"Küba Gerçeği", 2023 Şubat ayında Türkiye Komünist Partisi'nin (TKP) girişimiyle başlatılan bir yayın. Küba'da siyaset, ekonomi, yaşam, kültür gibi konularda Kübalı yazarların ürettiği makalelerin çevirilerini yayımlayan Küba Gerçeği'nde çıkan makaleler, artık soL'da paylaşılıyor.

Keşke özerklik ve gıda egemenliği arayışındaki tüm yerellikler bunu fiilen kavrayabilse

Majagua, Ciego de Ávila – Birçok kişi bu ilçeyi özgün yerel danslarıyla ve makine yağı üretiminde kullanılan petrolüyle tanısa da, Majagua ilçesini ruhen ve bedenen en iyi yansıtan şeylerden biri halk arasında “konserve fabrikası” diye bilinen tesis olsa gerek.

Konu yalnızca bu fabrikanın 1957 yılına dayanan geçmişi, yahut her türlü zorluğa, düşük ücretlere, kıtlıklara ve engellere rağmen çalışmaktan vazgeçmeyen kanaatkar emekçilere sağladığı istihdam değil.

Bu fabrikanın ilçe için esas anlamı, başka türlü ziyan olma riski taşıyan mahsulün, istendiği ve çaba gösterildiği zaman kurtarılabileceğini, işlenebileceğini, paketlenebileceğini ve talebi hiçbir zaman ortadan kalkmayacak olan tüketiciye yönlendirilebileceğini göstermiş olmasıdır.

'Bir türlü patlama yapamayan maden'

Fabrikanın başındaki Jorge Humberto Calvo Fariñas, bölgeye yabancı biri değil. Yıllar önce, orada çalışacağını hayal bile edemezken, Küba genelinde hasat edilen domatesin yaklaşık yüzde 40’ının bu ilçe topraklarında yetiştirildiğini hayranlıkla dinlermiş.

Peki ya üretim zirve yaptığında, onu işleyecek güvenli ve hızlı bir altyapınız yoksa ne olur? Büyük miktarlarda ürün kaybı kaçınılmaz hale gelir.

Ceballos ilçesindeki büyük tesisler, kriz anlarında önemli bir güvence olabilir elbette. Bölgedeki yaklaşık yirmi mini-konserve işletmesi ve Florencia’daki eski fabrika da öyle… Ancak Ceballos buraya oldukça uzak. Mesafeler, son zamanlarda artan sevkiyat güçlükleri, özellikle rekoltenin zirve yaptığı dönemlerde sıklaşan darboğazlar ve öngörülemeyen başka aksaklıklar, yerel imkanların yerini hiçbir şeyin tutamayacağını defalarca göstermiştir. Burada yaşanan sorunlar şu ya da bu şekilde, yerel ekonominin özerkliği meselesiyle ilişkili.

Sonuç olarak, bu bölgenin “gerçek madenleri” sayabileceğimiz domates ve mango gibi tarımsal ürünlerin yetiştiriciliği, altyapı eksikliği nedeniyle bir türlü hakettiği gibi “patlama” yapamamakta.

Jorge Humberto, “Neyse ki bizde tam tersi oldu,” diyor ve anlatıyor: “Ceballos’taki fabrika geçici olarak faaliyete ara vermek zorunda kaldığında La Cuba şirketinin domateslerini bize yönlendirdiler, sorunsuz işledik. Ardından Jatibonico’dan ve Mamonal’den de mahsul geldi. Toplamda 136 bin kental (yaklaşık 6 bin ton) nihai üründen söz ediyorum ve üretkenlik açısından son dört-beş yıla göre çok daha iyi bir yıl geçirdiğimizi söyleyebilirim.”

Fabrikanın üretkenliğine ilişkin bir örnek daha veriyor: “2023’te Sancti Spíritus ilindeki La Estancia tesislerinde teknik aksaklıklar başgösterdi. Bizden yardım istediler, hiç düşünmeden kabul ettik ve tüm Küba’daki çocuklar için yaklaşık bir milyon kutu meyve püresi ürettik.”

Binbir emekle dönen çark

Fabrika deyince okurun hayalinde pırıl pırıl ekipmanlarla donatılmış, İsviçre saati gibi tıkır tıkır çalışan modern üretim hatları canlanabilir. Ama Majagua’daki tablo çok farklı. Çoğunluğu oldukça eski olan ekipmanlar, bir sorun çıktığında çalışmaya devam etme konusundaki metanetlerini, onları kullananların ve onaranların tutkusuna, becerisine ve aidiyet duygusuna borçlular.

Genç teknisyen Yordán Pina Vera, “Bu makinelerle yalnızca domates ve mango değil; ananas gibi başka meyveleri de işleyebiliyoruz. Meyve suyu ve konsantre marmelat elde edebiliyoruz” diyor.

Yaklaşık altı yıl önce kapasite artırımı ve aseptik ambalajlamanın geliştirilmesi için Çin katılımı ve teknolojisiyle bir yatırım yapılmış. Ama yaşanan çeşitli sıkıntılar yüzünden bir dizi değişikliğe ve yerel mucitliklere başvurmak zorunda kalmışlar. Bugün, üretim bandının o kısmı için esprili bir şekilde “Çin teknolojisinden ziyade Küba teknolojisinin eseri” deniyor. Sonuç olarak çalışıyor mu, çalışıyor – ki mühim olan da bu.

Enerji kesintilerinin zaman zaman çok ağır etkiler yarattığını gizlemek saflık olurdu. Jorge şunları aktarıyor: “Bir keresinde burada domates on gün boyunca bekledi. Ananasla da benzeri oldu. Kimse böyle bir şey olsun istemez. Bu bizim hatamız değil. Bazen üreticiler isyan ediyor, onları da anlıyoruz. Kimse büyük zahmetlerle yetiştirdiği mahsulün göz göre göre ziyan olmasını kabullenemez.”

Kimi zaman bunun üstüne bir de su kıtlığı ekleniyor, ki fabrikanın çalışabilmesi için su şart. Ambalaj malzemelerinde yaşanan tedarik sorunları da üretimi olumsuz etkileyebiliyor. Naylon poşetlerden geliştirilen ambalajlarla denemeler yapıldı, ama eşdeğer bir sonuç alınamadı.

Çarpıcı bir veri, bu sıkıntıların maliyetini gözler önüne seriyor: Bu yıl şu ana kadar sadece 176 ton mango işlenebilmiş. Geçen yıl bu zamanlarda ise miktar bin tonun üzerindeymiş.

Tek bir taneyi bile ziyan etmemek

Bu söz yalnızca mecaz değil; her şeye değer veren ve hiçbir şeyi israf etmeyi kabul etmeyen bir zihniyeti özetliyor.

Böyle düşünen, hisseden ve hareket edenlerden biri olan Mireya Ledezma, 18 yaşından beri burada çalışıyor. Aradan 43 yıl geçmiş ve o, fabrikanın baharat işleme hattında çalışmaya devam ediyor. Artık burnu, ziyaretçiyi hemen etkileyen o yoğun kimyon kokusunu bile algılamıyor.

Eduardo Gómez’in hikayesi de çok farklı değil. Çocukluk anıları, babasının bu fabrikada kalite kontrol sorumlusu olduğu günlere dek uzanıyor. Henüz 17 yaşında olduğu o günlerde, bu fabrikanın onun ilk ve bugüne dek tek işyeri olacağını tahmin edemezdi.

Fabrikadan ayrılmadan dakikalar önce Mireya ve Eduardo ile yaptığım sohbetten habersiz olan Jorge Humberto, ekibinin ne kadar nitelikli olduğunu vurgulamak için son bir cümle eklemeye çalışıyor. Her zaman göreve hazır olduklarını, çözüm üretmeye çabaladıklarını vurguluyor ve onlara istediği kadar iyi çalışma koşulları sunamadığı için hayıflanıyor, özellikle de yemekler konusunda. Günümüzde yemekhaneler işçilerin hak ettiği standartta değil. Bu zorlu yaşamın koşuşturmacasında genellikle gözden kaçan bir ayrıntıya dönüşmüş durumda…

“La Estancia fabrikasındaki sorun nedeniyle çocukların meyve püresini burada üretmek için seferber olduğumuz o dönemde, işçilerimize ulaşım aracı sağlayamadık. Fabrikaya kendi imkanlarıyla gelip gittiler. Yemek de veremedik, evlerinden getirdiler. İşte benim işçilerim böyle insanlar. Bu fabrika onların sayesinde hâlâ ayakta duruyor ve pes etmeden mücadeleye devam ediyor.”

Yazar: Pastor Batista Valdés
Yayınlandığı yer: Granma
Yatın tarihi: 3 Temmuz 2025
Çeviri: Göksun Özhan