ABD, İran’a yönelik tehditlerini artırdığı bu dönemde Ortadoğu’da askeri varlığını genişletmeye devam ediyor.

Washington, nükleer enerjili uçak gemisi USS Abraham Lincoln liderliğinde büyük bir deniz gücünü bölgeye konuşlandırırken, birden fazla güne yayılan kapsamlı askeri tatbikatlar düzenleneceğini duyurdu.

ABD Merkez Komutanlığı’nın (CENTCOM) hava bileşeni olan ABD Hava Kuvvetleri Merkez Komutanlığı, tatbikatların “muharebe hava gücünün hızlı konuşlandırılması, sürdürülmesi ve esnek yanıt kapasitesinin test edilmesi” amacıyla yapılacağını açıkladı. Tatbikatların yeri, zamanı ve katılan askeri unsurlar kamuoyuyla paylaşılmadı.

Uçak gemisi, savaş uçakları, müttefik yığınağı...

CENTCOM’un açıklamasına göre, USS Abraham Lincoln’e, hava savunma sistemleri taşıyan güdümlü füze destroyerleri eşlik ediyor. Uçak gemisi yaklaşık 5 bin personel ve onlarca savaş uçağı barındırıyor.

Washington Post’un aktardığına göre, ABD ayrıca, Nisan 2024’te İran’a yönelik saldırılara katılan birliğe ait F-15E Strike Eagle savaş uçaklarını da bölgeye sevk etti. İngiltere ise “savunma amaçlı” olduğunu belirterek Typhoon jetlerini konuşlandırdı.

Bu konuşlanma, ABD’nin Venezuela lideri Nicolás Maduro’ya yönelik saldırganlığı sürecinde Karayipler’e gönderdiği USS Gerald Ford’dan bu yana CENTCOM'un faaliyet gösterdiği bölgelerdeki ilk uçak gemisi yığınağı oldu.

Trump: Devasa bir filomuz var

ABD Başkanı Donald Trump, Axios’a verdiği röportajda ABD’nin İran açıklarında “Venezuela’dan daha büyük, devasa bir donanması olduğunu” söyledi. Trump aynı röportajda, Tahran’ın müzakere arayışında olduğunu iddia ederek “Defalarca aradılar, konuşmak istiyorlar” dedi.

Trump yönetimi daha önce, İran’daki protestoların bastırılması ve idam iddiaları gerekçesiyle saldırı tehdidinde bulunmuş, ardından söylemini kısmen yumuşatmıştı. Ancak uçak gemisi saldırı grubunun “her ihtimale karşı” bölgeye gönderilmesi, askeri seçeneğin masada tutulduğunu gösteriyor.

İran: Hürmüz’ün güvenliği Tahran’ın elinde

İran cephesinden ise sert açıklamalar geldi. 

İran Devrim Muhafızları Donanması’nın siyasi komutan yardımcısı Muhammed Akbarzade, Hürmüz Boğazı’ndaki güvenliğin İran’ın kararlarına bağlı olduğunu vurguladı. Akbarzade, İran’ın su altı, su üstü ve hava sahasında veri topladığını belirterek, “Savaş istemiyoruz ama dayatılırsa geçmiştekinden daha kararlı bir yanıt veririz” dedi.

Hürmüz Boğazı’ndan günde yaklaşık 21 milyon varil petrol geçiyor. Bu miktar küresel deniz yoluyla petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 37’sini oluşturuyor. Boğazda yaşanacak herhangi bir aksama, küresel enerji piyasaları için ciddi bir şok anlamına geliyor.

Tahran’dan gerçek mühimmatlı tatbikat

Bu gelişmelerin ardından İran, Hürmüz Boğazı çevresinde gerçek mühimmatlı askeri tatbikatlar düzenleyeceğini duyurdu. 27–29 Ocak tarihleri arasında belirlenen bölgede hava sahası 7 bin 600 metre yüksekliğe kadar kısıtlanacak.

Bölge ülkeleri geri duruyor

ABD’nin askeri yığınağı, bölgedeki müttefikleri de rahatsız etti. 

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) hava sahasının, topraklarının veya karasularının İran’a yönelik bir saldırı için kullanılmasına izin vermeyeceğini açıkladı. Benzer bir açıklama Suudi Arabistan’dan geldi. Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile yaptığı görüşmede “diyalog yoluyla çözüm” vurgusu yaptı.

İran Devrim Muhafızları ise komşu ülkelere açık uyarıda bulundu: “Toprakları, hava sahaları ya da karasuları İran’a karşı kullanılırsa, düşman olarak değerlendirilecekler.”

İsrail ve ABD içinden savaş çağrıları

Öte yandan, İsrail ve ABD'den İran'a yönelik yeni tehditler geldi.

İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, İran’dan gelecek olası bir saldırıya “daha önce görülmemiş bir güçle” karşılık vereceklerini söyledi. Netanyahu’nun açıklamaları, ABD’li üst düzey isimlerle yaptığı görüşmelerin ardından geldi.

ABD içinde ise daha açık savaş çağrıları yükseliyor. Cumhuriyetçi Senatör Ted Cruz, İran’daki protestocuların silahlandırılması çağrısı yaptı. Cruz’un bu açıklamaları, Irak'taki İran destekli milislerin ABD’ye yönelik misilleme tehditleriyle aynı döneme denk geldi.