Ukrayna, 2018'de başlattığı "Moskova'dan bağımsız Ortodoks kilise" girişimini, savaşın başlamasının ardından şiddetlendirdi.

Kiev, savaşın başlamasından yaklaşık bir ay sonra Moskova Patrikhanesi'nden ayrılığını ilan etti. Kiev'in olayı resmileştirdiğine dair iddialarına karşın, ülkedeki dini mabetler hala Moskova Patrik'ine bağlı olarak hareket ediyor.

Kiev, büyük çabalarına rağmen bu mabetler üzerinde hâlâ tam olarak nufüz oluşturamadı. Bu nedenle yerel dini yönetimlerle hükümet arasında büyük bir gerilim yaşanıyor.

Son yaşananlar, gerilimin başka bir boyuta taşındığını gösteriyor. Kiev'in kendisine bağlayamadığı katedralleri kimliği belirsiz silahlı gruplar basarak yağmalamaya başladı.

Büyük katedrale baskın

Ukrayna'nın merkezinde Moskova Patrikhanesi'ne bağlı bir katedral, geçtiğimiz hafta cemaati binadan kovmak için askeri kıyafetler giymiş adamlar tarafından gece vakti baskına uğradı.

Baskına ilişkin görüntüler, kilise cemaati tarafından sosyal medyada paylaşıldı. Paylaşılan videolarda, kilise içerisinde çatışmaların yaşandığı görüldü.

Sonraki paylaşımlarda, maskeli ve haki giysili, ancak resmi bir işaret taşımayan yaklaşık 100 adamın binayı ele geçirdiği ve gece ayinine katılan ibadet edenleri dışarı attığı söylendi.

Baskının yapıldığı Çerkassi'deki St. Michael Katedrali, yerel Ukrayna Ortodoks Kilisesi piskoposluğunun merkezi olarak hizmet veriyor.

Kilise piskoposluğunun Telegram hesabı, perşembe günü yaptığı açıklamada, inananlara kiliseye gelip içeri girmeye çalışan "haydutlardan" korunmaları veya saldırganların eylemlerini suç kanıtı olarak filme almaları yönünde çağrılar göndermeye başladı.

Kiev yönetimi, katedrali Rusya'nın çıkarlarına hizmet etmekle suçlayarak onu yasaklamakla tehdit ediyordu. Kilise, yıllardır süren baskı ve kovuşturma kampanyasına maruz kaldı. Katedralin mülkü, 2018 yılında Kiev tarafından ilan edilen Kilise de dahil olmak üzere rakipleri tarafından ele geçirilmeye çalışılıyordu.

İnternette dolaşan videolarda, katedralde yoğun bir çatışma yaşandığı görülüyor. Kilise cemaati, saldırganlara tepki gösterdi ve kendilerine silah doğrultulmasına karşın olay yerini terk etmedi.

Başka bir videoda, katedrali savunan kişiler, saldırganlara kilisede bulunan bankları fırlattı. Kimliği belirsiz saldırganlar geri çekildi ve katedralden kaçtı.

Katedrali ele geçirip yağmaladılar

Ancak sonrasında geri dönen saldırganlara direnemeyen cemaat üyeleri, katedrali terk etmek zorunda kaldı. Katedral, silahlı çete tarafından ele geçirildi.

Yetkililer tarafından yapılan açıklamada, kimliği belirsiz saldırganların kalabalığa göz yaşartıcı gaz, sis bombası kullandığı ve gaz tabancasıyla ateş ettiği bildirildi. Kilise ihtiyaçları için cemaat tarafından toplanan ikonlar, belgeler ve yaklaşık 60 bin doların saldırganlar tarafından çalındığı kaydedildi. Ukrayna Ortodoks Kilisesi’ne göre, çatışma sonucunda en az 12 kişi hastaneye kaldırıldı. Kilise, saldırının sorumlusu olarak Kiev destekli kiliseden olan "şismatikler"i gösterdi.

Ukrayna Moskova Patrikhanesi'ni suçladı

Ukraynalı yetkililer ve medya ise, olayları, kilisenin cemaatin talebi üzerine Kiev destekli kiliseye devredilmesi ve "Ukrayna Ortodoks Kilisesi'nin onu zorla ele geçirmeye çalışması" olarak tanımladı.

Belediye Başkanı Aleksandr Bondarenko dün sabah Facebook'ta yaptığı bir video konuşmasında "Orada olanlar yasadışı" dedi. Bondarenko, herkesi katedrale gitmeye ve "şehirde Moskova kilisesinin varlığı hakkında düşüncelerini ifade etmeye" davet etti.

Ev hapsindeki kilise patriği katedrale geldi: 'Polis saldırganlarla işbirliği yaptı'

St. Michael Katedrali'nin piskoposu Theodosius ise, olay yerine gelerek kilise cemaatine liderlik etmek için ev hapsine meydan okudu.

"Çerkassi'de olanlar tüm dünyanın gözünde bir utançtır" diyen Theodosius, polisin ve diğer yetkililerin saldırganlarla işbirliği yapıyor gibi göründüğünü ekledi.

Theodosius, "Kendi ülkemizde nasıl yaşayabiliriz? Üçüncü sınıf vatandaş mıyız? Bu noktaya nasıl geldik?" diye sordu.

Ukrayna'da dini ayrımcılık iddiasıyla yargılanan Ukrayna Ortodoks Kilisesi'ne bağlı piskopos Theodosius, mahkeme kararıyla Nisan 2023'ten bu yana ev hapsindeydi.

Theodosius, katedral ele geçirildikten sonra cemaatine hitaben yaptığı konuşmada, binanın savunucularının koşullar altında ellerinden gelen her şeyi yaptıklarını ifade etti. Piskopos, Ukrayna'daki siyasi iklim göz önüne alındığında, katedralin Ukrayna mahkemeleri aracılığıyla geri verilmesine dair çok az umut olduğunu söyledi.

Theodosius, "Tanrı'nın lütfu, bizimle birlikte katedrali terk ediyor. Bu ev şu anda boş ve lütuf ancak biz, inançlı insanlar geri döndüğümüzde geri dönecek. Evlerimize, tavan aralarına ve bodrumlara gidiyoruz. Tapınaklarımız elimizden alınırsa, yeraltında dua edecek ve ayinler yöneteceğiz" ifadelerini kullandı.

Theodosius gözleri kapalı konuşması, üzerine biber gazı sıkıldığı yorumlarına neden oldu. Piskoposun başlığında ise gözle görülür bir çukur vardı. Theodosius'a saldırgan tarafından dekoratif haçı bükecek kadar güçlü bir şekilde vurulduğu söylendi.

Theodosius, Çerkassi'deki St. Michael Katedrali'nin ele geçirilmesinin ardından inananlara hitap ediyor (Piskoposluk tarafından yayınlanan bir videonun ekran görüntüsü)

BM'den baskına tepki

BM İnsan Hakları Ofisi, kiliseye düzenlenen silahlı saldırının ardından Rus gazetesi İzvestia'ya yaptığı açıklamada, din özgürlüğünün temel bir insan hakkı olduğunu vurguladı.

Kurumun bir temsilcisi, gazeteye "Bu olayların belirli ayrıntılarını henüz doğrulayamasak da, din özgürlüğünün temel bir insan hakkı olduğunu vurguluyoruz" diye konuştu.

"Sivil inançlılara yönelik saldırılar uluslararası insan hakları ve insani normlar uyarınca yasaktır" ifadelerini kullanan temsilci, Ukrayna'daki İnsan Hakları İzleme Misyonu'nun şu anda olayla ilgili ek ayrıntılar belirlemek için çalıştığını kaydetti.

BM İnsan Hakları Ofisi'nin basın servisi, TASS'a yaptığı açıklamada da, Çerkassi’deki kilise baskınının videolarını "endişe verici" olarak nitelendirdi.

Rusya: Kiev ve Batılı destekçileri dini ayrışmayı derinleştiriyor

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova da, saldırının olduğu gün Moskova'nın "ilgili uluslararası insan hakları örgütlerini" saldırıyı araştırmaya çağırdığını bildirdi.

Zaharova, "Kiev rejimi, kiliseyi yasaklamak ve dağıtmak için elinden gelen her şeyi yapıyor. Ve Zelenskiy'nin Batılı destekçileri Ukrayna'daki dini ayrışmayı derinleştirmeye devam ediyor" diye vurguladı.

Kiev'in Moskova Patrikhanesi'nden kopma çabaları

Ukrayna, ülkenin gerçek Ortodoks Kilisesi olduğunu iddia eden iki rakip dini kuruluşun gerginliğine sahne oluyor.

Kiev hükümeti, 2018'de kurulan ve Moskova Patrikhanesi’nin "bölücü" olarak gördüğü kiliseyi destekliyor. Zelenskiy, Patrikhane’ye bağlı kiliseye karşı yaptığı hamleleri, Moskova Patrikhanesi ile iddia edilen bağlantıları ve Ukrayna'nın "manevi bağımsızlığını" koruma ve Rusya'yı "halkımızın maneviyatını manipüle etme" fırsatından mahrum bırakma ihtiyacıyla açıklıyor.

Moskova Patrikhanesi’ne bağlı kiliseye yönelik Kiev baskısı, Şubat 2022'de Moskova ve Kiev arasındaki çatışmanın patlak vermesinden sonra yoğunlaştı. Kiliselerinden birkaçı zorla ele geçirildi ve din adamlarına karşı ceza davaları açıldı. Patrikhane’ye bağlı kilisenin Ukrayna'daki faaliyetlerini yasaklayan bir yasa, Eylül ayı sonlarında resmen yürürlüğe girdi.

Ukrayna Ortodoks Kilisesi, Şubat 2022'de Rusya'nın Ukrayna'ya dönük kara harekatı başlatmasından önce, Moskova Patrikhanesi'nin yargı yetkisi altındaki "özyönetimli" kiliselerden biriydi. Moskova Patrikhanesi'nin mevcut Tüzüğü'nün terminolojisinde, "özyönetimli Kilise", "özerk Kilise"den ayrı bir konumda.

Kilise, Mayıs 2022'den bu yana "Moskova ile bağlantıyı ima eden veya belirten herhangi bir hükmün hariç tutulduğunu" iddia ediyor. Kilisenin o zamandan beri Moskova Patrikhanesi’nin dini yargı yetkisi altında olup olmadığı tartışmalı bir konu. Kilisenin yeni tüzüğünü yayınlamadığı iddialarına rağmen, yeni tüzük hükümet, haberler ve resmi kilise web sitelerinde kamuya açık bir şekilde yayımlandı.

Moskova Patrikhanesi’yse, Ukrayna Ortodoks Kilisesi'nin artık kendisiyle bağlantılı olmadığına dair tüm beyanlarını görmezden geldi. Moskova Patrikhanesi, Ukrayna'daki kilisenin din adamlarını çeşitli komisyonlara veya çalışma gruplarına dahil etmeye devam ediyor.

Moskova Patrikhanesi tarafından Aralık 2023'te yayınlanan 2024 Patriklik takviminde, kendisini Rusya'ya bağlı olmayan olarak belirleyen Ukrayna Ortodoks Kilisesi'nin o zamanki tüm piskoposları Patrikhane’nin piskoposları olarak listelendi.

21 Haziran 2023'te, Moskova Patrikhanesi'nin baş kilisesi olan Klin’in Piskoposu Leonid Gorbaçov, Ukrayna Ortodoks Kilisesi'nin Moskova Patrikhanesi'nden ayrılma kararını kınayarak Patrikhane’nin Ukrayna’da Rusya’nın ilhak ettiği Ukrayna Ortodoks Kilisesi piskoposluklarını bünyesine katacağını ilan etti.

Buna yanıt olarak, Ukrayna Ortodoks Kilisesi Başpiskoposu Jonah Çerepanov, Ukrayna Ortodoks Kilisesi’nin Ukrayna piskoposluklarını etkileyen kararlar alma girişimlerinden hiçbirini tanımadığını bildirdi.

Ukrayna Ortodoks Kilisesi, Mart 2024 sonlarında Moskova Patriği Kirill'in başkanlığında ve liderliğinde yapılan Dünya Rus Halk Konseyi'nden açıkça uzaklaştı. Bu Kongre sırasında, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik askeri harekatının bir "Kutsal Savaş" olduğunu belirten bir belge onaylandı. Belgede ayrıca savaştan sonra "modern Ukrayna'nın tüm topraklarının Rusya'nın münhasır etki alanına girmesi gerektiği" belirtildi. Belgede, "Bu topraklarda Rusya'ya ve halkına düşman bir Rusofobik siyasi rejimin ve Rusya'ya düşman bir dış merkezden kontrol edilen bir siyasi rejimin var olma olasılığı tamamen dışlanmalıdır" ifadeleri yer aldı.