Takvimler 1973 yılını gösterdiğinde, Malatya'da Yeşilyurt İlçesi'ne bağlı bazı köyleri, Cumhuriyet'in 50. yılına özel bir planlama ile bir araya getirme kararı alınır.

Malatya-Adana Karayolu çevresindeki Kırlangıç, Onatlı, Doğangeçit, Işıklı ve Oluklu köylerinin, anayol üzerinde bir araya getirilmesiyle oluşan Cumhuriyet Örnekköy dikkat çeken bir proje olarak gündeme geldi. Bu projeye göre köylüler aynı zamanda kurulacak köyün inşaasına da yardımcı olacak ve çalışacaktı. Köyde yol, su, elektrik dışında, köylülerin buluşması için bir tür köy meclisi, hamam, değirmen, PTT ve daha birçok şey düşünülmüş. Köyün hikayesi aynı zamanda Hasan Nedim Şahhüseyinoğlu'nun 'Cumhuriyet Örnek Köyü Kuruluş Öyküsü' kitabına da konu olmuş. Şahhüseyinoğlu'nu 'Hekimhan Dağlarında 335 Gün İşçilerin Direnişi' adlı kitabıyla da tanıyoruz. 

İşte bu köy, 6 Şubat 2023 tarihinde yaşadığımız büyük depremde can kaybının olmadığı yerlerden biri.

Cumhuriyet Örnnekköy'ünden Haşim Bey ile köyün hikayesi üzerine soL okurları için konuştuk. 

Köyün evlerinden bir görünüm. Birbirine benzeyen örnek evler anayola çok yakın bir yerde inşa edilmiş

'Köyün inşaatında tüm köylüler birlikte çalıştı'

Köyün inşaatında tüm köylülerin birlikte omuz omuza vererek çalıştıklarını ifade eden Haşim Bey depremde evlerin büyük hasar görmediğini belirtiyor. "Bazı evler hasar aldı tabii. Arkamız Malatya, önümüz de Adıyaman Gölbaşı, ardından da Kahraman Pazarcık'a uzanan karayolu. Depremdeki rotanın tam üzerindeyiz. Ama insanlarımızın üzerine evleri yıkılmadı. Bazı yıkılan evler oldu ikinci depremde ve diğer artçılarda ama öyle felakete dönüşmedi. İnsanlarımız dışarıdaydı. Bu tarihi 50 yılı bulan evler ayakta kaldı. Ağır hasar alan evler var, yıkılacak evler de var. Ama şükür ki can kaybımız olmadı bu depremde" diyor.

Cumhuriyet Örnekköy'ünden Haşim Bey

'Üretim tesislerimiz ve iş makinalarımız zarar gördü'

Köyde depremin verdiği en büyük zarar ise tesisin yıkılması. Bu tesis köyün kuruluşundan sonra inşa edilen yeni bir bina. Bir kayısı üretim-depolama tesisi işlevi görüyormuş. Kış aylarında da üreticilerin traktörleri ya da iş makinaları çetin kış günlerinde zarar görmesin diye burada bekletiliyormuş. Haşim Bey şöyle devam ediyor: "Şükür can kaybımız yok ama en önemli araçlarımız, üretim tesisimiz enkaz altında kaldı. Şimdi de kendi çabalarımızla bu iş makinalarını kurtarmaya, çıkarmaya çalışıyoruz. Bak şurada yolun karşı tarafında tesis. Burada kayısı da depolanır, kurutulurdu. Aynı zamanda kış aylarında traktörlerimiz için garaj işlevi görürdü. Ama şimdi enkaz altında kaldı." 

'Köyde yakınları olanlar eşyalarını, arabalarını buraya getirip emanet etti'

Malatya merkezde yaşayan Cumhuriyet Örnekköylülerin Malatya'dan kurtarabildikleri eşyaları buraya getirdiklerini, arabalarını da park ettikten sonra Ankara'ya gittiğini ifade ediyor Haşim Bey. Yani depremden sonra çaresiz kalan yurttaşlarımız için Cumhuriyet köyü bir sığınak olmuş. Buraya gelip kalmışlar bir süre. Tek sıkıntıları ise sokakta, dışarıda beklemek olmuş. Çadır ve barınma koşulları sağlanamadığı için geceyi arabalarda ya da evlerinin önünde yaktıkları ateşlerin başında geçirmiş köylüler. Havanın zaman zaman eksi 20 dereceye kadar düştüğü Malatya'da bu geceler çok zor geçmiş. Haşim Bey "Birçoğumuz hastalandı tabii. Soğukta inanın dayanamıyor insan. Evinde kalan da oldu ama daha fazlası dışarıda geçirdi geceleri" diyor

'Bir köylümüzü kaybettik sadece, Hatay'da'

1973 yılında başlanan köyün inşası 1976 gibi bitmiş. Yaklaşık 50 yıldır da burada yaşıyor köylüler. Haşim Bey 'Bu büyük depremde bu köyden can kaybımız olmadı ama bir kızımızı kaybettik. Sağlık çalışanıydı. Hatay'da can verdi o da. Adını şimdi hatırlayamadım kusura bakmayın ama ailesini, babasını iyi tanırım. Çok üzüldük onu duyunca. Ama memleketin her yeri yangın yeri. Keşke her ev sağlam yapılsaydı, denetlenseydi ve kötü olanlara izin verilmeseydi. O zaman bu kadar can kaybı olmayacaktı. Belki de tek derdimiz soğukta dışarda beklemek olacaktı. Buna razı olur herkes. Evet bu köyde 1973'te köylülerin el verip yaptığı evler zarar görmedi ama insan buna sevinemiyor bile. Bir sürü acı hikaye var etrafımızda" ifadesini kullanıyor. 

Cumhuriyet Örnekköy sadece emekçilerin ve köylülerin el ele vererek neler başarabileceğini değil aynı zamanda ülkede ortadan kaldırılan değerleri ve bu değerlerin insan hayatındaki önenimi de gösteriyor. Köyden ayrılırken Haşim Bey 'Bir çayımızı içseydiniz' diyor. Acelemiz var ve kendisine başka bir zaman tekrar gelmek üzere söz veriyoruz ama aklımıza 'Köyde su var mı?' sorusu geliyor. Haşim Bey 'Köyde sular yok. Ama köyümüzün su deposu var. Köylüler onu da yapmıştı. Bazen tankerlerle gelip yüklüyorlar. Azda olsa suyumuz susuz kalmadık' diyor.