Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) Türkiye’nin Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi’ni uygulama biçimine dair “gerekli özen” uyarısı yayımladı.

OECD Uluslararası Ticari İşlemlerde Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu, son değerlendirme raporunda Türkiye’yi sert bir dille eleştirdi.

Raporda Türkiye’nin sözleşmeye taraf olduğu 2000 yılından beri uygulamada ciddi eksiklikleri olduğunun defalarca belirtildiği vurgulandı.

Türk şirketleriyle iş yapanlara 'iyi düşünün' uyarısı

Türkiye'nin sözleşmenin yurtdışı rüşvetle ve tüzel kişilerin sorumluluğuyla ilgili hükümlerini uygulamada başarısız olduğuna dikkat çekilen raporda, nadir görülen bir adım atılarak “gerekli özenin gösterilmesi” uyarısı yapıldı.

Bu, sözleşmeye taraf ülkelerden Türk şirketleriyle iş yapan ya da yapmayı düşünen tüzel kişilerin risk analiz süreçlerini artırmalarına yönelik uyarı anlamı taşıyor.

OECD Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu, Türkiye’ye ilişkin endişe duyduğu başlıkları şöyle sıraladı:

• Muhasebe kayıtlarında sahtecilik, halefiyet sorumluluğu (şirket birleşme ve devralmalarında sorumluluk devri), müsadere ve gerçek kişinin mahkumiyeti ön şartı gibi tüzel kişilerin sorumluluğuna ilişkin mevzuat eksiklikleri
• Yurtdışı rüşvet suçlarından dolayı gerçek kişilere para cezası verilememesi
• Kamu ve özel sektörde ifşada bulunanların (suçu açığa çıkarmak üzere bilgi sızdıranların) korunmasına yönelik eksiklikler dahil olmak üzere, yurtdışı rüşvet iddialarının etkin bir şekilde tespit edilememesi
• Mevcut yurtdışı rüşvet iddialarını soruşturmak ve kovuşturmak için anlamlı bir çaba gösterilmemesi
• Yurtdışı rüşvetle mücadeleye ilişkin bir stratejinin bulunmaması

OECD’den yapılan açıklamada şöyle denildi:

Sonuç olarak Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu, istisnai bir adım atarak Türkiye’nin OECD Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi’nin temel unsurlarını uygulamadaki başarısızlığının, ticari ortakları, çok-taraflı kalkınma bankaları, Çalışma Grubu üyesi ülkeler ve diğer yetki alanları (ülkeler) tarafından Türk şirketlerine yönelik uygulanacak gerekli özen (due diligence) süreçlerinin artırılmasını gerektirebileceği uyarısında bulunmaktadır.”

OECD Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi nedir?

Uluslararası Ticari İşlemlerde Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvet Verilmesinin Önlenmesi Sözleşmesi (OECD Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi), 17 Aralık 1997 tarihinde imzalandı. 

Yabancı kamu görevlilerine rüşvet verilmesinin suç haline getirilmesine yönelik yasal olarak bağlayıcı yükümlülükler getiren sözleşme ayrıca yaptırımlardan zamanaşımına, karşılıklı hukuki yardımlaşmaya kadar uzanan geniş bir yelpazede bir dizi ilgili yükümlülük de öngörüyor.

OECD bu sözleşmeyi rüşvet işlemlerinin "arz tarafına" (rüşveti veren tarafa) odaklanan ilk ve tek yasal olarak bağlayıcı uluslararası yolsuzlukla mücadele belgesi olarak niteliyor.

15 Şubat 1999'da yürürlüğe giren sözleşmeye 38'i OECD üyesi ülke olmak üzere, 46 ülke taraf olarak bulunuyor.

Uyarı, çalışma grubu kaldırmaya karar verene dek yürürlükte kalacak

OECD Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu sözleşmeye taraf olan ülkelerden oluşuyor. Çalışma grubu taraf ülkelerin sözleşmeyi ve 2021 tarihli OECD Rüşvetle Mücadele Tavsiye Kararı dahil ilgili yasal belgeleri uygulayıp uygulamadığını izlemekle sorumlu.

Çalışma Grubu bir taraf ülkenin, temel sorunların düzeltilmesi yönünde ciddi bir ilerleme kaydetmemesi nedeniyle sözleşmeyi veya ilgili belgeleri yeterli düzeyde uygulayamaması durumunda kamuoyuna yönelik “gerekli özen" uyarısı yayımlayabiliyor.

Bu uyarı sonucunda, söz konusu ülkedeki şirketlerle iş yapan veya iş yapmayı düşünen taraflar artırılmış bir gerekli özen sürecinin gerekli olup olmadığını değerlendirebiliyor.

Kamuoyuna açık bir şekilde yayımlanan bu uyarı, Çalışma Grubu söz konusu uyarıya yol açan sorunların çözüldüğüne karar verene dek yürürlükte kalıyor.

OECD tarafından açıklanan bilgilere göre, şimdiye dek yayımlanan gerekli özen uyarıları örneğin, değerlendirilen ülkenin yabancı kamu görevlilerine rüşvet verilmesini suç sayan sağlam ve etkili bir çerçeveden yoksun olduğu, özellikle de tüzel kişilerin sorumluluğunu üstlenmelerini engellediği durumlarda yayımlandı.