Çocuklukta bir şehirden diğerine geçerken aşılan sınırlar hep merak konusudur. Hele de ülkeler arasındaki sınırlar. Sahi orada ne vardır, atlaslardaki gibi çizgiler mi, yoksa dikenli çitler mi? Ya da devasa duvarlar mı dikilidir sınırlarda? Kim çizmiştir o sınırları? Neden geçilemez diğer tarafa?

Ülkeler arasındaki sınırların pek çoğu savaşlar sonucunda ortaya çıkar. Peki, o savaşlar çocuklara neler eder?

Sınırların çocuklar için anlamsızlığı bir yana savaşın taraflaştırıcı yönüyle ortaya çıkan ayırımların, birileri ile diğerleri arasında süren gerilimin altında çocuklar ezilip kalırlar. 

Hollandalı yazar Joke van Leeuwen’in savaşı olağanüstü bir imgeyle bir çocuğun gözünden anlattığı “Babam Bir Çalıya Dönüştüğünde” savaşın ve sınırların anlamsızlığını gözler önüne seriyor.

Annesinin yıllar önce kendisini terk ettiği Toda, babası askere alınınca babaannesi ile birlikte yaşamaya başlar. Babasının ona bıraktığı Askerin Kılavuzu kitabındaki kamuflajla ilgili bölüme göz gezdirirken babasını etrafında dallarla saklanmış olarak hayal eder. Savaş onun için artık babasının çalıya dönüşmesidir. Bu hayalini bir rüya eşliğinde şöyle paylaşır Toda:

“…Eve ulaştığımda babam mutfaktaydı. Ayakta duruyordu ve vücudunda ağaç dalları filizlenmişti. Bu dalların çıktığı yerde, kıyafetinde delikler oluşmuştu. Dalların hepsi yapraksızdı. Babamın bedeninde kış mevsimi yaşanıyordu.”

Savaş, yaşadıkları bölgeye de yaklaşınca daha güvenli bir yere sığınmasına karar verilir. Yıllardır görüşmediği annesi ile irtibat kurulur ve uzaklardaki annesine doğru tek başına bir yolculuğa çıkarılır. Toda için bu yolculuk zorlu ve öğreticidir. Son 15 yılda ülkemize çölü yayan geçerek gelen pek çok mülteci çocuğunki gibi…

Savaş, kaçınılmaz biçimde kendi dilini yaratır. Bizler, ötekiler, doğu-batı, güney-kuzey gibi. Yazar, bu ayrımcı dilin Toda’nın zihnindeki anlamsızlığını özel bir dil yaratarak ortaya serer. Çeviride de oldukça yaratıcı biçimde Türkçeye uyarlanan bu uydurma dil, ayırımların anlamsızlığını çocukluğun özgün gücünü öne çıkararak anlatır.

Annesinin yaşadığı yere ulaştığında, karakolda babasının birilerinden mi ötekilerden mi olduğu sorulunca Toda’nın verdiği cevap çocukluğun gerçeklerini açığa çıkarır:

“Ona bunu bilmediğimi söyledim. Aslında onun bir pasta şefi olduğunu ve yirmi çeşit tartolet yapabildiğini anlattım.” 

Babam Bir Çalıya Dönüştüğünde, savaş gibi çocuklara anlatılması güç bir konuyu oldukça çarpıcı biçimde anlatıyor. Anlatmakla kalmayıp sınırlar, ayrımlar ve savaş hakkında özel bir düşünme alanı sunuyor.

Künye: Babam Bir Çalıya Dönüştüğünde, Joke van Leeuwen, Türkçesi: Hasan Türksel, Çınar Yayınları, 2018, 114 sayfa.

Haber

Kitap | Gecen Gündüzüm Olsa