Batı kapitalizminin yönetiminde azınlık kökenli birini görünce heyecanlananlar için yine mutlu bir gün. Britanya’nın yeni başbakanı Rishi Sunak oldu. Ama bu Britanya’da büyük çoğunluğu yoksulluk içinde yaşayan siyah, Asyalı ve diğer azınlıklar için bir yarar sağlayacak mı, buna olumlu cevap vermek mümkün değil.

Öncelikle seçim sürecine kısaca bakalım. Liz Truss 1 ay içinde kraliçeyi, poundu ve muhafazakar partisini (Tory) “öldürdükten" sonra istifa etmek zorunda kalmıştı. Yeniden uzun bir liderlik yarışı yerine Toryler 100 vekilin desteğini alanların aday olabileceğini ve adayların 80 bin tory parti üyesi tarafından online bir seçimle (genel değil özel seçim) seçilmesi bekleniyordu. Ancak 100 vekili aşan tek aday Rishi Sunak olunca tabanın oy vermesine de gerek kalmadan, parlamenterlerin tercihi ile yeni parti lideri ve başbakan seçildi. Burada haftasonu parti kulislerini heyecanlandıran konu Boris Johnson’un geri dönme girişimiydi. Kendisi 102 vekilin desteğini aldığını da iddia etti, bunun için tatili yarıda bırakıp Londra’ya geri döndü ama bu fedakarlığı karşılık bulmadı. Bilhassa haftasonu etkili Tory liderlerinin ve diğer ilgili kesimlerin medyaya da yansıyan aktif müdahalesi ile aday olmayacağını açıkladı. Bu müdahalenin en önemli sebebi aday olduğu takdirde üyelerin çoğunluğunun desteğini almasının neredeyse garanti olduğuydu. Johnson da açıklamasında buna değindi ama birleşik bir parti olmadan yönetmesinin mümkün olmayacağını belirterek aday olmayacağını vurguladı.

Bunun çeşitli sebepleri medyada sayıldı. İstifasına sebep olan yolsuzluk ve skandallar hakkında parlamento soruşturması devam ediyor ve Aralık ayında sonuçlanması bekleniyor. Açıkça suç işlediği ve yalan söylediği de herkesin malumu olduğu için soruşturmadan ceza alması kuvvetle muhtemel. Bu durumda bir başbakan olarak yeniden istifaya zorlanması ve meşruiyetinin sorgulanması sorun olabilirdi. Başbakanlıktan istifa etmesinin ardından meclis çalıştığı halde, kraliçenin cenazesi haricinde, Londra’ya dahi uğramaması, Slovenya, Yunanistan ve Dominik Cumhuriyeti’nde tatil üstüne tatil yapması da tepki çekti. Tabii bir diğer önemli ve belirleyici neden ise “piyasaların” sert ve “disiplinli” bir ekonomik politika izlemeyi tercih etmesi, Johnson’un ise popülist yönü nedeniyle harcamayı seven bir kişi olması. Johnson kural tanımayan kişiliği ile covid ve Brexit gibi ilginç geçiş dönemlerinde sürecin kotarılmasını sağlasa da bugün buna ihtiyaç duyulmuyor. Kendisinin de dediği gibi İşçi Partisi (Labour) karşısında da toplum nezdinde şansı Rishi Sunak’tan güçlü olsa da şu an öncelik olan ekonominin “piyasaların” istediği rotaya sokulması ve bunu en iyi yapacak kişi Rishi Sunak. Bunlar popüler olmayıp seçimde başarı getirmese de zaten Sir Starmer kaldığı yerden devam eder.

Parlamentonun en zengini: İşçi sınıfından arkadaşı olmamasıyla övünüyor...

Rishi Sunak ise Hint kökenli ama Priti Patel ve Suella Braverman gibi ailesi Doğu Afrika’dan geliyor. Diğer iki sağcı bakanda olduğu gibi Sunak’ın ailesi de İngiliz imparatorluğuna çalışan ve bu ülkeler bağımsızlıklarını kazanınca ülkeden kovulan ailelerden. Ekonomik durumları gayet iyi. Sunak ülkenin en pahalı özel lisesine gidiyor, okulun bu seneki yıllık ücreti 46 bin pound. Lisede bir belgeselde kendisiyle röportaj yapıldığında Southampton gibi bir işçi kentinde işçi sınıfından hiçbir gençle arkadaş olmadığıyla övünen bir kişilik. Sonra Oxford’da politika, felsefe ve ekonomi programını bitiriyor. Ardından yatırım bankacılığı yapıyor, CV’sine koymasa da Goldman Sachs şirketinde çalışıyor. 2008 ekonomik krizinde spekülasyondan büyük para kazanıyor. Hindistan’ın en zengin ailelerinden birinin kızıyla evleniyor. 1980 doğumlu olmasına karşın 730 milyon pound açıklanmış geliri ile İngiliz parlamentosunun en zengin vekili. Yani parlamentodaki birçok anlı şanlı aristokrat ailelerin üyelerinden bile daha zengin.

Rishi Sunak zaten Johnson döneminde de ekonomi bakanıydı, öne çıkan biriydi. Parti içi seçim sürecinde de göçmen akışının engellenmesi ve Ruanda’ya mültecilerin gönderilmesi konularını açıkça desteklediğini ifade etti. Grevlerin yasaklanması ve engellenmesi için çaba göstereceğini söyledi. Zengin bölgelerden vergi toplayıp yoksul şehirlerin kalkındırılmasına, oralara yatırım yapılmasına karşı çıkan, bunu adaletsiz bulan ve bu uygulamaya son vereceğini belirten biri. Zaten Hindistan’la bağları açısından Hindu milliyetçiliğine/gericiliğine ait ve Hint başbakanı Modi ile arkadaş.

Ekonomik açıdan Truss ile en büyük farkı en zengin kesim için vergi indirimini hemen yapmanın yanlış olacağını, bir süre daha beklemek gerektiğini söylemesidir. Aslında saf bir neo-liberal. Yeni yönetimde tasarruf önlemleri adı altında kamu kaynaklarında kesintileri sürdürecek. “Piyasaların sevdiği” biri, zaten başbakanlığı açıklanınca pound değer kazandı. Merkez Bankasıyla uyumlu çalışacak. Hedef enflasyonu indirmek deyip toplumdan fedakarlık isteyecek.

Tory parti içi mücadele biraz sakinleşse dahi toplumsal hareketler ve ekonomik durum nedeniyle Rishi Sunak’ın krize çözüm bulması mümkün olmayacak. Muhalefetin genel seçim talebi de artacak. Bu nedenle 6 ay veya 1 yıl sonrasından erken genel seçim ilanı ile görevini sürdürebilir. Britanya uzun süredir devam eden siyasi ve ekonomik krizin yeni aşamasını Rishi Sunak ile yaşayacak.