Tüm dünya, ABD'nin New York kentinde yerel seçimleri kazanan Zohran Mamdani'yi konuşuyor.

Uganda doğumlu, göçmen kökenli aday, 2025 New York Belediye Başkanlığı seçimlerinde büyük bir zafer kazanarak, sadece şehirde değil, Amerikan siyasetinde de bazı açılardan kritik kırılmaların işaretlerini gösterdi.

Mamdani, ABD Başkanı Donald Trump'ın iddia ettiğinin aksine bir komünist değil. Programı da devrimci bir yöntemden ziyade düzen içi çözümlere odaklı. Diğer yandan, seçim sonuçları, kampanyası boyunca ABD'de giderek derinleşen sınıfsal meselelere işaret etmesinin halk nezdinde karşılık bulduğunu gösteriyor. 

Bununla birlikte, sonuçlar Cumhuriyetçilerin yoksul kesimlerin öfkesini sermaye yerine göçmenlere yönelten politikalarının partiye olan desteği zayıflattığını da ortaya koydu. Cumhuriyetçi aday Curtis Sliwa, anketlerin tahmininden de düşük alarak ancak yüzde 7,2 oy oranına sahip oldu. Bunda, Mamdani'nin kazanmasını engellemek üzere oyların Demokrat Parti kökenli Andrew Cuomo'da toplanmasının da payı var.

Bir bakıma bu sonuçlar, Trump yönetiminin yanı sıra Demokrat Parti'nin "ılımlı" kanadının tüm engelleme girişimlerine karşın ABD halkının bir kesiminin daha radikal bir siyasete alıcı olduğunu kanıtlıyor.

Bu arada, New Jersey ve Virginia eyaletlerindeki valilik seçimlerini de Demokratlar kazandı. Geçtiğimiz yılki başkanlık seçimlerinde de buraları Demokratlara karşı kaybeden Cumhuriyetçiler'in bu yılki oy oranları daha da düştü. Kaliforniya'da yapılan seçim haritası referandumu da ezici farkla Demokratlar'ın lehine bitti.

Mamdani'nin seçim kampanyasında gelir eşitsizliği teması

Mamdani'nin seçim kampanyası sürecinde en dikkat çekici yanı sınıfsal meselelere vurgu yapması ve İsrail'in soykırımına karşı Filistin'e destek vermesi oldu. Özellikle yoksulluğa karşı dayanışma mesajları, birçok krizle boğuşan kentte öne çıktı.

ABD’de konut, sağlık ve eğitim maliyetleri orta sınıfı bile ezecek noktaya geldi. Bu New York gibi büyük kentlerde emekçiler için çok daha fazla hissediliyor.

Kentte kira artık, maaşın yarısından çok daha fazlasına tekabül ediyor. Sağlık sigortası bir lüks haline gelirken, öğrenci borcu ise ömür boyunca kapatılamayacak boyutta.

Mamdani, seçim kampanyası sürecinde bu tabloyu “sistematik sömürü” olarak tanımladı.

New York gibi bir metropolde son yıllarda derinleşen konut krizi, Mamdani’nin çıkışının en somut arka planını oluşturdu.

Ortalama kira bedellerinin maaşları aştığı New York'ta işçiler, göçmenler ve gençler için burada yaşamak artık imkansız hale gelmişti. Mamdani, kampanyasını tam da bu toplumsal sıkışma üzerine inşa etti ve şu sözlerle öne çıktı: 

“Kira, ulaşım ve temel hizmetler lüks değil, yaşam hakkıdır.”

Bu söylem, “ücretsiz ulaşım”, “kira dondurma”, “kamu konutlarının genişletilmesi” gibi somut önerilerle birleşince, Demokrat Parti'nin adayı genç, göçmen, kiracı ve giderek yoksullaşan beyaz yakalıların desteğini topladı.

Öte yandan, çiçeği burnunda Belediye başkanı'nın bu "sistematik" sorunlar karşısındaki önerilerinin tümü, sistem içi niteliğe sahip. Mamdani, Türkiye koşullarında "sosyal demokrat" sayılabilecek bir programla kampanyasını yürüttü.

Nitekim, Mamdani'nin etrafında, bizzat Trump'ın da çabasıyla oluşturulmaya çalışılan "komünist" damgasına rağmen eski ABD Başkanı Barack Obama ve ünlü spekülatör George Soros gibi isimler de Mamdani'nin yarışı kazanma ihtimalinin belirmesinin ardından Uganda doğumlu siyasetçiye destek verdiler.

Kuşaksal kırılma: 'Hayatta kalmak için değil, birlikte yaşamak için'

Mamdani’ye seçimlerde en büyük destek, 18–35 yaş arası gençlerden geldi.

Neoliberalizmin yarattığı borç, güvencesizlik ve geleceksizlik dolu hayatı her yönüyle deneyimleyen bu kuşakta, Mamdani'nin dayanışma çağrılarını içeren kampanyası oldukça etkili oldu. 

Mamdani'nin adaylık sürecinde kurduğu bir cümle hem sokaklarda hem de sosyal medyada çok popüler oldu: 

“Bizim mücadelemiz hayatta kalmak değil, birlikte yaşamak.”

Cumhuriyetçiler, Virginia ve New Jersey'de de oy kaybı yaşadı

Bu arada, dün Virginia ve New Jersey'de de Valilik seçimleri yapıldı. Her ikisinde de Demokratlar büyük farkla kazandı. Viriginia'da Abigail Spanberger yüzde 57 oyla, New Jersey'de Mikie Sherrill yüzde 56 oyla birinci oldu. Bu sonuçla iki eyalette de Cumhuriyetçiler'in oy oranları geçen yılki başkanlık seçimine kıyasla düşüş gösterdi. Virginia'da Valilik Cumhuriyetçilerden Demokratlara geçti.

Bu arada, Kaliforniya'da da seçim haritası referandumu yapıldı. Referandumda yüzde 64.7 "evet" oyuyla Demokrat Parti'nin lehine eyaletin kongre haritasını yeniden çizme planı onaylandı.

Cumhuriyetçilerin büyük oy kaybının gösterdikleri

Cumhuriyetçi Parti’nin yıllardır işlediği ve sonunda Trump'ta cisimleşen siyaset, artık esas krizlerin üstünü örtmekte zorlanıyor. Trump'ın "göçmen, suç ve vergi düşmanlığı" eksenindeki söylemlerinin, yükselen yaşam maliyeti karşısında artık boş kaldığını gösteriyor.

Kira, enerji ve sağlık krizleri karşısında Cumhuriyetçi reçeteler inandırıcılığını kaybederken, Mamdani’nin “vergi değil, dayanışma ekonomisi” fikri, halk nezdinde daha gerçek bir karşılığa denk düşüyor.

Demokrat Parti içindeki çatlağı da açığa çıkardı

Mamdani’nin yükselişi, Demokrat Parti içindeki yapısal çatlağı da görünür kıldı.

Partide uzun süredir Wall Street’e yakın, özel sermaye destekli ve kendini "ılımlı" olarak tanımlayan "merkez" kanat ağırlığını koyuyordu. Bağımsız olarak adaylığını ilan eden eski New York Valisi Andrew Cuomo da partinin bu kanadını temsil edenlerden biriydi. Cuomo, seçim kampanyası sürecinde Mamdani'yi sık sık hedef aldı.

Mamdani'nin temsil ettiği kanat ise, kendini "demokratik sosyalist" olarak tanımlıyor ve partide "tabandan gelen bir dönüşüm" gerektiğini savunuyor.

Bu hattın temsilcisi Mamdani'nin halk tabanlı kampanyası ve "müesses nizam" karşıtı dili, genç kuşak ve işçilerin desteğini kısa sürede kazandı. İlk başarının ardından, müesses nizamın kilit oyuncularının desteği de Mamdani'ye kaydı.

"Ilımlı" kanat ise, Mamdani'nin Filistin'e olan desteğinin ve meselelere sınıfsal açıdan yaklaşmasının Demokrat Parti'nin kemik tabanının partiye yabancılaşmasına neden olabileceğine dair endişelerini ifade ediyor.

Mamdani’nin programı devrimci olmasa da, aldığı seçim zaferi, ABD'de sınıfsal meselelerin siyasetin merkez konusu haline gelmesini yeniden meşrulaştıran bir kırılmayı temsil ediyor.