Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...

İşçi sınıfına ve haklarına saldırıda özelleştirmelerin etkisi

'Özelleştirmeler, yeni bir çalışma rejiminin doğmasında hızlandırıcı bir görev üstlendi. Kamu güvencesinin yerine güvencesiz, süreksiz çalışma işçi sınıfına dayatıldı.'

Haber Merkezi

Yayın Tarihi: 07.11.2021 , 10:50 Güncelleme Tarihi: 22.01.2025 , 10:54

Selahattin Kural, Burçak Özoğlu

AKP'li yıllar emeğin değersizleştiği, işçi haklarının elden gittiği ve tüm bunlara karşı işçi sınıfının örgütsüzleştiği yıllar oldu. 19 yıllık iktidarı boyunca sermaye sınıfına istedikleri her şeyi verdi. Bir yandan ülke kaynakları bir bir yağmalanırken, diğer taraftan emeğe saldırıya hız verildi. Bu tabloda AKP iktidarı döneminde yapılan özelleştirmelerin çok büyük rolü oldu. İktidar ve sermaye sınıfı bir yandan kamu varlıklarına çökerken diğer yandan emeğe çöktü. 

Peki tüm bunlar tek başına AKP iktidarının marifeti olarak algılanabilir mi? Elbette hayır. Türkiye’de sözü edilen süreç 1980’lere dek götürülecek bir dönemin devamıdır. Ülkenin serbest piyasa ekonomisine geçiş hedefleriyle, sermayenin “serbestleştirildiği” (liberalleştirildiği) ve buna eşlik edecek biçimde Türkiye kapitalizminin tüm aktörleriyle bu sürece bir yerinden eklendiği hatırlanmalıdır. 

Ülkenin iç dinamiklerinin ötesinde, liberalleşme sürecinin dünya kapitalizminin belirleniminde de olduğunu eklemek gerekir. Türkiye serbest piyasanın kurallarını tanıyacağını söylerken aynı zamanda uluslararası kapitalizme eklemlenme ve yer edinme kaygılarını da belirtmiştir. O halde geriye tabloyu tamamlamak kalıyor. Özetle, 2000’lerin başında devletin yeniden yapılandırılarak “piyasalaştırılması” sürecinin kaynakları ondan neredeyse yirmi yıl öncesinden başlayan hatta aranmalıdır. 

Bunun yanında, Uluslararası Para Fonunun (IMF) Türkiye’ye dönük tüm metinlerinde, Dünya Bankasının kaynaklık ettiği tüm projelerde ve programlarda, OECD’nin yol gösterdiği yeniden yapılandırmalarda ve Avrupa Birliğinin sipariş ettiği uyum sürecinde bu hattın doğrultusu açıkça gösterilmiştir.

Türkiye bu hattın gereklerini farklı dönemlerinde farklı biçimlerde yerine getirmeye niyetlendi. AKP hükümeti de kendi vurgularını ve “rengini” çalarak sahip olduğu görece siyasal istikrar sayesinde bazı girişimlerde daha pervasızca işi hızlandırmaya girişmiş oldu. AKP’nin hükümetteki kadroları “yeni” olduklarını iddia ettiler, ancak ülkenin kendilerini önceleyen yirmi yıllık gidişatında bir yeniliğe niyet etmediler. Türkiye ne “tüccar” başbakanlar görmeye, ne ABD işbirlikçiliğine (kibarca stratejik ortaklık da diyebiliriz), ne de AB’ci heveslere yabancı değildi.

24 Ocak Kararları ve 12 Eylül darbesiyle birlikte ülkenin gündemine giren özelleştirmelerin ilki 1986 yılında Turgut Özal'la başladı. AKP'li yıllarla birlikteyse bir tartışma konusu olmaktan çıkarıldı ve ülkenin elinde bulunan kaynaklar, fabrikalar, işletmeler, araziler yağmalanarak neredeyse sonuna gelindi. Bu dönemde yapılan özelleştirmelerin toplam özelleştirme uygulamaları arasındaki oranı %90 üzerinde seyretti. AKP iktidarının kendinden önceki hükümetlerden aldığı bayrak bir sürekliliğe işaret etmekle birlikte, bu süreklilik AKP'nin piyasacı hedefleri doğrultusunda hızını kesmeden daha da saldırganlaşarak devam etti.  

1980 sonrası kapitalizmin karşısında işçi sınıfı haklarında ve mücadelesinde itici güç olan SSCB'nin ve reel sosyalizmin çözülmesi işçi sınıfını savunmasız bıraktı. Bu dönemde tüm dünyada yükselişe geçen neo-liberal politikalarla emek cephesini etkileyen saldırılar artmaya başladı. Özelleştirme politikaları 24 Ocak Kararlarının da temelini oluşturan serbest piyasa ekonomisine geçişin önemli araçlarından biriydi. Sermaye sınıfı piyasacılık sopasıyla işçi sınıfının haklarına saldırıyı hızlandırırken özelleştirmeler bu haklara saldırıda etkin rolü üstlendi.

AKP hükümetlerinin liberal yıkım için yol haritası

AKP iktidarı, işe koyulduğu dönemde liberalleşme yol haritasını, temel hedefler olarak piyasaya saygılı, hemen her tür kamu hizmetinden ve üretimden çekilmiş devlet yapılanmasını koyan, “Kamu Yönetimi Reformu” adıyla kamuoyuna duyurdu.

Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısının ve onu önceleyen bir dizi başka metin ile çerçevesi tanımlanan süreç üç temel hedefle odaklanmaktaydı: özelleşme, yerelleşme ve sivilleşme. Bu hedeflerin her birine ayrı ayrı baktığımızda karşılıklı ilişkileri içerisinde aslında özde aynı yönü işaret ettiklerini görürüz. Üç hedef ayrı ayrı ve bir arada aynı liberalleşme hedefini tanımlamaktaydı.

Özelleşme hedefi gerekçelendirilirken, “günümüzün gereklerine” vurgu yapılarak, küreselleşme sürecinde “dünyanın değiştiği” saptaması tekrarlanıyordu. Bu değişime göre de toplumların gelişmesini sağlayacak sınıf açıklanmıştı. Eylül 2003 tarihli tasarı metninde1 “özel sektörün gelişmenin dinamiği haline geldiği” önemle hatırlatılıyordu. 

Zaten uzunca bir süredir ülkenin hemen tüm üretim/hizmet alanlarını ve kaynaklarını satılığa çıkarma operasyonu biçiminde yürüyen özelleştirmeler süreci böylece, kamu hizmetinin de özele devri aracılığıyla, yaygın deyimi ile, “taçlandırılmış” olacaktı. 

Metindeki ifadeler net ve açıktı, “… kamu tarafından yürütülen birçok mal ve hizmetin özel sektöre açılması, kamu kurumlarının esnekleşmesi, kamunun çeşitli hizmetleri piyasalardan tedarik etmesi, kamu kurumlarının özel sektörde gelişen yaklaşımlara uyarlanması…” sağlanarak, özelleşme hedefine ulaşılması planlanmıştı.

Yıkımın koçbaşı özelleştirmeler

Kapitalizmin 20. yüzyılın sonunda rant ve yağma politikalarıyla girdiği yeni dönemde, işçi sınıfının tarihsel kazanımları sermaye sınıfının kurtulmayı hedefledikleri yükler arasında yer aldı. Kıdem tazminatı, 8 saatlik iş günü gibi kazanımlar bu dönemde saldırıya uğrarken özelleştirme politikaları burada hızlandırıcı bir görev üstlendi. Adım adım esnek çalışma, taşeronlaşma, performans gibi işçi düşmanı uygulamalar çalışma yaşamında yerini almaya başladı. Sermaye sınıfı ve siyasi iktidar bir yandan ülke varlıklarını, fabrikaları, işletmeleri, doğayı yağmalarken diğer yandan işçi sınıfına saldırıda gaza basacak bir araç olarak özelleştirmelerin seyrini hızlandırmıştır. Bu süreçte reel ücretler sürekli aşağıya doğru eğilim göstermiş, sendikalaşma oranı azalmış, sendikaların etkisi zayıflamıştır. Tüm bu tablonun karşısında ise sermaye sınıfı zenginliğini artırmıştır.

Bu dönemde özelleştirmelere meşruluk katmak için öne atılan liberal tezler işçi sınıfı mücadelesinde başa yazıldı. Düzenin bütün unsurları KİT'lerin zarar ettiği, KİT'lerin devletin üzerinde bir yük olduğu gibi sahte gerekçelerle özelleştirmelerin arkasında durdu. Önemli bütün işletmeler sermayeye altın tepside sunuldu. Bu varlıklara el koyan sermaye sınıfı krizde rekor kârlar açıkladı. Başta şirketlerle, fabrikalarla başlayan özelleştirmeler elektrik dağıtım şirketlerinin, santrallerin, otoyolların satılmasıyla devam etmiştir. Kamu işletmelerinin zarar ettiğine dair düşünceyse mülkiyet hakkıyla eş değerdi. Kamu mülkleri sermaye sınıfının eline geçecek ve o işletmeleri var eden emekçi halka o ürünler satılacak. Elektrik dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesiyle birlikte elektrik faturalarına yapılan zamların her yıl nasıl bir değişim gösterdiğine bakmak yeterli olacaktır. 

Yine bu dönemde öne sürülen bir diğer gerekçe ise "emeğin verimliliği" üzerine oldu. İşçi sınıfını iş yerlerinde, patronun iki dudağı arasına sıkıştırarak, işsizliği sopa gibi kullanarak sömürmek verimlilik olarak sunuldu. Emeğin verimliliği diye kodlanan bu kavram aslında çalışma yaşamının esnekleştirilmesinden başka bir şey değildi. Mülkiyet hakkının kamudan özele devredilmesiyle bu verimliliğin artacağı üzerine kurulan liberal tezler, özelleştirmelerle ek istihdam yaratılacağı, işsizlik rakamlarının aşağı seviyelere düşeceği gibi düşünceleri savunuyordu. İşsizliğin kaynağı olarak özelleştirmeleri tek başına neden olarak göstermemekle birlikte, gelinen noktada özelleştirmelerle birlikte işsizlik rakamlarının düşeceği tezinin boşa düştüğü görüldü. İşsizlik katlanarak arttı. Mart 2021’de açıklanan rakamlara göre her üç kişiden biri işsizdi. Ortalama işsizlik AKP'li yıllarda yeni bir seviye ulaştı. 

Türkiye’de sözü edilen bu yıkıma zemin sağlayan ve yol açan özelleştirme uygulamaları, ilk oluşturulduğu dönemde Başbakanlığa bağlı olan, şimdi ise, tüm diğer kurumlardaki gibi doğrudan Saraydan oynatılan Özelleştirme İdaresi Başkanlığı eli ile gerçekleştirildi.

ÖİB, özelleştirme uygulamalarını türlü yöntemlerle gerçekleştirdi, gerçekleştiriyor. Bu yöntemler: Blok satış yoluyla özelleştirme; Halka arz yoluyla özelleştirme; Halka arz ve halka arzın birleştirilmesi yoluyla özelleştirme; Uluslararası arz yoluyla özelleştirme;Varlık satışı yoluyla özelleştirme gibi çeşitli satış biçimlerini kapsıyordu.

Yağmalanan işletmelerde patronlara teşvik yağarken işçi ücretleri eridi

Yapılan özelleştirmelerle, emekçilerin ürettiği değerleri sermayeye peşkeş çeken AKP iktidarı, patronları bir de teşvik yağmuruna tuttu. Bu teşviklerin önemli bir bölümü özelleştirmelerin ve krizin yoğunlaştığı dönemlere denk gelmiştir. Bu teşviklerin pek çoğu emekçilerin ücretlerinden oluşturulan İşsizlik Sigortası Fonundan patronlara aktarılmıştır. Kriz ve pandemi dönemindeyse İşsizlik Sigortası Fonu neredeyse sermayenin emrine verilmiştir. Özellikle pandemi döneminde ücretsiz izne çıkarılan işçilere yapılan nakdi ücret desteğinin 3 katı patronlara İşsizlik Sigortası Fonundan verilmiştir.  

AKP’li yıllarda patronlara verilen teşvikler; SGK prim teşviki, Kadın, Genç ve Mesleki Yeterlilik Belgesi Olanların İstihdam Teşviki, İlave İstihdam Teşviki, Gelir vergisi ve damga vergisi teşviki, Asgari Ücret Desteği, Normalleşme Teşviki gibi daha sayamadığımız pek çok teşvik 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununda yer almıştır. Patronlara verilen bu teşviklerle bir asgari ücretli işçinin maaşının neredeyse üçte biri karşılanmaktadır. 

Özelleştirmeler arttıkça işsizlik de arttı

1986 yılında başlayan özelleştirmelerin AKP'yle birlikte hızla artış gösterdiğini belirtmiştik. Bu artışla birlikte işsizlik rakamlarında da artış yaşanmıştır. Aşağıda yer alan Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın yıllara göre özelleştirme uygulamaları verilerine göre AKP iktidara gelmeden önce gerçekleştirilen satışlardan gelen özelleştirme gelirleri 7,5 milyar dolarken 2002'den günümüze kadar gelen süreçte yapılan satışlardan gelen gelir 62 milyar dolar civarında seyretmiştir. 

Büyük bir istihdam yaratılacağı söylenerek yapılan özelleştirmelerle, işsizlik sürekli artış göstermiş, işsizler ordusu büyümüştür. Kapitalizmin doğası gereği ihtiyaç duyduğu yedek iş gücü sayısının artması işçilik ücretlerini düşürmüş, maaşları bastırmanın yolu olmuştur. 

DİSK araştırma merkezi tarafından TÜİK'in işsizlik verileri kullanılarak hazırlanan grafikte özelleştirme performansıyla işsizliğin doğru orantılı bir şekilde değişimi gösterilmiştir. İşsizliğin artmasında 99 krizinin büyük etkisi bulunmaktadır. Ancak bazı dönemlerde yoğunlaşan özelleştirmelerle İşsizlik rakamlarının tırmanışa geçtiği görülmektedir.  

Özelleştirmelerin doğrudan sonucu, özelleştirilen işletmelerde çok sayıda işçinin işten çıkarılması işsizliğin artmasına neden olmasıyken, dolaylı sonucuysa çalışma yaşamında yeni bir işsizlik oranın oluşmasına zemin sunmasıdır. Bugün gelinen noktada, örgütsüzlüğün önündeki engellerden birinin, işsizliğin oynadığı rol olduğunu söylemek yanlış olmaz. İşsizlik bir yandan işçilerin sendikalara üye olmasını engellerken diğer yandan işçiler üzerinde bir baskı aracı olmuştur.

Grafik-1: AKP'li yıllarla birlikte artan işsizlik oranı, Dar Tanımlı İşsizlik*

 *Geniş tanımlı işsizlik verileri 2014 öncesine hesaplanmadığı için Dar Tanımlı İşsizlik verileri dikkate alınmıştır. TÜİK ilk defa Geniş Tanımlı İşsizlik rakamlarını Mart 2021'de açıklamıştır. Mart ayında yapılan açıklamada ortalama Geniş Tanımlı İşsizlik 29,1 oranında gerçekleşmiştir.

Özelleştikçe işçilerin örgütlülüğü geriledi

Kriz ve bir yılı aşkın süredir devam eden pandemi sürecinde, sermaye sınıfı büyük bir hareket alanıyla sömürüye devam ediyor. 1980'lerle birlikte sermayeye tanınan sınırsız hareket imkânı, esnekleştirme, süreksizlik, güvencesizlik gibi çalışma yaşamına giren kavramlar, işçi sınıfının örgütsüzlüğünü artırdı ve sendikal hareketin zayıflamasına neden oldu. 

Hızla artan işsizliğin, örgütsüzlüğün önemli bir kaynağı olduğunu söylemiştik. Örgütsüzlüğün artmasında öne çıkan bir diğer başlık ise, taşeron sisteminin, geçici süreli sözleşmelerin yaygınlaşmasının, atipik istihdamın bir sonucu olarak çalışılan "işte süreksizliktir". İşte süreksizlik, sadece hizmet, inşaat sektöründe değil imalat sanayinde de etkisini göstermektedir. Uzun süreli çalışma, işçi sınıfının karşısında bugün bir hayal olarak duruyor. Patronlar bu çalışma rejimini çok sevdi. Hem ücretler, maaşlar artmıyor, bir yılı geçmeyen sözleşmelerle kıdem tazminatının oluşmasına izin verilmiyor hem de işçi sınıfının örgütlenmesi engelleniyor. 

İşçi sınıfının, en önemli tarihsel kazanımlarından biri olan 8 saatlik iş günü de bugün geri giden haklar arasında yer alıyor. Çalışma yaşamında önemli bir rolü olan 8 saatlik iş günü, gelir düzeyini artırmak için fazla mesailer ve rutin uzun süreli çalışmalarla bugün aşınmış, ortalama çalışma saatleri 10 saatin üzerine çıkmıştır. Bazı iş yerlerinde çalışma süreleri 14-15 saati bulmaktadır. 

Yukarıda yazılan nedenlerin tek kaynağı özelleştirmeler olmamakla birlikte, özelleştirmelerin bu tablodaki etkisinin önemini düşürmek yanlış olur. Özelleştirmeler, neo-liberal politikaların önemli araçlarından birisidir. Kamu mülkiyetinden kurtuluşun, sermaye sınıfına sınırsız yetkiler veren yeni bir döneme girildiğini tariflemektedir. 

AKP'nin, iktidara geldiği ilk yıllarda hızlandırdığı özelleştirmeler, sendikaların örgütlenmesine engel oldu. Sendikalaşma oranı, yapılan özelleştirmelerle birlikte hızla düştü. 2019'da Toplu İş Sözleşmesi kapsamında yer alan sendikalı işçi oranı %8,5 oranında seyretmiştir. Cumhuriyetin önemli büyük şirketlerinin özelleştirilmesiyle birlikte sendikalaşma oranında hızla bir iniş olmuştur. Sendikalaşma oranı özelleştirmelerin hızla ilerlediği 2000-2013 arasında %12,6'dan %5,9'a kadar sürekli bir şekilde düşmüştür.

Grafik-2: Özelleştirmeler sendikalaşma oranını düşürdü

Taşeron işçiliği yayıldı, işçiler patronun insafına terk edildi

Özelleştirmeler kamu mülkiyetinde olan üretim ve hizmet noktalarını özel sektöre devrederken, liberalleşme saldırısının bir diğer ayağı da ülkedeki tüm üretim ve hizmet alanlarında özel sektörü katman katman yerleştirme hedefi de gerçekleştirilmekteydi.

İş Kanunu ile düzenlenen alt işveren yani taşeron uygulaması, özelleştirmeler koçbaşı ile açılmış gedikten sermaye düzeninin tüm istihdam alanlarına yayılmasını sağladı.

Özelleştirmelerin artmasıyla taşeron firma sayıları da hızla arttı. Taşeronlaşma geçmişte inşaat gibi sürekliliği olmayan sektörlerde yoğunlaşırken artık sanayi iş kolunda, özelleştirilen kamu işletmelerinde ve tesislerinde, sağlıkta, kamuda ve neredeyse bütün sektörlere dağılarak yayılmış durumda.  

Taşeronlaşmanın AKP iktidarları dönemindeki hızlı yükselişinin göstergesi için, ilk on yıllık rakamlara bir bakalım. 2012 yılında TBMM’de soru önergelerine verilen cevaplardan derlenen figürlere göre, ülkede taşeron işçi sayısı 2002-2007 yılları arasında yaklaşık 3 kat, 2007-2011 döneminde ise yüzde 50 oranında artış göstermiş.

Özel sektörde taşeronlaşmada inşaat sektörü ön planda iken, kamuda sağlık sektörü başı çekiyor. Sağlıkta taşeronlaşma saldırısının boyutları 2003 yılında hazırlanan “Sağlıkta Dönüşüm Programı” (SDP) ile belirginleşiyor. SDP ile sağlıkta sözleşmelilik ve hizmet alımı uygulaması başlamış ve yine bilgilere TBMM soru önergelerine verilen cevaplar ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın verilerinden derlenen bilgi ile 200’li yılların başlarındaki hızlı artış ortaya çıkmış gözüküyor. Bu verilere göre, sektörde 2002 yılında 11 bin 685 olan taşeron işçi sayısı AKP hükümetleri döneminde 10 kattan fazla artış göstererek 2013 yılında 131 bin 201’e yükselmiş.2

Taşeron uygulamasın ile gelen saldırıların yanısıra, özelleştirilen şirketlerde çalışan emekçilerin haklarına saldırılar da hızla arttı. İşçilerin maaşlarının ve haklarının ödenmemesinden kaynaklı eylemler yaptığı pek çok örnek gördük.3 Her yıl övünerek kârını açıklayan Tüpraş patronu Koç Holding, işçilerin mola saatlerine göz koymuş, işçilerse buna birden çok ilde bulunan rafinerilerde eylem yaparak cevap vermişti. Bir başka örnekteyse rafinerinin bir bölümünde temizlik taşeronu işçiler maaşlarını alamadıkları için eylem yapmıştı. Dolayısıyla kamu kaynaklarının patronlara devredilmesiyle birlikte işçiler taşeronların, patronların insafına terk edilmiş oldu. İşçilerin maaşları, kıdem tazminatları, taşeron firmalar tarafından gasp edildi. Kamu güvencesi gitti yerine güvencesiz, süreksiz çalışma geldi. Kayıt dışı çalışma, işte süreksizlik arttı, işçilerin örgütlenmesi ve grev hakkı ellerinden alındı. 

Sonuç yerine

Türkiye'de özelleştirmeler AKP iktidarıyla başlamamakla birlikte bu yıllarda hızlanmış kamu kaynakları neredeyse yok edilmiştir. 1980 sonrası neo-liberal politikalar doğrultusunda ülkenin serbest piyasa ekonomisine geçiş hedefleriyle uyumlu olarak, Türkiye kapitalizminin tüm aktörleri bu sürece bir yerinden eklenirken diğer taraftan uluslararası kapitalizmde yer edinmiş, uyumlu hale gelmiştir. 

2000 sonrası AKP döneminde devletin "piyasalaştırılması" süreci pervasızca hızlanmıştır. Kamu mülkiyetinde olan üretim ve hizmet alanlarının özel sektöre devredilmesiyle birlikte taşeronlaşma da liberalleşme saldırılarının bir hedefi olarak gerçekleştirilmekteydi. Tüm bu tabloda bir taraftan kamu kaynakları yağmalanırken diğer taraftan bunun sonucu olarak emeğe saldırı da artmaktaydı. Sermaye sınıfının, her dönem üzerinde yük olarak gördüğü işçi sınıfı kazanımlarını yok etmek için özelleştirmeler etkili bir araç olarak değerlendirildi. 

Özelleştirmeler, işçi sınıfına saldırıda pek çok araca öncülük etti, koçbaşı görevi gördü. İşçi sınıfı haklarına saldırıda özelleştirmeler sonucu oluşan tabloya yaslanarak saldırılar arttı. Taşeronlaşma bu dönemde hız kazandı. Kıdem tazminatına saldırı, her dönem sermaye sınıfının gündeminde olmasıyla beraber, AKP iktidarı döneminde hem torba yasalarla hem de fiilen dokunulur hale getirildi. 

Özelleştirmeler, yeni bir çalışma rejiminin doğmasında hızlandırıcı bir görev üstlendi. Kamu güvencesinin yerine güvencesiz, süreksiz çalışma işçi sınıfına dayatıldı. Geçici işçilik, kayıt dışı çalışma, işte süreksizlik, işçilerin örgütlenmesini engelledi. Grev hakkı ellerinden alındı. Bunun yanında eşitsizlik ve adaletsizlik arttı. Patronlar sürekli övünerek kar açıklarken, işçiler geçinemediği için yaşamına son verdi. İşçilerde biriken umutsuzluk, bu düzenden de umudun kesilmesine neden oldu. 

Bugün ise yeni bir düzene, işçilerin söz sahibi olduğu bir düzene olan umudu büyütmek için fırsat olarak görülmelidir. Tüm bu yaşanan geri gidişe karşı, işçi sınıfı karanlıktan çıkmanın yolunu her seferinde buldu. Yaratılan varlıkların, kaynakların, santrallerin, fabrikaların, hastanelerin, tesislerin, köprülerin hepsini geri kazanmak için, bu yeni koşullarda mücadele etmenin yolunu arıyor. 

  • 1http://www.sp.gov.tr/upload/xSpKutuphane/files/ewRtI+Degisimin_Yonetimi_icin_Yonetimde_Degisim_2003_.pdf
  • 2“TÜRKİYE’DE TAŞERONLAŞMANIN BOYUTLARI”, F. Serkan Öngel, DİSKAR 2014
  • 3“TÜPRAŞ'ta işçiler salgın fırsatçılığına karşı eylemde” https://haber.sol.org.tr/haber/tuprasta-isciler-salgin-firsatciligina-karsi-eylemde-20715 TÜPRAŞ'ta maaşlarını alamayan taşeron işçiler eylem yaptı https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/tuprasta-maaslarini-alamayan-taseron-isciler-eylem-yapti-911575

soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.