Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...

Paris Komünü’nde üç yurtsever

“Birbirlerinden ayrılmayan bu üç arkadaşa Fransızlar tarafından 'Üç Türkler' adı takılmış... Her nereye bir şarapnel, bir obüs düşüp de birçok askeri yaralasa bunlar orada."

Okay Taşlı

Yayın Tarihi: 18.11.2021 , 08:50 Güncelleme Tarihi: 22.01.2025 , 10:54

Zayıf, soluk benizli, az ve seyrek sakallı, biraz kamburumsu bir tarzda yürür. Gözleri saçı ve sakalı kumraldır. Çok zaman serte giyer. Yaklaşık olarak yirmi, yirmi beş yaşlarındadır. Yürüyüş tarzı ağırdır. Beyoğlu’ndan dörtyol ağzındaki kitapçı dükkânına sık sık girip çıkar. Elinde hemen hemen her zaman Fransızca bir kitap bulunur. Akşamları köprüde, Rumeli yakasına giden vapurların yanaştıkları iskeleye gelir. Sabahları yine o iskeleden vapurdan çıkıp çoğu vakit Galata tarafına doğru gider. Yanında çoğu zaman eşkali aşağıda yazılı adam bulunur. Aşağıda eşkali yazılı denen kişi Reşat Bey. Onun kimliği şöyle tanımlanmaktadır. Orta boylu alafranga giyinir. Gömleğin yakalığı dik ve yüksek tablalı fes giyer. Yüzü beyaz, gözleri büyük, sakalı az, saçlarına kır serpilmiş. Yirmibeş yaşlarında. Hükümet tarafından polise dağıtılan genelgede kimlikleri böyle yazılır, böyle aranır…

Tercüme odaları

Mehmet, Reşat ve Nuri Beyler Şinasi'nin açtığı yoldan gelenlerdir. Yeni Osmanlılar Cemiyeti'nin çekirdek kadrosunu oluşturan aydınlar. İttifak-ı Hamiyet (Yurtseverler Birliği) adını almış, fakat Yeni Osmanlılar adıyla tarihe geçmiştir. Yeni Osmanlılar Cemiyeti, İtalyan Carbonari gizli kuruluşların örgütlenme yapısı örnek alınarak kurulmuştur. Buna göre, üzüm salkımı biçimde kurulacak yapının her bir hücresinin yedi üyeden oluşması kararlaştırılmıştır.

Aydın kadroları 1860 yıllarında sonra Tercüme Odaları’nda Tasvir-i Efkâr vb. yayın organlarının çevresinde yoğunlaşmaya başlamış, Yeni Osmanlılar Cemiyeti’nin örgütlenişi bu birikimin en önemli sıçrama noktalarından birini oluşturmuştur.

Üç devrimcinin 1870 Mayıs ayında Cenevre'de inkılap gazetesini çıkarmaları Doğu despotizminin muhalefet tarihi bakımından çok önemlidir.  

Üç Türkler

Paris, Prusya saldırısına uğrayacak, ardından Komün destanı yaşanacaktır. Reşat Bey, Ulusal Muhafızların Komutanı General Troucheau' ya yazdığı 4 İlkteşrin 1870 tarihli mektubunda Prusyalılara karşı gönüllü olarak Fransız ordusunda savaşmak isteğini dile getirecektir. Ebüzziya Tevfik'e bakılırsa bizimkiler alınmışlar Fransız ordusu saflarına, ancak işler başka türlü gelişmiş. Bu kez Paris halkı işgalcilere ve onlarla işbirliği yapan Fransız yönetimine karşı ayaklanmışlar. Bizimkiler de Paris halkının yanında, barikatlarda. Gene Ebüzziya Tevfik'e verelim sözü, özetle:

“Birbirlerinden ayrılmayan bu üç arkadaşa Fransızlar tarafından 'Üç Türkler' adı takılmış ve her nereye bir şarapnel, bir obüs düşüp de bir çok askeri yaralasa, bu üç arkadaş derhal orada hazır bulunarak yaralılara meşgul olup onların hasta barakalarına taşınmasına yardım etmişlerdir. Bunlar Fransız askeri kıyafetiyle beraber, milli serpuşumuz ve gerçek deyimi ile 'püsküllü belamız' olan fesi başlarında bulundurdukları için 'Üç Türkler' deyimi adeta istihkâmların bir yerinde 'şefkat' deyimine eşit tutulmuştur.”

Sovyet tarihçi Petrosyan da doğruluyor bu bilgiyi: Mehmet Bey, Reşat ve Nuri, Fransız ordusuna girdiler ve savaşlara katıldılar. Her üçü de bilgilere göre şehirde kaldılar ve şehrin savunmasına komünarcılara katılarak aktif olarak çalıştılar.

Petrosyan, savlarına kaynak olarak, Schweiger - Lerchenfeld. A.’nın "Serail und Hohe Pforte" adlı yapıtı göstermektedir. Ülkemizde ilk kez gündeme getirileceğini, alıntı yapılacağını sandığımız ve 1879 yılında yayınlanmış bu çalışmada Schweiger -Lerchenfeld, A. ayrıca kaynak göstermeden bu konuya değinmiş; özellikle Mehmet Bey'in onurlu kişiliğinin altını çizmiş, Nuri Bey'in devrimciliğinin yanı sıra Mekke'ye gidip 'hacı' olmasını ucuzuna bir alay - ironi ile vurguladıktan sonra "Fransız -Alman savaşı başladığı zaman Nuri, Mehmet ile birlikte Paris'te bulundular. Ardından komün başladığında da, kentte kaldılar ve komünün korkunç çatışmalarına katıldılar... Bir Türk komüncü. Bu, Jön Türklerin doktrinlerinde yeni bir aşamadır..." diye yazmıştır.

Namık Kemal

1871 Eylül'ünde Âli Paşa öldükten sonra 1872'de Reşat ve Nuri beyler yurda dönerler. Namık Kemal ile birlikte “ibret” gazetesinde Komün olayına ilişkin, ancak çok yakında bilenlerin, hatta içinden gözleyenlerin biçimine özgü bir bilgelikle yazılar yazmışlar, Paris’i ve Parislileri savunmayı İstanbul’da sürdürmüşlerdir.

Namık Kemal Magosa’ya gönderilirken, Nuri bey de Akka'ya sürülmüş.

Bu devrimci mücadeleyi hiç bırakmayan yarınlara aydınlık ışığını getiren, öncü olanlara bin selam olsun. Gübrenin, yağmurun, rüzgarın ve güneşin çiçeklere yaptığı gibi damıta damıta eşitlikçi-özgürlükçü düzeni kuracağız.

Ne ah edin dostlar, ne ağlayın

Dünü bugünü

Bugünü yarına bağlayın

Diyen şiirler, boyaları kahraman tablolar lazım…

Nâzım Hikmet

soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.