AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, dört yıl öncesine dek “katil”, “darbeci”, “zalim” diye hedef aldığı Mısır Cumhurbaşkanı Abdül Fettah Sisi ile geçtiğimiz hafta Kahire’de bir araya geldi.

Dışişleri, Milli Savunma ve Sanayi Bakanları dahil çok sayıda bürokratın yer aldığı heyet, Mısır hükümetiyle bir dizi anlaşma imzaladı. Bunlardan biri de yeni askeri çerçeve anlaşması oldu. 

Askeri çerçeve anlaşmasının içeriği haberlere yansımaya başlarken, Doğu Akdeniz’de yeni bir ittifakın yolunun açıldığına dair yorumlar gündeme gelmeye başladı.

Anlaşmayla birlikte gerilimle geçen yıllar geride kalacak gibi duruyor. Mısır'a mühimmat fabrikası kuruluyor, savunma sistemi ihraç ediliyor, ortak tatbikatlar artıyor ve istihbarat paylaşımının önü açılıyor.

Fabrika ve üretim tesisleri kurulacak, savunma sistemleri ihraç edilecek

Milli Savunma Bakanlığı'na bağlı Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) ile Mısır Savunma Bakanlığı arasında imzalanan sözleşme kapsamında, Mısır’da 155 milimetre uzun menzilli topçu mühimmat fabrikası ile fişek üretim tesislerinin kurulmasına yönelik anlaşmaya varıldı. İnşa edilecek üretim tesislerinin denetimi ise kurulması planlanan ortak girişim şirketi tarafından gerçekleştirilecek.

Öte yandan anlaşma kapsamında MKE, yaklaşık 130 milyon dolar değerinde bir işlemle Mısır'a Tolga Kısa Menzilli Hava Savunma Sistemi ihraç edeceğini belirtti.

Anlaşmanın, Mısır'ı askeri teçhizat için potansiyel bir bölgesel üretim merkezi haline getireceği belirtiliyor. Bu kapsamda önümüzdeki dönemde askeri alandaki iş birliklerinin de artacağı aktarılıyor. 

İki ülke arasında diplomasinin hızlanması için askeri liman ziyaretlerine ağırlık verileceği, karşılıklı ziyaretlerin ise "ortaklığın" güçlenmesine katkı sağlayacağı öne sürülüyor.

Ortak tatbikatlar artacak

Bunun yanı sıra AKP'ye yakınlığıyla bilinen Yeni Şafak da iki ülkenin Doğu Akdeniz’deki faaliyetlerini artıracağını aktardı. İlişkilerin normalleşmesinin ardından Türkiye ve Mısır'ın, Doğu Akdeniz’de 13 yıl sonra yeniden başlayan ortak deniz tatbikatlarında yeni bir aşamaya geçileceği belirtildi.

İlk etapta Türk ve Mısır donanmalarının birlikte çalışabilirliğini artırmak için 2025 sonbaharında gerçekleştirilen "Dostluk Denizi" isimli tatbikat ile savaş gemileri, denizaltı ve hava unsurlarıyla ortak eğitimler yapıldı. Yeni dönemde ise iki ülke arasında yapılacak tatbikatların askeri anlaşma çerçevesinde artacağı ifade edildi.

İstihbarat paylaşımı da yapılacak

Öte yandan Türkiye ve Mısır’ın askeri alandaki yakınlaşması, ortak tatbikatlar, üretim tesisleri ve savunma sistemi ihrcatıyla da sınırlı değil.

Artık bölgedeki kritik başlıklarda iki ülkenin daha yakın diyalog ve koordinasyon içinde hareket etmesi bekleniyor, askeri alanlardaki iş birliğinin bölgesel güvenlik politikalarına da yön vereceği öne sürülüyor.

Türkiye ve Mısır'ın, özellikle Doğu Akdeniz, Libya ve Gazze gibi kritik bölgelerde ortak güvenlik çıkarları çerçevesinde istihbarat paylaşımı ve koordinasyon mekanizmaları geliştireceği belirtiliyor.

İki ülke arasındaki askeri ve diplomatik iş birliklerinin artmasının, "karşılıklı güvenin pekişmesine ve bölgesel krizlerin yönetiminde daha yapıcı bir zeminin oluşmasına katkı sağlayabileceği" değerlendiriliyor.

‘Katil, darbeci, zalim Sisi’den 'değerli kardeşim'e giden yol

Oysa bu adımlara kadar Türkiye ile Mısır arasında uzun yıllara yayılan bir gerilim hakimdi.

Ankara ile Kahire arasındaki gerilimli ilişkiler 2013’te Mısır’da Müslüman Kardeşler’den cumhurbaşkanı Muhammed Mursi’nin darbeyle devrilip Abdül Fettah Sisi’nin cumhurbaşkanı olmasıyla başlamıştı.

Kahire Mursi'nin devrilmesinden sonra Müslüman Kardeşler'i terör örgütü ilan etmiş, pek çok Müslüman Kardeşler üyesi, Mısır'da faaliyetleri yasaklandığı için Türkiye'ye kaçmıştı. AKP’nin Mursi'ye verdiği destek nedeniyle on yıl süren gerilimli ilişkiler boyunca Erdoğan, Sisi için “Katil”, “Darbeci”, “Zalim” gibi ifadeler kullanmıştı.

Gerilimli ilişkilerde bir ilk Kasım 2022’de Katar’daki Dünya Kupası açılışında Erdoğan ile Sisi’nin tokalaşmasıyla yaşanmış, Eylül 2023’te ise ikili arasında ilk resmi görüşme Hindistan'ın başkenti Yeni Delhi'de gerçekleştirilen G20 Zirvesi’nde yapılmıştı. Görüşmede iki ülke ilişkileri, ticaret hacminin artırılması, enerji alanındaki yeni iş birlikleri ile bölgesel ve küresel meselelerin ele alındığı açıklanmıştı.

Söz konusu gelişmenin ardından Asya Altyapı Yatırım Bankası'nın (AIIB) yıllık toplantısına katılan Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in, Mısır'ı "dost ve kardeş ülke" olarak tanımlaması dikkat çekmişti.

Aralık 2023'te yeniden Mısır Cumhurbaşkanı seçilen Sisi'yi telefonla arayan Erdoğan, Sisi’ye başarılar dilemiş, "yeni dönemin Türkiye-Mısır ilişkileri açısından hayırlara vesile olması temennisini" dile getirmişti.

Erdoğan 14 Şubat 2024’te 12 yıl aradan sonra ilk kez Kahire’ye gitmiş ve düzenlenen ortak basın toplantısında Sisi için "Değerli kardeşim" ifadesini kullanmıştı. Sisi de “İki ülke arasında yeni bir sayfa açıyoruz” demişti.

Sisi Eylül 2024’te Ankara’ya resmi ziyaret düzenlemişti.

ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze planı çerçevesinde Mısır’ın Şarm el Şeyh kentinde düzenlediği "Barış Zirvesi"nde Erdoğan, Trump’ın Gazze’deki planının imzacılarından olmuştu.