"Beni acele ettirmeyin. Vietnam’da 18 yıl geçirdik, Irak’ta uzun yıllar harcadık. İran’da bu işi daha altı haftadır yapıyoruz.

Ben muhtemelen bu pozisyonda bulunmuş en az baskı altında olan kişiyim. Benim dünya kadar zamanım var ama İran’ın yok. Zaman onların lehine işlemiyor.”

ABD Başkanı Donald Trump’ın, "İran’la anlaşma konusunda ne kadar bekleyeceksiniz?" sorusuna bu yanıtı vermesine karşın aslında endişelenmesi gereken son bir tarih var: 1 Mayıs 2026.

Çünkü ABD Savaş Yetkileri Yasası’na göre Trump’ın İran’a yönelik saldırıları devam ettirebilmesi için bu tarihe kadar hem Temsilciler Meclisi’nden hem de Senato’dan onay alması gerekiyor.

Bu yasaya göre bir ABD Başkanının devam eden herhangi bir çatışmadaki konuşlandırmaları, özel bir yetki verilmediği takdirde 60 gün sonra sınırlandırması gerekiyor.

Bu yetkinin verilmesi için hem Temsilciler Meclisi hem de Senato'nun bu 60 günlük süre içinde basit çoğunlukla ortak bir karar geçirmesi gerekiyor. Oysa Trump, “gizlilik” iddiasıyla kimseye danışmadan İran’a başlattığı saldırı gibi, şu ana kadar Savaş Yetkileri Yasası için de herhangi bir adım atmadı.

Öte yandan “özgürlükler ülkesi” ABD’de birçok Başkan, bu yasanın açıklarından faydalanma “özgürlüğünü” kullandı. Trump’ın da selefleri gibi bu yasayı baypas etme ihtimali yüksek duruyor.

Savaş Yetkileri Yasası Nedir?

Her ne kadar ABD tarihinde birçok defa çiğnenmiş olsa da bu yasa neyi kapsıyor?

1973 yılında kabul edilen bu federal yasa, bir ABD Başkanının ülkeyi denizaşırı silahlı çatışmalara dahil etme yetkisini kısıtlamak amacıyla çıkartıldı.

Karara göre, ABD Başkanı askeri saldırıyı başlattıktan sonra en fazla 48 saat içinde Kongre’yi bilgilendirmesi gerekiyor. 

Kongre 30 günlük uzatma hakkı tanımadığı veya daha uzun süreli bir taahhüt için onay çıkarmadığı sürece, askeri sevkiyatların sadece 60 gün sürdürülmesine izin veriliyor. 

ABD Başkanının kendine tanınan 60 günlük süreyi 30 gün daha uzatmak için Kongre'ye, silahlı kuvvet kullanımının devam etmesinin "kaçınılmaz bir askeri gereklilik" olduğunu yazılı olarak tasdik etmesi gerekiyor.

Al Jazeera’ya konuşan Colorado Hukuk Fakültesi'nde görevli hukuk profesörü Maryam Jamshidi sürece dair şöyle konuştu:

"Bu 90 günlük pencerenin ötesinde, Kongre savaş ilan etmemişse veya askeri eylemin devamına izin vermemişse Başkan, ABD silahlı kuvvetlerinin konuşlandırılmasına son vermek zorundadır.

Kongre'nin başkanı bu fesih gerekliliğine uymaya zorlaması için net bir yol yok. Nitekim geçmiş Başkanlar, Savaş Yetkileri Kararı'nın bu kısmının anayasaya aykırı olduğunu iddia ederek buna uymayı reddetmişlerdi.”

Cumhuriyetçiler de yasal süreye işaret ediyor: Kongre’den onay çıkar mı?

Mevcut durumda, Demokratlar ve Cumhuriyetçiler arasındaki derin bölünmeler nedeniyle Kongre'nin İran'a karşı askeri eylemin devamına onay verip vermeyeceği belirsizliğini koruyor.

ABD Senatosu'nda Trump'ın Savaş Yetkileri Yasası’nı kullanarak askeri operasyon düzenleme yetkisini kısıtlamaya yönelik 15 Nisan'daki girişim, 52’ye karşı 47 oyla reddedildi.

Demokrat Senatör Chris Murphy, "Senato Cumhuriyetçi liderliğinin, her hafta milyarlarca dolara mal olan bir savaş üzerinde hiçbir denetim yapmayı kabul etmemesinin ne kadar olağanüstü olduğunu görmezden gelmemeliyiz" yorumunda bulundu.

Öte yandan 60 günlük süre boyunca Trump’a müdahale etmekten büyük ölçüde kaçınan Cumhuriyetçiler, söz konusu sürenin dolmasının ardından Kongre onayının gerektiğine dair açıklamalar yapmaya başladı:

• Cumhuriyetçi Senatör John Curtis: Başkanın Amerikan canlarını ve çıkarlarını savunmak için attığı adımları destekliyorum. Ancak Kongre onayı olmadan 60 günlük sürenin ötesindeki askeri eylemleri desteklemeyeceğim.
• Cumhuriyetçi Kongre Üyesi Don Bacon: Yasal olarak ya operasyonların devamını onaylamalıyız ya da durdurmalıyız. Eğer onaylanmazsa, yasaya göre operasyonları durdurmak zorundalar.

'Zafer elde etme umuduyla gerilimi tırmandırmaya devam etmesi çok muhtemel'

Trump’ın İran’a yönelik deklare ettiği hiçbir hedefe ulaşamadığı aşikâr, ülkede yapılan anketler de ABD vatandaşlarının büyük kısmının bu saldırılara karşı olduğunu gösteriyor. Oysa “façasını” kurtarmanın derdinde olan Trump, altını dolduramadığı beylik laflara ve tehditlere devam ediyor.

Bu nedenle Trump’ın yasal olarak tanınan 60 günlük süre sınırını aşacağına dair yorumlar kamuoyunda geniş yer tutuyor.

Al Jazeera’ya konuşan Bowdoin College Tarih Profesörü Salar Mohendesi de bu görüşte:

"Trump'ın tüm markası 'kazanmak' üzerine kurulu. Amerikan halkına İran'dan daha iyi bir anlaşma koparabileceğini söyledi, bir savaşa girmeyeceğine söz verdi ve şimdi partisi, tarihsel olarak popüler olmayan bir savaşın ortasında ara seçimlere gitmek üzere. Trump hala geri çekilip kan kaybını durdurabilir ama bu yenilgiyi kabul etmek anlamına gelir. O bir kumarbaz, bu yüzden ileride bir tür zafer elde etme umuduyla gerilimi tırmandırmaya devam etmesi çok muhtemel."

Kongre onayı nasıl aşılacak?

Bir diğer önemli soru ise Trump'ın saldırıları nasıl devam ettireceği ve gerekirse ABD Kongresi'ni nasıl baypas edeceği.

Askeri Güç Kullanma Yetkisi (AUMF), ABD Başkanına belirli “hedefler” için güç kullanma yetkisi veriyor. Bu yetki ise ABD Başkanına, saldırıların devamı için potansiyel bir zemin hazırlıyor.

İlk AUMF, 2001 yılında çıkarıldı. Çıkarılmasının gerekçesi, 11 Eylül saldırılarından sonra “terörle mücadele” etmekti. Bir sonraki AUMF, ertesi yıl yani 2002’de çıkarıldı. Bunun bahanesi ise dönemin Irak lideri Saddam Hüseyin’i devirmek ve Irak’ı işgal etmekti.

Trump da ilk döneminde İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani’ye yönelik suikast emrini verirken 2002 yılında çıkarılan bu AUMF’yi öne sürmüştü.

Clinton, Obama, Trump...

Savaş Yetkileri Yasası daha önce birkaç kez hiçe sayıldı veya açıktan faydalanılarak atlatıldı.

Başkan Bill Clinton, 1999 yılında Yugoslavya’da 79 gün süren saldırıları için Kongre’den onay almadı. 

Başkan Barack Obama da 2011 yılında Libya’ya düzenlenen saldırıların “aktif çatışma” içermediğini savundu ve Libya’da yaşananların Savaş Yetkileri Yasası kapsamına dahil edilemeyeceğini iddia ederek Kongre’nin onayına başvurmadı. 

Yine Obama yönetimi, Suriye’ye yönelik müdahalelerinde AUMF’yi gerekçe göstererek Savaş Yetkileri Yasası’nın üzerinden atladı.