Çinli teknoloji şirketi Wingtech'e ait çip üreticisi Nexperia etrafında dönen kriz, Avrupa ile Çin arasındaki ekonomik gerilimi yeni bir eşiğe taşıdı. 

Hollanda hükümetinin bu ay başında şirketin yönetimine doğrudan el koymasının ardından, Nexperia’nın Çin birimi dün yaptığı açıklamayla “merkezden gelen talimatların yok sayılabileceğini” duyurdu.

Bu karar, Hollanda hükümetinin fiilen yönetime el koymasının ardından şirketin ikiye bölünmesi anlamına geliyor. Gelişme, yalnızca diplomatik düzeyde değil, Avrupa otomotiv sanayisinin tedarik zincirinde de büyük bir sarsıntı yaratmış durumda.

İkinci Dünya Savaş'ından beri dokunulmayan yetkiler kullanıldı

Geçtiğimiz günlerde Hollanda hükümeti, Çinli Wingtech’in sahibi olduğu Nexperia’nın yönetimini devraldığını açıklamıştı. Bu adım, Avrupa’da Çin sermayesine yönelik en kapsamlı devlet müdahalelerinden biri olmuştu.

Lahey yönetimi, 70 yıldır kullanılmayan “Mal Mevcudiyeti Yasası” kapsamında olağanüstü yetkilerini devreye sokarak şirketin karar mekanizmasına doğrudan el koydu. Ekonomi Bakanlığı, kararın gerekçesini “şirket içinde tespit edilen ciddi yönetim sorunları” ve “Avrupa’nın ekonomik güvenliğine yönelik riskler” olarak duyurdu.

Amsterdam Ticaret Mahkemesi’nin 1 Ekim tarihli kararıyla, Nexperia’nın yönetim kurulundaki Wingtech CEO’su Zhang Xuezheng görevden alındı, yerine Hollandalı yönetici Guido Dierick atandı. Şirketin hisseleri de geçici olarak Hollandalı bir hukukçunun kontrolüne geçti.

ABD istedi, Hollanda yaptı

Nexperia hamlesi, ABD’nin Çinli teknoloji şirketlerine yönelik yaptırımlarını genişlettiği bir döneme denk geldi. Trump yönetimi bu ay başında, yaptırım listesindeki bir şirketin yüzde 50’den fazla hissesine sahip olduğu tüm iştirakleri de aynı kısıtlamalara tabi tutan yeni bir düzenleme yayımladı.

Wingtech, Aralık 2024’te ABD’nin yaptırım listesine alınmıştı. Dolayısıyla Hollanda’nın adımı, Washington’un yeni “yüzde 50 kuralı” ile neredeyse eşzamanlı geldi.

Çin’den karşı hamle

Krizin son perdesi, Nexperia’nın Çin biriminin 20 Ekim’de çalışanlarına gönderdiği dikkat çekici bir iç yazışmayla açıldı.

Şirketin Çin yönetimi, personele gönderdiği mesajda “Hollanda merkezinden gelen tüm talimatların yok sayılacağını” duyurdu:

“Tüm çalışanlar, Outlook veya Teams üzerinden gelen dış talimatları reddetme hakkına sahiptir. Herhangi bir dış baskı durumunda insan kaynaklarıyla iletişime geçin.”

Yazışmada, Çin operasyonlarının “tamamen normal” şekilde sürdüğü ve çalışan maaşlarının ödenmeye devam edeceği de belirtildi.

Financial Times'a konuşan bir Çinli Nexperia çalışanı ise “İçeride büyük bir karmaşa var, kimse ne olacağını bilmiyor” dedi.

Çin ihracatı durdurdu, Avrupa tedarik zinciri tehlikede

Hollanda’nın yönetime el koymasının ardından Pekin yönetimi karşı hamle yaptı. Çin Ticaret Bakanlığı, Nexperia’nın Çin’de ürettiği nihai ürünlerin ihracatına kısıtlamalar getirdi.

Bu karar, Avrupa otomotiv sanayisini doğrudan vurdu. Nexperia, özellikle otomobillerdeki elektronik kontrol sistemlerinde kullanılan temel devre bileşenlerinin önde gelen üreticilerinden biri.

'Birkaç hafta içinde üretim durabilir'

Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği (ACEA), yaşanan tedarik kesintisinin birkaç hafta içinde Avrupa genelinde üretim durmalarına yol açabileceği uyarısında bulundu.

Birlikten yapılan açıklamada, “Otomotiv tedarikçileri bu çipler olmadan üretim yapamıyor. Alternatif tedarikçiler bulunsa da, üretim ve onay süreçleri aylar sürer” denildi.

ACEA Genel Direktörü Sigrid de Vries, “Otomotiv endüstrisi son yıllarda tedarik zincirini çeşitlendirmeye çalıştı, ancak risk sıfıra indirilemez. Bu, çok sayıda tedarikçiyi ve neredeyse tüm üyelerimizi etkileyen endüstriler arası bir krizdir” ifadelerini kullandı.

'Stratejik özerklik' söylemi Washington duvarına çarptı

Nexperia krizi, Avrupa’nın uzun süredir dile getirdiği “teknolojik ve ekonomik özerklik” iddiasının sınırlarını bir kez daha ortaya koydu.

Hollanda, resmi olarak “ekonomik güvenlik” gerekçesiyle hareket ettiğini açıklasa da, adımın zamanlaması ve kapsamı Avrupa’nın ABD ile koordineli hareket ettiğini gösteriyor.

Avrupa sanayisi şimdi bir yandan Washington baskısı, diğer yandan Pekin’in misillemeleri arasında sıkışmış durumda.

Çip savaşları Avrupa’nın kapısında

Nexperia’nın üretim ağının yüzde 80’i Çin’de bulunuyor. Şirket, Almanya ve İngiltere’de de yarı iletken wafer üretimi yapıyor, ancak Çin’deki tesisler kapandığında Avrupa’daki üretim zinciri hızla durma noktasına geliyor.

Krizin çözümü için Hollanda Ekonomi Bakanı Vincent Karremans’ın önümüzdeki günlerde Çinli mevkidaşı Wang Wentao ile görüşmesi bekleniyor. Ancak hem siyasi hem ticari gerilimlerin geldiği noktada bu görüşmeden kısa vadede somut bir sonuç çıkması zor görünüyor.