Ticaret Bakanı Ömer Bolat, geçtiğimiz günlerde TBMM’deki bütçe görüşmelerinde milletvekillerinin sorularını yanıtladı. DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı Elif Esen’in market kasiyerlerinin ayakta bekletilmesine ilişkin sorusuna Bolat, “Bunu ilk defa duydum” yanıtını verdi. 

Konu, kısa süre önce sosyal medyada da geniş yankı bulmuş ve gündem olmuştu.

Yüz binlerce emekçi çalışıyor

Türkiye’de hizmet sektörünün büyümesiyle birlikte bu alanda çalışan işçilerin yaşadığı sorunlar da sık sık gündeme geliyor. Son 20 yılda mağaza ve market zincirleri hızla çoğaldı. 

Yalnızca dört büyük zincirin mağaza sayısı bile 43 bini aşıyor. 

2025 yıl sonu itibarıyla A101’in 13.550 mağazası bulunuyor. BİM’in (yurt dışı mağazalar dahil) mağaza sayısı 2026’nın ilk çeyreği itibarıyla 14.576’ya ulaştı. ŞOK’un mağaza sayısı 11.199, çalışan sayısı ise 52 bini aştı. Migros’un mağaza sayısı ise 3 bin 812. 

Halk arasında “üç harfli marketler” diye anılan zincirlerin yanı sıra büyük alışveriş merkezlerinde yer alan zincir markalar ve daha küçük yerel zincirler de bu tabloya dahil. 

Sektörün istihdam boyutu da büyük. SGK’nın 2024 verilerine göre perakende ticaret sektöründe 1 milyon 531 bin 146 kişi sigortalı olarak çalışıyor. 

Bu çalışanların önemli bir bölümünü ise kasiyerler oluşturuyor. 

'Sandalyeleri koyuyoruz ama siz oturmayacaksınız'

Çalışma koşullarını soL’a anlatan, uzun yıllardır zincir bir markette kasiyerlik yapan işçiler, oturma yasağının yeni bir uygulama olmadığını söylüyor. Kasiyer, yasağın yöneticiden yöneticiye değişen, keyfi bir uygulama olduğunun farkında olduklarını belirtiyor:

“Oturmak yasak ama bu yöneticiden yöneticiye değişiyor. Bir genelleme yapacak olursak verilen bilgi bu, ama bunun keyfi olduğunun da farkındayız. Yukarıdan gelen bir bilgi değil, alttaki müdürlerin yaptığı bir uygulama.”

Kasiyer, bir dönem sosyal medyada “işçiler oturmuyor” diye tepki yükseldiğinde mağazalara sandalye konduğunu, ancak bunun göstermelik olduğunu anlatıyor: 

“‘Sandalyeleri koyuyoruz ama siz oturmayacaksınız’ dediler. Dışarıya sadece ‘sandalye verdik’ izlenimi verildi.”

Oturma yasağı çoğu zaman işe girişte açıkça söyleniyor. Kasiyer, “Daha işe girerken ‘Bizim böyle işimiz var, kasada müşteriye bakmasak dahi oturmayacağız’ diyorlar” diye anlatıyor. Mağazaların bazılarında yoğunluk nedeniyle kasadan hiç ayrılamadıklarını, bazılarında ise müşteri olmadığında bile dinlenme fırsatı bulamadıklarını ekliyor: 

“Müşteri gittiği anda ‘Kalk, hemen başka bir iş yap’ diyorlar. Rafı düzelt, arabaları topla, etrafı sil… Ne yaptığının önemi yok. Arkana yaslandığında bile kızıyorlar. Kasaya biraz dayansan müşteriye ayıp oluyormuş gibi bir izlenim var.”

Tuvalet için 'tutabildiğin kadar tut' kuralı

Kasiyerin anlattıkları, yasağın yalnızca oturmayla sınırlı kalmadığını gösteriyor. Tuvalete gitmek için izin istendiğinde açık bir yasak dile getirilmese de cevap çoğu zaman belli:

"‘Yasak’ demiyorlar ama tuvalete gidebilir miyim dediğinde ‘Bekle, tutabildiğin kadar tut, yarım saat sonra git, bir saat sonra git’ oluyor.”

Mola hakkı da tartışmalı. Kasiyer, molasını kullanma konusunda direndiğini anlatıyor: 

“Ben bu mola benim hakkım dedim. 30 dakikalık molaya gidiyorum, 5 dakika sonra mağaza sorumlusu gelip ‘Senin molan hâlâ bitmedi mi?’ diyor. Tuvalet süresini de tutuyor, ‘7 dakika kullandın, molandan düşeceğim’ diyor.”

Mesainin neredeyse tamamı ayakta

soL'a konuşan kasiyerin aktardığına göre ortalama mesai 9 saat. Bunun 1,5 saati mola olarak gösteriliyor ve kağıt üzerinde 7,5 saatlik çalışma yazılıyor. Ancak molaların düzgün kullanılması mümkün olmuyor. Kasiyer, sadece kasada geçen sürenin ortalamasının altı saati aştığını söylüyor: “Ayakta dikiliyorsun, net. Molada oturabilirsen oturuyorsun.”

Kamera ve telefonla gözetim

Denetimin mağaza sorumlusu ve kamera üzerinden yürütüldüğünü anlatan kasiyer, bunun amacının sözde hırsızlığı önlemek olduğunu ama asıl odağın personel olduğunu belirtiyor: 

“Mağazadaki dört kişiden biri sorumlu oluyor. Ofisteyse bile kameradan sürekli yukarıdan izliyor. Sözde hırsızlığa engel olmak için ama daha çok personeli gözetliyorlar. Bir dakika boş dursan uyarı alıyorsun. Telefonla arıyorlar: ‘Niye boş boş dikiliyorsun?’ Müşterinin sorduğu sorularda sohbet iki dakikaya çıksa hemen ‘Şimdi laklak zamanı değil’ diye arıyorlar.”

'Yorulmazsan göze batıyorsun'

Kasiyere göre uygulamanın amacı yalnızca daha fazla iş yaptırmak değil, çalışanı yormak. Yorgunluk, bir tür sadakat ölçütü haline geliyor: 

“Seni oturtmamaktaki amaç, seni daha fazla yormak. Senin canın çıkmayınca yöneticilerin morali düşük oluyor. Sen ne kadar yorulduysan onlar o kadar mutlu. Sabah dinç geleceksin, yorgun geliyorsan göze batarsın. Akşam çıkarken enerjin bitmediyse ‘Demek ki yeterince çalışamamışsın’ muhabbeti dönüyor. İş olmadığında bile ‘Bizim işimiz yorulmak’ diyorlar.”

'Personele iyi davranan sorumlu uyarılıyor'

Kasiyerler, bu tutumun mağaza sorumlularına yukarıdan da dayatıldığını kaydediyor. Aktardıklarına göre sorumlular toplantılara gittiklerinde personele yumuşak davranmamaları yönünde uyarılıyor: 

“Personele biraz iyi davranan mağaza sorumlusunu ‘Bu işi sen yaparsın, iş senin sırtına biner. Bunlara yüz vermeyeceksiniz’ diye tembihliyorlarmış. Bunu bize anlatan sorumlularımız var.”

Yıllardır bu uygulamalarla mücadele ettiğini söyleyen kasiyer, zamanla durumun normalleştiğini de ekliyor.

Bakan duymamış olabilir ama kasiyerler her gün bu gerçekleri yaşıyor

Bakan Bolat’ın “ilk defa duydum” yanıtı, kasiyerlerin anlattıklarıyla keskin bir tezat oluşturuyor. 

Çalışanlara göre oturma yasağı, işe girişte söylenen, mağaza yönetimlerince bilinen ve yıllardır süren bir uygulama.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.