AKP, 20 yıllık iktidarı süresince mesleklere yönelik saldırılarını arttırmış, mesleklerin var olan kendi sorunlarına ek olarak yeni sorunlar ve saldırılar ile çalışan her kesimi abluka altına almıştır. Emeğin var olduğunu her alana saldıran iktidardan, avukatlar da nasibi almış ve mesleki bir dönüşüm yaşanmıştır.

Avukatlar, her gün yeni bir hak ihlali ve mesleğe dönük saldırılarla yüzleşmektedir. Bu saldırıların mesleğin var oluşuna aykırı oluşunun meslekte yaşanan dönüşümü hızlandırdığını söylemek yerinde olacaktır.  Avukatların yaşadığı sorunlar ve buna eklenen hak ihlallerinin geldiği/getirildiği nokta savunma hakkının yerine getirilmesine engel olacak niteliktedir. Peki bu saldırılar nedir ve avukatlık mesleğinde nasıl bir dönüşüm yaşanmıştır? 

Hukuk fakültesi sayısı hızla artırılırken, hukuk eğitiminin ve hatta hukuk kavramının içi de aynı hızla boşaltılmıştır. Adliyeler parçalanmış, Barolar iktidarın saldırısından nasibini almış, avukatlar baktıkları davalara göre ötekileştirilmiş, yeri geldiğinde terörist ilan edilmiş, yargı bağımsızlığı tamamen ortadan kalkmış ve tüm bunların yerine kocaman bir keyfiyet getirilmiştir. Aslında avukatlara yönelik saldırıların özeti burada bırakılabilir ama tam da bu saldırıların ortasında yine emeğe dönük daha sarsıcı bir gerçekle karşılaşıyoruz; o yüzden de daha geniş bir parantez açıyoruz: Avukatların işçileşmesi.

Nereden çıktı bu 'işçi avukat'?

Avukatlar işçileşmiş ve avukatlık mesleğinin orta yerine yeni bir kavram gelip konmuştur: İşçi avukatlar. Meslekte yaşanan dönüşümden bahsederken yine kilit noktamız neoliberalizm olacaktır. Neoliberalizmin olağan süreçleri avukatlık mesleğinde de kendini göstermiş; avukatlar işçileşirken, müvekkiller müşterileşmiştir. Avukatlık mesleğinin kamusal özellikleri açıkça saldırıya uğramış; bugün artık kâr odaklı, performans odaklı bir hale getirilmiştir. Mesleğin kamusal niteliklerinin arka plana itilip ticari kâr kaygısının ön plana konması avukatlığı da piyasalaştırmış ve hukuk hizmeti metalaşmıştır.

Yani özünde kamusal olan bir meslek tekelleşmiş bulunmaktadır. Hukuk hizmeti toplumsal işlevini yitirmiş ve piyasada alınır satılır bir hale getirilmiştir. Neoliberalizmin doğal sonucu olarak, meslekte yaşanan bu hızlı tekelleşme “sermaye sahibi” olan avukatların yanında maaşla çalıştırdıkları diğer avukatları sömürmesi ve ucuz işgücü haline getirmesini doğurmaktadır. 

Hukuk fakültelerinden mezun olan öğrenci sayısındaki hızlı artışın avukat ihtiyacından daha fazla olması, yeni mezun olan avukatların “değer”ini düşürmekte, sermaye sahibi olan işveren avukatların ise elini güçlendirmektedir. Avukat sayısında yaşanan bu kontrolsüz artış, mesleğe yeni katılan avukatlar bakımından avukatlığın serbest bir şekilde uygulanmasını engellemektedir. 

Türkiye’de toplam 94 hukuk fakültesinde okuyan 80 bine yakın hukuk fakültesi öğrencisi olduğu görülmektedir. 2021 yıl sonu itibariyle baroya kayıtlı 160 bin 651 avukat bulunmaktadır. Son 14 yılda Türkiye’deki avukat sayısı yüzde 170 oranında artmıştır. Ülkemizdeki stajyer avukat sayısı da 22 bin civarındadır. 80 binin üzerindeki hukuk fakültesi öğrencisinin mezun olmasıyla avukat sayısı katlanarak artacak ve bu kontrolsüz artış açıktır ki işsizliği getirecektir.

Bu korkunç artışın sonucunda ise işçi avukat sayısı da artış göstermekte ve meslekte dönüşüm yaşanmaktadır. Avukatlık mesleğinde yaşanan dönüşüm ile birlikte, avukatlık kamu faaliyetinden çıkıp ticari bir faaliyete evrilmiştir. Bugün artık sadece yeni mezunlar değil, meslekte uzun yıllarını geçirmiş avukatlar da işçileşmiş ve sözleşmesiz, geleceksiz, güvencesiz bırakılmıştır.

Ucuz işgücü şeklinde işçileştirilen avukatlar, büyük avukatlık ofislerinde “performans, verimlilik, kalite” gibi neoliberal kavramların baskısı altında, fazla mesaiyle, düşük ücretle, eksik yıllık izinle ve güvencesiz bir şekilde istihdam edilmektedirler. İki, üç avukatın yapacağı işi tek başına yapan, sömürü ve baskının tam da merkezinde konumlanan bu avukatlar, gün sonunda tabii ki yabancılaşma ile karşı karşıya kalmaktadırlar. Kendi savunmak istedikleri müvekkilleri seçemeyen, müvekkili görmeyen dolayısıyla yapacağı işi dahi seçemeyen bir konum içerisindedirler. Üstelik çoğu zaman parça başı iş yaparlar; yani bir müvekkilin işini tamamlama fırsatları da yoktur. Biri sadece dilekçe yazar, birisi duruşmalara gider, diğeri ise kalem işlerine koşturur. Dolayısıyla işi bütünüyle öğrenme ve uzmanlaşma imkanı da kalmaz. Yani patronun seçtiği “hayali müvekkile”, parça başı hizmet sunarlar. Ortada bir fabrika işçisi gibi somut bir üretim de olmadığı için yapılan işe yabancılaşma süreci daha hızlı gerçekleşir. 

İşçi avukat gerçeği birçokları tarafından reddedilmekte ya da en hafif tabirle avukatlara yakıştırılmamaktadır. Çünkü ne de olsa işçi olmak öyle çok da gurur duyulacak bir şey değildir (!) ve bahsedilen kişiler üniversite okumuş, diplomalı kişilerdir. Yani orta sınıf olmak ya da bir önceki yazıda da bahsettiğim gibi prekarya olmak acılarını biraz daha hafifletmektedir. Fakat kapitalizmin kendi meşruiyetini devam ettirmek için kabul ettirmeye çalıştığı bu durum, gerçeğin kendisini değiştirmemektedir. Yani tüketim alışkanlıklarının, gelirlerinin, yaşam standartlarının farklı oluşu sömürünün kendisini gizleyememektedir. Yakın bir gelecekte kendi ofisini açma hayali yani sınıf atlama düşü; bugünün işçi avukatının üretim araçlarından yoksunluğunun ve mevcut sınıf çelişkisi gerçeğinin üzerini örtememektedir. Sol’daki bir 5 Nisan Avukatlar Günü söyleşisinde Avukat Serap Emir şöyle diyor:

“Hepimiz meslektaşız, aynı baroya üyeyiz” güzellemesinin örtemediği kadar yoğun bir emek sömürüsü, haksızlık ve psikolojik baskı var üzerimizde. Burada önemli olan işçi avukatlara bu yaşadıklarının kendi yetersizliklerinden veya şanssızlıklarından kaynaklanan münferit olaylar olmadığını, her gün farklı bürolarda farklı öznelerle deneyimlenen hikâyenin aslında hepimizin hikâyesi olduğunu kavratabilmek. Ve bu hikâyeden çıkış, ne “Bir gün ben de kendi büromu açacağım” da cisimleşen sınıf atlama hayalleriyle, ne de “Neyse ki benim patronum iyi bir insan!” türünden bir tamahkarlıkla gelmeyecek. Sınıfsal zeminde karakterler analizleriyle bir yere varamayız; insanlar ya patrondur, ya emekçidir.”https://haber.sol.org.tr/emek-sermaye/5-nisani-bir-de-isci-ve-stajyer-a…

Tüm bu ağır dönüşüm bizi avukat intiharlarıyla da karşı karşıya getirmiştir. Bugün bu ülkede gencecik avukatlar, çalışamadığı, geçinemediği için intihar etmektedirler. Dolayısıyla kimsenin kalkıp bu mesleğin “eşitler arası” içinde yapıldığını söyleme hakkı yoktur. Çünkü bir tarafta sömürdüğü emekle zengin olan, lüks arabalara binen, her gün hangi kıyafeti giyeceğini düşünen ve işçi avukatla arasındaki ekonomik farkı her geçen gün biraz daha açan avukatlar varken; diğer tarafta üretime ve kendi hayatına yabancılaşan, haftanın neredeyse her günü, mesai kavramı olmadan çalışan avukatlar vardır. Dolayısıyla işçi avukat kavramını reddetmek ya da kabul etmemek var olan çarpıklığı örtemeyecektir.

Kısacası, savunma hakkı, iktidar eliyle geleceksiz ve güvencesiz bir hale getirilmeye çalışılmaktadır. Avukatlık mesleği, bir dönüşüme maruz kalmakta ve bu dönüşümün en önemli sonuçlarından biri de avukatların işçileşmesiyle kendini göstermektedir. Tüm bu karanlık içinde ışık yine örgütlenmededir. Bizi iş arkadaşımızla rekabet etmeye yönelten sisteme verilecek en güzel yanıt yine yan yana olmaktan geçmektedir. Bir arada olmak, sesimizin, mücadelemizin birbirine karışması ve bu farkındalık bizi kurtaracak yegane şey olacaktır. 

Haber

İşçi Hikayeleri | Mühendis Mehmet’in yaşamı gösteriyor: 'Yakanın sadece adı beyaz...'