Sayfa yolu
Kod Adı 'Tanya': Yoldaşlar, zafer bizim olacak!
soL'a güvenin, algoritmaya müdahale edin. Tek tıkla soL Haber'i Google'da tercih edilen kaynağınız olarak belirleyin.
Onur Küçükarslan
Yayın Tarihi: 01.12.2021 , 09:40 Güncelleme Tarihi: 22.01.2025 , 10:54
27 Şubat 1942’de SBKP’nin merkezi yayın organı Pravda’da yayınlanan bir haber, Alman işgalinin ilk aylarının şokunu hala üzerinden atamamış Sovyetler Birliği’nde infial yarattı. Habere eşlik eden fotoğrafta, çocuk yaşta genç bir kadının parçalara ayrılmış, yarı çıplak, karlar üzerinde yatan cesedi resmediliyordu. İncecik boynuna dolanmış ip, idam edildiğinin kanıtıydı. İlerleyen günlerde onbinlerce Sovyet vatandaşı, genç kadının intikamını almak için gönüllü olarak askere yazılacaktı. Genç kadının kimliği, aylar sonra Zoya Anatolyewna Kosmodemyanskaya olarak açıklandı. Moskovalı Zoya, sadece 18 yaşındaydı…
16 Şubat 1942'de Zoya, "Büyük Anayurt Savaşı" sırasında "Sovyetler Birliği Kahramanı" unvanı ile onurlandırılan ilk kadın oldu. Aynı yıl, Sovyet şairi Margarita Aliger "Zoya" başlıklı uzun bir şiir yayımladı. 1943'te kendisine adanmış bir kısa opera ve bir bale yazıldı. 1944'te gösterime giren uzun metrajlı "Zoya" filminin müziklerini ise Dimitri Şostakoviç besteliyordu. Ülkenin dört bir yanından ve yurtdışından gelen mektuplarda onbinlerce kişi Zoya'nın annesine Alman faşizmini yerle bir etmek için ellerinden geleni yapacakları sözünü veriyordu. Anısına yüzlerce anıt dikildi, Sovyetler Birliği’nde yüzlerce caddeye ve okul binasına ismini verdi.
Çocukluk
Zoya, 1923 yılında Rusya'nın Tambov Oblastı'ndaki Ossino-Gai köyünde doğdu. Annesi Lyubov bir öğretmen, babası Anatol bir kütüphaneciydi. İki yıl sonra Zoya'nın kardeşi Şura aralarına katıldı. Anneleri iki kardeşi, "yumuşak Zoya, kalın ve sağlıklı Şura" olarak betimler.
Aile 1929 civarında Ossino-Gai’den ayrıldı ve Sibirya'ya, Yenisey'deki Şitkino köyüne yerleşti. Çok geçmeden Moskova'da yaşayan kardeşleri annelerini başkente taşınmaya ikna etti. Anne ve babaları büyük kentte bir geçim kaynağı ararken, çocuklar yaklaşık bir yıl boyunca büyükanne ve büyükbabalarıyla köyde kaldılar. Moskova’ya yerleştikten sonra her iki çocuk da birlikte okula başladı ve aralarındaki yaş farkına rağmen aynı sınıfa gittiler.
Şubat 1933'ün sonunda babaları aniden öldü; ölüm nedeni "bağırsak dolanması" olarak kayda geçmişti. Annesi, babasını kaybetmenin Zoya'yı değiştirdiğini söyler, “daha önce kaygısız olan çocuk ciddi bir kız oldu.” Lyubov Kosmodemyanskaya artık aileye tek başına bakmak zorundaydı.
Zoya 1938'de Komünist Gençlik Derneği Komsomol’a katıldı. Çalışkandı ve erkek kardeşinin aksine oldukça hırslıydı. Özellikle edebiyat ve tarihle ilgileniyordu ve annesinin dediğine göre çok okuyordu. Bir devrimci olarak inançlarından vazgeçmeden yirmi yılını Sibirya'da sürgünde geçiren yazar Nikolay Çernişevski’nin “Nasıl Yapmalı?” (1863) romanı onu çok etkilemişti, kitap üzerine bir makale kaleme aldı. Yine annesinin aktardığı üzere, 14 yaşındaki genç kızın bir diğer favorisi, İngiliz yazar Ethel Voyniç'in 1840'larda İtalya'daki devrimci hareketi ele alan “At Sineği” romanıydı.
Romanlardan ödünç aldığı yüksek ahlaki standartlarıyla Zoya, sınıf arkadaşlarına da örnek oluyordu. Kardeşi Zoya'yı şöyle anıyor: “Bazen Zoya öyle davranıyor ki kimse anlamıyor. (...) Biri birazcık da olsa şaçmalasın, Zoya ona uzun bir vaaz verecektir.” Annesi ise "yetişkinler arasında özgürce hareket ediyordu, fakat yaşıtları arasında genellikle yalnız ve asosyal görünüyordu.” demiştir. Bir sınıf arkadaşı ona yazdığı yeni yıl kartında şunları söylüyor: “Sevgili Zoya, insanları çok sert yargılama. Her şey ağrına gitmesin. Hemen hemen tüm insanların egoist ve dalkavuk olduğunu ve güvenilemeyeceklerini bilmelisin. Söylediklerine aldırış etme. "Zoya'nın arkadaşına yanıtı şu olmuştu: “Madem insanları böyle görüyorsun, neden onlarla yaşıyorsun?"
Zoya önce 1939'da ağır bir sinir krizi, 1940'ta ise çok şiddetli bir menenjit geçirdi, dört ay boyunca hastanede yattı. Sanatoryumda, çocuk kitabı yazarı Arkadi Gaidar ("Timur ve Ekibi") ile kısa bir süre için arkadaşlık ettiği söyleniyor. Dört aylık zorunlu aradan sonra, Zoya dokuzuncu sınıfı zorlukla bitirebildi. Daha sonra ağabeyi ile birlikte okuldan ayrıldı ve kardeşler bir fabrikada torna operatörü olarak çalışmaya başladılar.
"Nasıl bir ülke eziliyor!"
Sovyetler Birliği Haziran 1941'de Almanya tarafından saldırıya uğradığında Zoya'nın dehşet içinde haykırdığı söylenir: "Nasıl bir ülke eziliyor!" Annesinin hatıratına göre bu Zoya'nın kısa hayatındaki ilk ve tek çığlığıdır! Zoya bu dönemde tuttuğu günlüklerde Lenin’den bahsederken onu Maksim Gorki’nin efsanevi karakteri Danko’ya benzetir. Yazarın erken dönem hikayesi İhtiyar Isergil’de Danko, umutsuz bir durumda kalbini göğsünden çıkarır ve böylece yoldaşlarını kurtarmak için karanlığı aydınlatır.
Sonya’nın günlüğünde, 1941 yazı için 3 sayfalık bir okuma listesi hazırladığı da görülüyor. Listede Şolohov, Gorki, Goethe, Mayakovski, Shakespeare, Victor Hugo, Alphonse Daudet ve George Sand'ın romanları bulunuyor. Tesadüf o ki, Gorki'nin peri masalı şiiri "Kız ve Ölüm" bu listedeki son başlıktır.
1941 yazında Zoya annesiyle birlikte evde çalışıyor, askerler için şapka ve sırt çantaları dikiyordu. Annenin raporuna göre, koyduğu bu sivil katkıdan memnun değildi. "Burada kalamam. Bir insan şimdi nasıl hareketsiz kalabilir?"
Ekim 1941'in sonunda hasattan dönen 18 yaşındaki kız, erkek kardeşine bir hemşirelik kursuna katılmak istediğini söyledi. Gerçekte Komsomol aracılığıyla, askeri gizli servis tarafından örgütlenen Kızıl Ordu'nun cephenin arkasındaki özel operasyonlarına katılmak için başvuruda bulunmuştu.
Alman ordusu Moskova'nın önünde bekliyordu. Ekim ortasına kadar, neredeyse iki milyon insan ve tüm büyük yetkililer başkentten tahliye edilmişti. 19 Ekim'de Moskova'da sıkıyönetim ilan edildi, sabotajcılar ve isyancılar idamla tehdit edildi. Yaklaşık 500 bin kişi şehrin çevresinde surlar inşa etmekle meşguldü. Sonbaharda Alman ordusunun erzakları çamura saplandı ve taarruz bir süre için durdu.
“Vatandaş, durup bakma, savaşmaya devam et!”
31 Ekim 1941'de Zoya, Moskova’daki sinema sarayı Colosseum’da 2000'den fazla Moskovalı gençle birlikte Kızıl Ordu'ya bağlı paramiliter birimlere kaydedildi ve kendisine "Partizan Departmanı 9903" unvanı verildi. Grup Letonyalı subay Arturs Sprogis tarafından yönetiliyordu. Kısa bir teknik eğitim aldı. O sırada sadece 16 yaşında olan ve savaştan sağ kurtulan Aleksandra Fedulina şunları hatırlıyor: “Diğer şeylerin yanı sıra manyetik bombaların nasıl kullanılacağını öğrendik. Bir direği veya vagonu havaya uçurmak için nasıl kullanılır. Eğitim sadece üç gün sürdü. Zoya bana keçe çizmeler, dolgulu pantolonlar ve bir ceket getirdi. Bana Nagant tipi bir tabanca verilmişti."
Gençler gruplara ayrılarak başkentin çeşitli yerlerine gönderildi. Zoya başlangıçta Pavel Provorov yönetimindeki on erkek ve kızdan oluşan bir gruba dahil edildi. Aleksandra Fedulina şunları hatırlıyor: “Biz kızların çivi dolu çuvalları vardı. Bizi ilk görevimize götürdüler. O zamanlar hala Zoya ile birlikteydim. Emir askeri keşiften geldi. Sabahın beşinde, öncü Alman arabalarını durdurmak için taşra yoluna çivi çakmamız gerekiyordu. Sonra da çocuklar yangın çıkaran şişelerini ilerleyen tanklara atacaktı."
Gençlerin bir kısmı Almanlar tarafından vuruldu ve birçoğu öldü. İki izci operasyondan dönemedi, genç bir yoldaşları mayına bastı. Aleksandra Fedulina şunları yazıyor: “Grubumuz neredeyse tamamen yok edilmişti (...) Ben de ağır yaralandım. Bacağımdan. Trenle hastaneye taşınırken tren bombalandı.” Bu kayıplar nedeniyle iki grubun birleştirilmesi gerekti ve Zoya, Boris Krainov'un ekibine katıldı. Annesine en son 17 Kasım'da, bir ödevi tamamladıktan kısa bir süre sonra tatile çıkacağını bildiren bir mektup yazdı.
Kasım ayının başında şiddetli don başlamıştı ve Alman ordusu henüz kışlık giysilerle donatılmamıştı. Krainov'un grubuna Almanların mevzilendiği evlerin yakılması emri verildi. Ormanda sadece Boris Krainow, Zoya ve Komsomol'a üye olmayan Vasily Klubkow isminde 18 yaşındaki bir posta işçisi vardı. Üçlü, yakındaki Petriçevo köyüne bir saldırı başlatmak istedi. 27-28 Kasım gecesi sıcaklık sıfırın altında 35 dereceye düşmüştü, köye farklı yönlerden, yangın çıkaran şişelerle dolu torbalarla sürünerek geldiler.
Boris Krainow üstlerine toplam dört evin ateşe verildiğini rapor edecekti. Daha sonra kararlaştırılan buluşma noktasına gitti, ancak Zoya ve Klubkow orada değildi. Sabaha kadar onları bekledi ve sonra üsse doğru yürüdü.
“Tanya” kod adını seçen Zoya Kosmodemyanskyja esir alınmıştı. Köylülerin ifadelerine göre Almanlar tarafından sorgulandı, tecavüze uğradı, aşağılandı ve saatlerce acımasızca işkence gördü. Ancak, tanıkların duyduğu kadarıyla, herhangi bir itirafta bulunmamıştı. Gece çıplak ayakla ve iç çamaşırlarıyla faşistler tarafından karın içinde kovalandı, ayakları dondu.
29 Kasım sabahı askerler köy meydanına darağacı dikerek genç kızı infaza götürdüler. Boynunda iki dilde "Kundakçı" yazan bir işaret vardı. Ölmeden önce, meydanda toplanmış olan köylülere haykırdı. “Vatandaş,” diye seslendi, “durup bakma, savaşmaya devam et! Bu ölüm benim onurum! Yoldaşlar, zafer bizim olacak!”
Kaynak: Junge Welt
soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.
