Bugün (6.3.2023) Resmi Gazetede, Ocak/2023 ayında düzenlenen yatırım teşvik belgeleri listesi yayımlandı. 1496 projenin yararlandırılması öngörülüyor. 34 bin 131 yeni istihdam bekleniyor. Yatırımların toplamı 83 milyar lirayı aşıyor. Destekten yararlandırılanlar 1 milyar 264 milyon ABD Doları tutarındaki makine teçhizatı gümrük vergisi ödemeksizin ithal edebilecek. Gümrüksüz ithal edebilecekleri malzemenin tutarı 19 lira dolar kuru üzerinden 24 milyar liraya ulaşıyor.

Yararlandırılan şirketler, 10 yıla değin uzanan sürelerle Gümrük, Gelir Vergisi, KDV gibi vergilerden bağışık tutuluyorlar. Sigorta primi işveren payları, enerji faturaları, kredi faizlerinin bir bölümü ile nitelikli işçi ücretlerinin tamamı bütçeden karşılanıyor.

Ülkeyi yöneten AKP kadroları, iktidardan ayrılmak durumunda kalsalar bile süreleri bitmeden teşviklerin durdurulmasına olanak yok. Bu sayede, kişi ya da sermaye grupları üzerindeki güç ve etkilerini bütünüyle yitirmeyecekler. Yersiz verildiği çok açık olan projelerin bile desteklenmesinden vazgeçilebilme olasılığı çok güçlü değil. Önce kararlı olmak, sonra mahkeme koridorlarında yıllar sürecek bir macerayı göze almak gerekiyor.

Önemli bir olguyu anımsatmakta yarar var: Şirketler, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na sundukları projelerine, yatırım yapmayı üslendikleri tutarları da yazmak zorundalar. Resmi Gazetede bu tutarları görüyoruz. Teşvik tutarlarını ancak süreleri bittiğinde öğrenebiliriz.

Sözgelişi Ocak/2023 listesinde, 83 milyar lira yatırım öngörülüyor. Bu kadar yatırım yapacaklar ama ticari-sınai faaliyetlerini sürdürebilmek için yaptıkları giderlerin bir bölümünü devlet karşılayacak. Üstelik vergi de ödemeyecekler. Sağlanan destek tutarını bugünden hesaplamak olası değil. Süreleri bittiğinde muhasebesi çıkarılabilirse, büyük bir olasılıkla üslendikleri yatırım tutarlarının çok üzerinde olduğunu görürüz.

Son yıllarda çatı GES (Güneş Enerjisi) projelerinin sayıca giderek arttığını görüyoruz. Tutarları küçük olduğu için pek fazla dikkat çekmiyor.

Kimi projelerin neden desteklendiğini anlamak ise kolay değil. Su böreği; poğaça; kurabiye; mantı; börek; baklava gibi çok sayıda projeye rastlanıyor.

Elektrik Üretim, İletim ve Dağıtım Şirketlerinin projeleri tutar olarak ilk sırada: 17 milyar lirayı aşıyor. Fırat Elektrik Dağıtım A.Ş. 6,6 milyar; Çoruh Elektrik İletim Dağıtım Şirketi 9 milyar 622 milyon; ENERJİSA, Aydın Nazilli’de 1 milyar 840 milyon lira yatırım desteğinden yararlandırılacak.

Listede, gemi yapım ve onarımlarının öngörüldüğü, toplamı 9 milyar liraya ulaşan 8 proje yer alıyor.

Tur-Kon Konteyner Taşımacılık ve Denizcilik A.Ş.’nin İstanbul-Tuzla’da her biri yaklaşık 1 milyar 170 milyar lira olan 4 projesi; Cemre Tersanesi Gemi İnşaa Sanayi A.Ş.’nin Yalova Altınova’da toplamı 1 milyar 900 milyon lira olan iki; Kamer Marine Denizcilik iç ve Dış Ticaret Limited Şirketinin Yalova/Altınova’da 748 milyon lira tutarında gemi yapım ve onarım projeleri; Erkal Uluslararası Nakliyat ve Ticaret A.Ş.’nin 1 milyar 476 milyon lira tutarında yüzer havuz projeleri yer alıyor.

TUKAŞ’ın, 1,7 milyar lira tutarında dondurulmuş meyve sebze; ÖZDİLEK’in, Bursa-Nilüfer’de 1 milyar 100 milyon lira tutarında hazır tekstil projeleri de dikkat çekiyor.

Ocak 2023 listelerinde İki adet 5 yıldızlı otel projesi var. Biri, Nizipoğlu Otelcilik A.Ş. Nevşehir-Ürgüp’te 522 milyon lira; öteki Koltur Seyahat Acentalığı Turizm Ticaret A.Ş.’nin Çanakkale Merkez’de 403 milyon lira tutarındaki projeleri.