İktidarın özellikle iç siyasette faturalar ve zamlar üzerinden sıkıştığı her durumda gündeme getirdiği “yerli ve milli” kaynaklar arasında Karadeniz’de bulunan doğalgaz rezervi büyük bir yer tutuyor. Her seçim öncesi açıklanan uçuk petrol ve gaz keşiflerinin ötesinde Karadeniz’de gerçekten bulunan rezerv iktidar için bir enerji kaynağından çok bir propaganda aracına dönüştü. 

Bir kaynak ne kadar müjdelenebilir?

Rezerv ilk keşfedildiğinde, 320 milyar metreküp doğalgaz rezervinin keşfi Türkiye’nin içinde bulunduğu paradigmayı değiştirecek, dünyanın eksenini kaydıracak bir müjde olarak duyurulmuştu.  Ardından çeşitli kereler Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından verilen müjdeler ile 405, 540, 652 ve en son 710 milyar metreküp büyüklüğünde bir rezerve sahip olduğumuz açıklandı. 

Bugünkü tören yaklaşırken yıllık ne kadar gaz çıkarılabileceği ve bunun ekonomik karşılığı üzerine hükümetten ve yandaş medyadan yapılan aşırı iyimser açıklamalar, AKP’nin bulunan gazın ekonomik getirisinden çok siyasi getirileri ile ilgilendiğine işaret ediyor. 

Bir tesis kaç kez açılabilir?

Türkiye’deki pek çok yatırımda olduğu gibi siyasi bir şov malzemesine dönüşen Karadeniz gazı da pek çok kez törenlere konu oluyor, gazın bulunması, ilk borunun batırılması, ilk gazın karaya getirilmesi gibi pek çok proje faaliyeti iktidar tarafından siyasi emellerle kullanılıyor. 

27 Nisan’da Akkuyu Nükleer Santrali’nde yapılacak tören de benzer bir nitelik taşıyor, her kazma vurulduğunda törenlere konu edilen, her aşamasında siyasi erkanın toplaştığı tesisler bir türlü gerçekten faaliyete geçemiyor. 

Bugün yapılan tören ne için?

Filyos’ta bugün yapılan tören Karadeniz’deki Sakarya Gaz Sahasında bulunan rezervin karaya çıkartılması ve “yakılması” için düzenleniyor. Üç ayrı etapta yürütülen projede bugün Faz-1 kapsamında planlanan 10 kuyunun 5'i, Eylül ayı sonunda ise kalan 5 kuyu devreye alınacak. Faz-2 kapsamında planlanan 26 kuyunun 10'u 2025'te, kalan 16 kuyu 2028'de faaliyete geçecek. Amasra Sahası'nı da içeren Faz-3 kısmına ise 2028 itibarıyla geçilecek.
Kuyu sayılarına bakılırsa projenin en fazla yüzde 10 oranında tamamlandığı görülüyor. Faz-1 kapsamında karaya çıkartılan gazın Mayıs ayında iletim sistemine verileceği söyleniyor. 

Gazı kim çıkartıyor?

Yürütülen çalışmaların ülkemize teknoloji ve mühendislik anlamındaki katkısı oldukça tartışmalı. Projeyi yürüten Türkiye Petrolleri (TPAO) Sakarya Gaz Sahasının geliştirilmesinde 3,2 milyar dolarlık projenin yönetimi için İngiltere Merkezli Danışmanlık firması olan Wood ile anlaştıhttps://www.offshore-technology.com/news/wood-contract-sakarya-field/. Ulaştırma ve kurulum faaliyetleri için İtalyan çokuluslu şirketi Saipem ile sözleşme yapıldıhttps://www.aa.com.tr/en/energy/invesments/saipem-contracted-to-transpo…. Mühendislik, inşaat ve tedarik işleri (EPCI) ise Schlumberger – Subsea 7 konsorsiyumuna verildihttps://www.hurriyetdailynews.com/sakarya-gas-field-contract-awarded-to…. Borular için Lüksemburg merkezli Tenaris firması ile 3 boyutlu sismik çalışmalar için ise Norveç merkezli Shearwater Geoservices ile kontrat yapıldıhttps://www.offshore-technology.com/projects/sakarya-gas-field-developm….

Projenin yönetimi konusundaki bilinmezler; çıkartılan gazın maliyetinin ne olacağı, yapılan kamu yatırımının ne kadar olacağı, insan kaynağının geliştirilmesi ve teknolojik kabiliyetlerin arttırılması bağlamında Türkiye’ye ne kazandıracağı gibi soruları beraberinde getiriyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez’in BOTAŞ'la SOCAR’ın yeni kurduğu şirket ile Avrupa'ya gaz satışı yapılacağına dair açıklamaları de Sakarya gazının özel sektör eliyle işletileceğine dair spekülasyonlara yol açmıştı. Türkiye’deki STAR rafinerilerinin ve PETKİM’in sahibi olan SOCAR başından beri Sakarya gaz sahasına olan ilgisini gizlemiyor. 

Doğalgaz fiyatları düşecek ve cari açık kapanacak mı?

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın "Arife günü Karadeniz gazının Filyos İşleme Tesisi'ne getirilmesi törenini yaparken milletimize çok güzel müjdelerimiz de olacak” açıklamasından sonra kamuoyunda doğalgazda indirim beklentileri yaratılmaya başlandı. Yandaş basında ilave rezerv keşfi, ucuz doğalgaz kullanımı, belirli miktarlarda doğalgaz hediyesi, belirli oranlarda indirim gibi olasılıklar havalarda uçuşurken projenin tamamlanma oranı ve mevcut taşınacak miktar düşünüldüğünde tüm bu olasılıkların seçime dönük propagandanın parçası olduğu anlaşılıyor.

Faturalar nasıl düşer?

Petrol ve doğalgaz aramalarında AKP’li yıllarda verilen “müjde”lerin yurttaşlara yansıması genelde zamlarla oluyor. Enerji patronlarının kârlarının garanti edilmesi için faturalara yapılan zamlar yetmiyor, üstüne hükümet BOTAŞ üzerinden sübvansiyon yaparak gaz şirketlerinin kârını artırmaya çabalıyor. Bu durum birkaç yıl öncesine kadar en çok kâr eden kuruluşlardan biri olan BOTAŞ’ın zarar etmesine sebep oluyor.

Yurttaşlar için doğalgazın karşılanabilir bedellerle kullanılması için ise enerji yönetiminde köklü değişiklikler yapılarak öncelikle üretim, iletim, dağıtım aşamasındaki kârların ortadan kalkması, planlamayı önceleyen bir kamu işletmeciliğinin hâkim olması şart.