Dengbêj kelimesi, Kürtçede deng (ses) ile bej (söz) kelimelerinden oluşur. Bu kelime, “sözün bir ahenkle (ses değeri ile) icra edilmesini sağlayan kişi” anlamında kullanılmıştır. Dengbêjlik Kürtlere özgün hikâye anlatma geleneğidir.

Dengbêjler, geçmişte hünerlerini köy köy gezerek icra ediyorlarken, bugün gelişen teknoloji ve yaşam koşullarından dolayı bu etkinlik azalmakla birlikte, yaşatılmaya çalışılan bir kültürel örnek. Modern dünya, Kürt toplumunun artık dengbêje duyulan ihtiyacın zorunluluğunu ortadan kaldırıyor. Öyle ya, eskiden iletişimin zayıf, matbu üretimin olmadığı yıllarda dengbêjler aynı zamanda yaşanan olayların, savaşların, kahramanlık ya da lirik konuların habericileriydi. Örnek olsun, insanlar İran ile Osmanlı arasındaki bir savaşı ya da bir Kürt Miri'nin savaştaki kahramanlıklarını kendi köylerine gelen dengbêjler sayesinde duyar ve öğrenirdi.

Bugün ise bu gezginci anlatı, iletişim araçlarının gelişimi sonucunda, yerini icracının kaynağına ulaşmak üzerinden gerçekleştiriyor. Yani artık bir haber değeri olmasa da içeriğe ve biçime temas etmek isteyen insanlar dengbêjlerin ayağına gidiyor daha çok. Böylece kültürel bir miras olan dengbêjlik gerek icracıları gerek dinleyicileri tarafından yaşatılmaya çalışılıyor.

Dengbêj geleneği değişen koşullara rağmen devem ettirilmeye çalışılıyor

2006 yılında İstanbul'da kurulan Özalp-Saray ilçe derneği unutulmaya yüz tutmuş gelenekleri yaşatmak için her yıl Ocak ayında kosegeldi ve dengbejlik gecesi düzenliyor. Bu buluşmalara yoğun ilgi ve alaka oluyor. 

Dengbêjin anlattığı şeyler içerik, anlatma biçimi ya da ses ifadesi açısından farklı isimlendirmelerle biliniyor. Bu sene altıncısı düzenlenen etkinliklerde Kürtlerde geleneksel yılbaşı gecesi olarak bilien "serê sale" kutlaması olan kosegeldi ve narê buluşmalara damgasını vurmuş.

Etkinlikte sadece dengbêjler hünerlerini sergilemiyor. Aynı zamanda bu kültürün tarihçesi hakkında da kısa sunumlar ve seminler yapılıyor. Bu sene yapılan buluşmada araştırmacı yazar Ramazan Yıldırımçakar "kosegeldi" ve "narê" kültürü ile dengbêjlik sanatının tarihçesini anlattı. Yıldırımçakar'a ek olarak Özalp-Saray Derneği onursal ve  kurucu başkanı Ekrem Eralmaç ile yönetim kurulu başkanı Musa Önlüer gecenin önemi ve tarihsel önemine dikkat çeken konuşmalar yaptı.

Örnekler azalsa da etkinliklere ilgi büyük

Bu buluşmalara bu sene İstanbul'da yaklaşık 1500 kişi katıldı. Bir çok yerel ve mahalli sanatçının, dengbêjin katıldığı etkinliğe Kurmanc Bakuri, Mihemedê Beyro, Tuncer Özalp, Mihemedê Serhedê, Hozan Eno, Xalide Berti, Sebri Agiri, Berçem Zelal, Evin Sindi, Serhat Evindar gibi kültürün taşıyıcıları olarak bilinen sanatçılar katıldı.