kalır. Dolayısıyla Leydi Macbeth gücünü bir erkeği manipüle etmesinden alır. Leydi Macbeth her ne kadar güçlü bir karakter olarak çizilmiş olsa da nihayetinde erkek egemen dünyada bu gücü tek başına kadın olarak sürdürebilmesinin pek bir imkanı yoktur. Leydi Macbeth bireysel tutkuları için yola çıkıp sonunda vicdanıyla ve suçluluk duygusuyla intihara sürüklenmiştir. Elizabeth de kadın olarak benzer çıkmazlara sürüklenir ancak onu öncelikle bu durumdan kurtaracak şey hırsının bireysel değil toplumsal olmasından kaynaklanır. Öyle ki Elizabeth ülkenin bekası için kadınlığından vazgeçecek ve sembolik olarak İngiltere’yle evlendiğini söyleyecektir. Leydi Macbeth’de gördüğümüz intihar fikrinden Elizabeth’i uzaklaştıran bir diğer durum ise onun dönüşüme uğrama zorunluluğudur. Ataerkil toplumda yaşayan kadının bir tek kurtuluş yolu vardır o da erkek duyguları, söylemleri ve davranışlarıyla var olabilmek.

Virginia Woolf 'Kendine Ait Bir Oda' adlı kitabının üçüncü bölümüne Shakespeare’in Kız Kardeşi adını verir ve bir hikaye kurgular: Ünlü ve başarılı bir oyun yazarı olmak isteyen Shakespeare’in kız kardeşi Judith, ağabeyi gibi Londra’ya gelir ama başına da gelmedik kalmaz: tecavüze uğrar, kapılardan çevrilir, dayak yer, aşağılanır ve sonunda intihar eder. Kadınlar kültür-sanat alanında kendilerini ifade etmeye çalışırken ne gibi zorluklarla karşılaşıyorlar? Belki bu soruya şunu da ekleyebiliriz: pandemi süreci kadın odaklı oyunları ve kumpanyaları nasıl etkiledi? Başka ne gibi dertler, sorunlar getirdi beraberinde?

Yaşar Can Bağatırlar: Shakespeare dönemini yaşarken yazar-kumpanya tiyatrosu ile hayatı tanımlama ve yaşama ayna tutma halini keskinleştirdi. Yaşama dair tüm evrenselleri gözler önüne serip, insanoğlunu hırs ve zaaflarıyla yani tüm çıplaklığıyla gözler önüne serdi. Fakat dönemin değişiminde kadın oyuncu ya da yazar yoktu. Kadın karakterler, kadın kılığındaki erkek oyuncularla sahnelenebildi. Woolf’un kurguladığı bu hikâye bugünün çizgilerini barındırıyor elbette. Bir ‘kadın’ olmak her koşulda olduğu gibi bugünün akademik, sanatsal ve entelektüel coğrafyasında da bir hayalet gibi kirli izler taşıyor. Ama aynı zamanda kadın için bir değişimin ve ayrışmanın dili de bu coğrafyadan doğuyor.

Son dönemde kadın mücadelesi ve kadın-toplum çatışması odaklı tek kişilik oyunların – ne mutlu ki – yaygınlaştığını fark ediyoruz: Bu çoğalmada ne gibi faktörler rol oynuyor? Kadınlar sahnede nasıl var olmak istiyorlar, neyi ifade etmek istiyorlar?

Yaşar Can Bağatırlar: Bu konuda haklı bir gurur yaşıyoruz. Aynı kafadan insanlarla aynı dile ulaşabilme çabası olarak görüyorum. Bu sancıdan ilaç niyetine oyunlar çıkıyor. Uyarlayanı, yöneteni, oynayanı, performansı ile sahneye taşanı, çevireni, akademisyeni ile ‘kadın’ toplumun günah çıkardığı bir kaçış rampası, bir kavga arenası, söylem inşası ve çelişkili yapılarının alt üst edildiği bir izlek yeri oldu.

“Kraliçe Shakespeare”
Oyunlaştıran ve Oynayan: Özlem Özkoşar
Yönetmen: Yaşar Can Bağatırlar ve Özlem Özkoşar
Tek perde, 60′
Yaş Sınırı: 15+

soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.