Nisan ayında sanayi üretim takvim etkisinden arındırılmış veriye göre önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,3 arttı. Önceki aylara göre artışın güçlendiği ve Ocak-Nisan döneminde yüzde 1,3’lük bir artış gerçekleştiği görülüyor. Sanayi üretim içinde en yüksek ağırlığa sahip alt sektör imalat sanayiinde ise Nisan üretim artışı yüzde 3, Ocak-Nisan dönemi artışı yüzde 1 oldu. 

Nisan ayında dikkat çeken bir diğer gelişme imalat sanayi alt sektörleri bazındaki toparlanma oldu. Aylık bazda önceki yılın aynı ayına göre tekstil, giyim, makine gibi birkaç sektör haricinde üretim arttı. Özellikle otomotivde belirgin bir artış gözlenirken fabrikasyon metal ürünleri, ana metal gibi sektörlerde de iyileşme söz konusu. 

Ocak-Nisan dönemine alt sektörler bazında bakıldığında ise ilk çeyrekteki yüksek daralma oranlarının gerilediği, pozitif büyüyen sektör sayısının arttığı görülüyor.  

soL’da geçen hafta yayımlanan “2025 yılının ilk büyüme verisi: Yerinde sayacak bir yıl” başlıklı değerlendirmede işaret edildiği gibi imalat sanayi üretiminde özellikle ikinci ve üçüncü çeyrekte bir iyileşme bekleniyordu. Hem geçen yılın ikinci ve üçüncü çeyreklerinde Sanayi Üretim Endeksi’nin düşük seyrinin baz etkisi, hem ihracattaki kısmi toparlanma, hem de otomotiv ve inşaat sektörlerinde ılımlı da olsa büyümeden destek geleceği öngörülüyordu. Nitekim sanayi ihracat verisi, özellikle otomotiv ihracatının seyri Mayıs ayında da Nisan ayını yakalamasa bile imalat sanayi üretiminin artmaya devam edeceğini gösteriyor. 

Otomotivin dönüşü

Ocak-Mart döneminde TÜİK Sanayi Üretim Endeksi’ne göre yüzde 12,4, Otomotiv Sanayi Derneği (OSD) verilerine göre yüzde 9 civarında daralan otomotiv üretimi1 Nisan’da TÜİK’in arındırılmamış verisine göre yüzde 17,6, OSD’nin ana sanayi üretimini adet olarak içeren verisine göre yüzde 22,8 ile güçlü bir şekilde arttı. Mayıs ayı otomotiv ihracat verisi, yüzde 23’e yakın artışla otomotivdeki büyümenin sürdüğüne işaret ediyor. Ford Otosan, Tofaş gibi şirketlerin üretim ve satış verileri de bu gelişimi destekliyor. 

Otomotivde Nisan ayında görülen güçlü artışta ihracat artışı daha sınırlı kalırken iç talep artışı belirleyici oldu. Yukarıda değinildiği gibi Mayıs’ta ihracattan güçlü bir katkı geleceği görülürken iç talep de zayıflasa bile artmaya devam ediyor.

Otomotiv ve inşaatın büyüttüğü sektörler

İnşaat faaliyetlerindeki sınırlı artış da dikkate alındığında inşaat ve otomotiv sektörlerindeki büyümenin sürüklediği diğer metalik olmayan mineraller (çimento, cam, seramik vb.), fabrikasyon metal ürünleri, kauçuk ve plastik, ana metal (demir-çelik, alüminyum vb.) gibi sektörlerde de üretimin arttığı ya da daralma eğilimlerinde yavaşlama olduğu görülüyor. Tabii özellikle ana metal ve otomotiv yan sanayi ürünlerini barındıran fabrikasyon metal ürünlerinde ihracattan destek geldiği söylenebilir.

Savunma-silah sanayii üretim katkısı oynak

Mart ayında üretim artışı yüksek olan ve imalat sanayi üretim artışının önemli bir kısmını sağlayan diğer ulaştırma araçlarında Nisan ayında üretim artışının sürdüğü ancak Ocak-Nisan üretiminin önceki yılın aynı döneminin altında kaldığı görülüyor. Gemi-yat, savunma-silah sanayi ve hava taşıtlarını barındıran bu kalemde sipariş bazlı üretimlerin doğası gereği aylık oynaklık yüksek. Mayıs ayında ihracatta görülen savunma-havacılık kaynaklı yüzde 5 civarı daralma, Mayıs üretiminin gerilediğini düşündürüyor. Ancak sektörün son yıllardaki gelişimi yılın bütününde hem üretim artışı hem de katma değer artışı olabileceğine işaret ediyor.

İstihdam kaybına işaret eden sektörler: Tekstil, giyim, makine

2021 ve 2022 yıllarında yükek oranlı üretim ve ihracat artışları görülen üç sektör, tekstil, giyim ve makinede üretim gerilemesinin sürdüğü görülüyor. Üretimdeki gerileme 2023 yılından bu yana işten çıkarmalar, istihdam kaybına yol açarken özellikle kur ve faizdeki gelişmelerin en fazla sıkıştırdığı sıkıştırdığı sektörler oldukları söylenebilir. 2021 ve 2022’de hem TL’nin değer kaybı hem de pandemi döneminin uzatılmış istihdam destekleriyle istihdamlarında önemli artış görülen sektörlerin, söz konusu artışın önemli bir bölümünü kaybettiği, toplam sanayi istihdam kayıplarında en yüksek paya sahip oldukları görülüyor.

Büyüme beklentilerin üzerine çıksa da yansımaları sınırlı kalabilir

Dünya Bankası’nın Türkiye’nin 2025 yılı büyüme beklentisini Ocak’taki yüzde 2,6 seviyesinden yüzde 3,1’e yükseltmesinin2 önemli nedenlerinden biri sanayi üretim ve ihracatın yılın tamamını artıda kapatması öngörüsü olduğu tahmin ediliyor.  

İç talebin baskılanmaya devam edeceği, ihracat artışının da kimi ek destekler sağlansa da sınırlı kalacağı dikkate alındığında 2025 yılındaki ılımlı üretim büyümesinin finansal bozulmanın olumsuz etkilerini tam karşılamayacağı, sektör ve firma bilançolarındaki bozulmaların, ilk çeyrek kadar güçlü olmasa da süreceği söylenebilir. Sermaye sınıfı açısından kayıpların sürdürülemez boyutlara ulaştığı söylenemez, ancak daha güçlü hissedilen stratejik, yapısal sıkışmanın etkisiyle “çöküş” saptamalarının ve buna dayalı taleplerin güçlendiği görülüyor. TÜSİAD Başkanı Orhan Turan’ın Yüksek İstişare Kurulu toplantısında sanayi üretimin büyümeye katkısının yeniden artırılması gerektiğine işaret ederek “yapısal dönüşüm”e vurgu yapması bu kapsamda düşünülebilir.

Sermaye sınıfının geçmiş dönem performansları dikkate alındığında tolere edilebilir konjonktürel bir sıkışma yaşanmasına rağmen, kısmi de olsa bir yatırım hamlesi yapmaya uygun birikimlerini yok sayma ve değişik boyutlarıyla devlet desteği talep etme eğiliminin güçlendiği söylenebilir. Özellikle TÜSİAD toplantısına da damga vuran “sanayi çöküş” saptaması, emek gücüne yönelik bir işsizlik dalgası tehdidiyle kolayca birleştiriliyor. Böylece yeni, güçlü bir sermaye fonlama dalgasının meşruiyet zemini güçlendiriliyor.

MÜSİAD'dan ‘Terörsüz Türkiye’ övgüsü: 'Kalkınma' diyerek meslek liselerine göz diktiler