İşsizliğe karşı işçilere güvence sağlamak amacıyla kurulan İşsizlik Sigortası Fonu, AKP'li yıllarda yapılan yasal düzenlemelerle temel işlevini yitirdi.

İşçilere her fırsatta "kaynak yok" denirken, fonda biriken kaynakların büyük bir bölümü patronlara yönelik teşvikler için kullanılıyor.

1999 yılında yürürlüğe giren ve işçilerin primleriyle büyüyen bu fon, artık işçilerin yoksulluğa karşı korunmasından ziyade, patronların maliyetlerini düşüren bir araca evrilmiş durumda.

Patronların payı iki katına çıktı

DİSK-AR, 2016 yılı ile 2026 yılının ilk yedi ayı arasındaki dönemde fondaki büyük değişimi inceledi.

Rapora göre, 2016 yılında fon giderleri içinde işsizlik sigortası ödemelerinin payı yüzde 37,4 iken, işveren teşvik ve desteklerinin payı yüzde 20,3 seviyesindeydi. Aradan geçen on yıllık süre zarfında bu tablo tamamen tersine döndü. 2026 yılı Ocak-Temmuz dönemine gelindiğinde, toplam giderler içerisinde işsizlere yapılan ödemelerin payı yüzde 31’e gerilerken, doğrudan ve dolaylı işveren teşviklerinin payı yüzde 44,3’e yükseldi.

Son üç buçuk yıllık dönem incelendiğinde ise işverenlerin fondan aldığı aslan payı daha da belirginleşiyor. 2023 ile 2026 Temmuz ayları arasında toplam 756 milyar liralık fon giderinin 390,2 milyar lirası patronlara aktarıldı. Aynı dönemde işçilere yapılan işsizlik sigortası ödemeleri ise 215,6 milyar lirada kaldı. Bu veriler, patronların işçilere göre fondan yaklaşık iki kat daha fazla kaynak aldığını kanıtlıyor.

İşsizlerin büyük çoğunluğu fondan yararlanamıyor

Fondan patronlara aktarılan kaynaklar katlanarak artarken, işsiz kalan işçilerin büyük bir kısmı fona erişemiyor. 

Haziran 2026 verilerine göre, Türkiye’de 2 milyon 688 bin resmi işsiz bulunuyor. Ancak bu işsizlerin yalnızca 460 bin 501’i işsizlik ödeneğinden yararlanabiliyor. Başka bir ifadeyle, resmi işsizlerin yüzde 82,9’u yani yaklaşık 2,2 milyon kişi, prim ödeyerek katkı sundukları fonun sunduğu işsizlik ödeneğinden mahrum kalıyor.

Fon bir iç borçlanma kaynağı haline getirildi

İşsizlik Sigortası Fonu'nun sadece harcama kalemleri değil, birikimlerinin değerlendirilme biçimi de sorgulanıyor.

2019 yılından bu yana fonun getirisi kamuoyundan gizlenirken, fon portföyünün büyük bir kısmı likit olmaktan uzak araçlara yatırılıyor. Fonun 817,3 milyar liralık kaynağının önemli bir bölümü devlet tahvilleri ve para piyasası araçlarında tutuluyor. Bu durum, fonun hükümet tarafından ucuz iç borçlanma kaynağı olarak kullanıldığını gösteriyor. 

Hazine, borçlanma ihtiyacını karşılamak için fon kaynaklarını bir güvence olarak tutarken, bu durum fonun kriz anlarında nakde çevrilmesini zorlaştırıyor.

İşsizin fonu değil, sermayenin sigortası

İşsizlik Sigortası Fonu, Hazine tarafından uzun vadeli, düşük faizli borç kaynağı olarak kamu bankalarının fonlanmasında kullanıldı. Yani fon, işsizliği “sigortalamak” yerine, sermayenin borçlanma maliyetini düşüren bir ucuz finansman rezervi haline geldi.

Bu nedenle işsizlik ödeneğine hak kazanmak için ağır koşullar konuldu, başvuranların yalnızca sınırlı bir bölümü bu haktan yararlanabildi. Ödenek miktarı çoğu zaman asgari ücretin yarısını bile bulmadı, üst sınır hiçbir zaman asgari ücreti geçmedi.

Pandemi patronlar için fonu yağmalamanın bahanesi oldu. 2020–2021 yıllarında fondan yapılan harcamalar ilk kez gelirleri aşsa da, bu kaynaklar işçilere değil, Kısa Çalışma Ödeneği aracılığıyla sermayeye yöneldi. Sermaye, kriz yükünü işçinin sırtına yıkarak kamu fonlarından doğrudan destek aldı.

Pandeminin ardından teşvik ödemeleri ve devlet eliyle çocuk işçiliği yasallaştıran MESEM projesi gibi çeşitli kalemler aracılığıyla fonun neredeyse dörtte biri patronlara gitti.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.