Milli İstihbarat Teşkilatı’nın (MİT) “Casusluk Nedir?” videosu, tutuklu İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun “casusluk” soruşturmasında tutuklanmasıyla bir kez daha gündeme geldi.

Hüseyin Gün’ün itiraflarına dayanan soruşturma kapsamında gazeteci Merdan Yanardağ da tutuklandı ve genel yayın yönetmeni olduğu TELE1 kanalına kayyım atandı.

MİT’in geçen yıl yayınladığı video, bugün yürütülen soruşturmayla birlikte yeniden paylaşılmaya başlandı. 

Ancak video bir dizi tartışmalı ifade içeriyor.

Videodaki bu ifadeleri eski YARSAV Başkanı Ömer Faruk Eminağaoğlu’na ve eski Cumhuriyet Savcısı İlhan Cihaner’e sorduk.

Nedir bu tartışmalı ifadeler?

MİT’in videosunda hasım istihbarat servislerinin ülkemizde “istifade ettikleri casuslardan” açık kaynak bilgilerinden analiz çalışması ya da rapor hazırlamasını isteyebildikleri belirtiliyor.

Videoda “Bilinçli ya da bilinçsiz şekilde yabancı istihbarat mensuplarına yardımcı olmanın bir suç olduğu bilinmelidir” deniyor.

MİT ayrıca neredeyse tüm meraklı kişilerin potansiyel suçlu sayılmasına kapı aralayarak “Tanımadığımız kişilerin yönelttiği irdeleyici, şüpheli ve hassas içerikli sorulara cevap vermeden önce soruyu soranın kim olduğu sorgulanmalıdır” diyor ve ihbar çağrısı yapıyor.

Cihaner: Videoda kavram kargaşası var

Eski Cumhuriyet Başsavcısı ve eski CHP milletvekili İlhan Cihaner MİT’in videosunda bir kavram kargaşası olduğunu söyledi ve “Gündelik dildeki casuslukla kriminal casusluk bir değil” dedi.

TCK’de de aslında çok net bir casusluk tanımı yapılmadığına işaret eden İlhan Cihaner, yine de kanundaki casusluk suçunun kamuoyuna açıklanmamış, gizli tutulması gereken bilgilere ilişkin olduğunun altını çizdi. Cihaner, yasada özel bir kasıt aranmasa bile gene de casusluk eyleminin kasti olması gerektiğini belirtti.

Cihaner bunu şu örnekle formüle etti:

Şöyle düşünelim: Birisi geliyor, size buradaki bir kuruma dair bir şey soruyor. Siz de turizmle ilgilisiniz mesela, bir şeyler söylüyorsunuz. Bunun sizi kriminal anlamda, cezai sorumluluk anlamında casus konumuna sokmaması lazım. Yani kesinlikle kasıt lazım.”

'O zaman dünyanın en büyük casusluk örgütü Facebook'tur'

TCK’deki tanımın “devlet sırrı” eksenli yapıldığına işaret eden Cihaner, “Bunu devlet sırrı kavramının dışında, yani kamuoyunun bilgisine sunulmuş bilgilere genişletirseniz kamuoyu yoklamalarının tamamı casusluk olabilir” dedi.

Bu durumda seçmenlerin tercihlerini araştıran tüm kamuoyu araştırma şirketleri araştırma sonuçlarını yayınladıklarında casusluk suçlamasıyla karşı karşıya kalabilir.

Cihaner’e göre artık dünyada kişisel verilerin işlenmesiyle ilgili devlet eksenli düşünmekten çıkmak gerekiyor. 

Yani eğer öyle bakacak olursak dünyanın en büyük casusluk örgütü Facebook’tur, Apple’dır… Çünkü tüm verilerimiz ellerindedir onların."

Türkiye’de çok yaygın alışveriş sitelerini de bu listeye ekleyen Cihaner “Onlar sizin tüm casusluk eylemi olarak görülen davranışlarınızı zaten görürler" diyor.

Ona göre bu tartışmayı Cambridge Analytica skandalı1 başlattı:

Ve artık geleneksel devlet anlayışının dışında bir veri toplama, gözetim toplumuna dönüş var. Buradaki sorun ceza kanununuyla yani kriminal olarak ele almayla pratiğin arasındaki açı."

Yanardağ'a atfedilen suçlama 'hukukun cinnet getirdiği alanlardan biri'

Merdan Yanardağ’a atfedilen eylemin casusluk olarak değerlendirilmesini “hukukun cinnet getirdiği alanlardan biri” diye niteleyen Cihaner şunları söyledi:

Burada casusluk nasıl olabilir? Yani adamın birisi arıyor, ‘CHP şöyle davranmalı, böyle davranmalı’ diyor, o da nezaketen cevap veriyor. Şimdi buradan nasıl bir casusluk çıkarabilirsiniz? Olacak şey değil!”

'Bu durumda AKP'nin seçim kazanmaya dönük her hamlesi de casusluk diye değerlendirilir'

Cihaner seçmenin davranışını etkilemeye dönük birtakım anketlerden, yasallığı konusunda tartışma olmayan birtakım verilerden raporlar, analizler hazırlanmasından da casusluk suçu çıkmayacağını dile getirdi. Eğer çıkarsa da bunun AKP’nin seçimleri kazanmaya dönük her hamlesini de kapsayacağını söyledi:

Casuslukta özel kasıt olması lazım. Devletin saklı tuttuğu, kamuya açıklamadığı bilgiler olması lazım. Bunun da devletin askeri, ekonomik yararlarına karşı bilinçli bir faaliyet çerçevesinde paylaşılması lazım. Burada ne var? Seçimin kazanılmasına dönük seçmenin eğilimlerine dair bir analiz var. Eğer siz buna casusluk diyorsanız AKP’nin seçimi kazanmaya dönük yaptığı her adımı da casusluk olarak değerlendirmeniz gerekir.”

Son soruşturmada özellikle Merdan Yanardağ’a yönelik suçlamayı “çok absürt ve kabul edilemez” bulduğunu belirten Cihaner “Hüseyin Gün ile ilgili bir şey diyemiyorum. Çünkü birtakım verilerden bahsediliyor. Henüz orada ne olmuş ne bitmiş bilemiyorum. Çok net bir şey söyleyemiyorum” dedi.

Eminağaoğlu: 'Bilinçsizce' başka 'taksirle' başka

Eski YARSAV Başkanı Ömer Faruk Eminağaoğlu MİT’in videosunda yabancı istihbarat örgütlerine “bilinçsiz şekilde” yardımın suç olduğunun söylenmesinin yanlış olduğunu, gerçekte yasada “taksir” ifadesinin geçtiğini ve ikisinin aynı şey olmadığını belirtti.

Eminağaoğlu “Videoda herhalde ‘taksir’ diyecekken ‘bilinçsizce’ diye bir ifade kullanılmış. Yoksa bilinç olmaması halinde bile casusluk suçunu kabul etmek hiç mümkün değil” dedi.

TCK’nin 329, 336 ve 338’inci maddelerinde casusluk suçlarının taksirle de işlenebileceği düzenlenmiş durumda. Yasada taksirin tanımı “dikkatsizlik ve özensizlik” olarak yapılıyor.

Eminağaoğlu “Ceza yasasında bilinçsizlik kavramı ile taksir kavramı örtüşmüyor. Suçun taksirle işlenmesi başka bir şey, ceza anlamında bilinçsizlik başka bir şey. Burada videonun özensizliğinden bahsedebiliriz. Yoksa bilinç olmaması zaten sorumsuzluğu da gerektiren bir konu” dedi.

'Taksirle casusluk suçunun kabul edilmesi cezai sorumluluk yönünden hukuki değil'

Öte yandan TCK’de casusluk suçlarının taksirli olmasının da hukuken tartışma konusu olduğuna işaret eden Eminağaoğlu “Taksirle casusluk suçlarının kabul edilmesi cezai sorumluluk yönünden hukuki değil. Kişinin taksirinin olduğu bir yerde casusluk suçunu işlediğini kabul etmek son derece ağır. Hukuki olan bir sorumluluk türü değil. Ama ceza yasamızda açıkça bütün casusluk suçlarının taksirle işlenebileceğine yönelik hüküm var” dedi.

TCK’nin 338. maddesi “Taksir sonucu casusluk fiillerinin işlenmesi” başlığını taşıyor. Maddenin birinci fıkrası şöyle diyor:

"Bu bölümde tanımlanan suçların işlenmesi, ilgili kişilerin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranmaları sonucu mümkün olmuş veya kolaylaşmış ise, taksirle davranan faile altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir.”

'338. madde ceza hukukunun amaçlarıyla bağdaşır bir madde değil'

Eminağaoğlu 338. madde için “dehşet bir madde” nitelemesi yapıyor.

Ceza yasası çıktığından bugüne kadar özellikle 338. madde üzerinde ciddi tartışmalar yaşanmadı. Ama ceza hukukunun amaçlarıyla bağdaşır bir madde değil.”

MİT’in videosunda yer alan kamuya açık kaynaklardan analiz ve rapor hazırlayıp sunmakla birleştirildiğinde bu madde ortaya çok ciddi bir sorunu çıkarıyor.

Eminağaoğlu şöyle diyor:

Hiçbir araştırma yapıp sunmayacaksınız, böyle bir tabloda. Akademik, bilimsel araştırmacı ne olursa olsun, karşınızdaki kişinin kimliğini her durumda araştırıp somutlaştırmanız, bilebildiğiniz bir kişi olsa bile arka planda ne bağlantısı olduğunu bilme şansınız hiçbir zaman olamaz ki! Potansiyel suçlusunuz. Potansiyelin de ötesinde her durumda suçlusunuz mantığını ortaya çıkarıyor. İnsanları suçlu kabul etmek anlayışı yasal hale getirilmiş. 338 dehşet bir madde.”

Bu düzenlemeyi hukukun evrensel ilkeleriyle bağdaştırmanın olanaklı olmadığını belirten Eminaoğaoğlu şu ifadeleri kullandı:

Yani siz karşı tarafın kim olduğunu, ne olduğunu bilmeden o zaman hiçbir yere, hiçbir veri, hiçbir rapor hazırlayıp sunmayacaksınız. Karşı tarafın kim olduğunu, yasa hep onu der, ortalama bir insan ortalama bir bakış, görüş, hayat akışıyla karşı tarafın kim olacağını bilebilecek ise, o zaman bu konular gündeme geliyor. Bu da ceza hukukunda peşinen suçlu kabul edilmek ve suçsuzluğunuzu ispatlamak durumunda bırakılmanızı söz konusu ediyor."