ABD’nin İran’a yönelik saldırıları ülkenin güney kıyılarına, Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri noktalara ve Basra Körfezi’ndeki adalara yayıldı.

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), İran’ın ticari gemilere saldırmak için kullandığını öne sürdüğü kapasiteyi zayıflatmak amacıyla İran kıyıları ve Hürmüz çevresindeki onlarca askeri hedefi vurduğunu açıkladı. CENTCOM’a göre son saldırı dalgası yaklaşık yedi saat sürdü.

İran medyası ise güney kentlerinde, Keşm ve Kiş adaları ile Körfez’deki diğer noktalarda patlamalar meydana geldiğini bildirdi. CENTCOM son saldırı dalgasının tamamlandığını duyururken, İran medyası ABD ve İran güçleri arasında Hürmüz Boğazı’nda çatışmalar yaşandığını aktardı.

ABD Başkanı Donald Trump, saldırıların askeri hedeflerle sınırlı kalmayabileceğini söyledi. İran’ın müzakerelere yeniden başlamaması halinde elektrik santralleri ve köprülerin gelecek hafta vurulabileceği tehdidinde bulunan Trump, enerji altyapısını şimdilik sona bıraktıklarını ancak bu hedefleri de vuracaklarını açıkladı.

Trump, saldırıların kendisi durdurulmasını söyleyene kadar devam edeceğini de ifade etti. Washington’ın açıklamaları, ABD’nin saldırıları İran’ın askeri tesislerinden enerji üretimi ve sivil yaşamın sürdürülmesi açısından kritik altyapıya doğru genişletmeye hazırlandığına işaret etti.

İran’dan ‘diğer ihracat koridorlarını kapatma’ uyarısı

ABD’nin İran limanları ve petrol terminallerini kapsayan deniz ablukasını yeniden yürürlüğe koymasının ardından İran Devrim Muhafızları Ordusu’ndan yeni bir uyarı geldi.

İran devlet haber ajansı IRNA’nın aktardığı açıklamada, “ABD ve müttefiklerinin yararlandığı diğer bütün ihracat koridorlarının” da kapatılabileceği belirtildi.

Devrim Muhafızları, “Bölgesel enerji ihracatı ya herkes tarafından paylaşılır ya da herkesten esirgenir” ifadesini kullandı.

Açıklamada hangi ihracat güzergâhlarının hedef alınabileceği doğrudan belirtilmedi. Ancak Reuters’a konuşan uzmanlar, İran’ın Yemen’deki müttefiki Ensarullah Hareketi aracılığıyla Kızıldeniz’in güney girişindeki Babülmendep Boğazı’nı kapatabileceği mesajı verdiğine dikkat çekti.

Böyle bir adım, Hürmüz Boğazı’nın ardından dünya enerji ve deniz ticaretinin ikinci kritik geçiş noktasının da çatışmanın doğrudan parçası haline gelmesi anlamına gelecek.

Husiler: Babülmendep’i kapatmaya hazırız

İran’ın açıklamasından önce Yemen’deki Ensarullah (Husiler) Hareketi’nden de Babülmendep’e ilişkin doğrudan bir uyarı gelmişti.

Press TV’nin aktardığına göre üst düzey bir Ensarullah yetkilisi, Suudi Arabistan’ın Yemen’e yönelik saldırılarını sürdürmesi halinde Babülmendep Boğazı’nı kapatmaya hazır olduklarını söyledi.

Yetkili, boğazın kapatılması halinde petrol fiyatlarının varil başına 200 dolara kadar çıkabileceğini kaydetti.

Ensarullah hareketi, Sana Havalimanı'na yönelik saldırıdan Suudi Arabistan'ı sorumlu tutarak pazartesi günü Suudi Arabistan’a füze saldırıları düzenledi. Böylece Riyad ile Yemenli hareket arasındaki çatışmalarda yaklaşık dört yıldır devam eden ateşkes de bozulmuş oldu.

Ensarullah, daha önce Babülmendep üzerinden geçen küresel deniz ticaretini kesintiye uğratabilecek kapasiteye sahip olduğunu göstermişti.

İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırılarının başladığı Ekim 2023’ten itibaren Kızıldeniz’de İsrail’le bağlantılı olduğunu açıkladığı ticari gemilere saldırılar düzenleyen hareket, büyük taşımacılık şirketlerinin önemli bir bölümünün Süveyş Kanalı güzergâhından çekilmesine yol açmıştı.

Gemilerin bunun yerine Afrika’nın güneyindeki Ümit Burnu çevresinden dolaşması, Asya ile Avrupa arasındaki seferleri uzatmış; yakıt, navlun ve sigorta maliyetlerini artırmıştı.

Babülmendep neden önemli?

Yemen ile Cibuti ve Eritre arasında bulunan Babülmendep Boğazı, Aden Körfezi’ni Kızıldeniz’e bağlıyor. Boğaz aynı zamanda Asya ile Avrupa arasındaki en kısa deniz ticareti güzergâhının güney kapısı durumunda.

Hint Okyanusu ve Aden Körfezi’nden gelen gemilerin Süveyş Kanalı’na ulaşabilmesi için Babülmendep’ten geçmesi gerekiyor. Boğazın kapanması halinde Süveyş Kanalı’nın küresel ticaret açısından kullanımı da büyük ölçüde kesintiye uğruyor.

Babülmendep ayrıca Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz üzerinden gerçekleştirdiği petrol ihracatı açısından kritik önem taşıyor. Riyad, Hürmüz Boğazı’na bağımlılığını azaltmak amacıyla ülkenin doğusundaki petrol sahalarını Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı’na bağlayan boru hattını kullanıyor.

Ancak Yanbu’dan yüklenen petrolün Avrupa ve Kuzey Amerika’ya kısa güzergâhtan ulaştırılabilmesi için Babülmendep ve Süveyş hattının açık kalması gerekiyor.

Dolayısıyla Hürmüz ile Babülmendep’in eşzamanlı olarak kapanması, yalnızca İran’ın değil Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkelerinin alternatif ihracat güzergâhlarını da önemli ölçüde etkisizleştirebilir.

Devrim Muhafızları: 'Hürmüz ABD’nin kötülükleri sona erene kadar kapalı kalacak

İran Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı’nın “ABD’nin kötülükleri sona erene kadar” kapalı tutulacağını açıkladı.

Savaşın başlamasından önce dünyadaki petrol ve doğalgaz sevkiyatının yaklaşık beşte biri her gün Hürmüz Boğazı’ndan geçiyordu. Bu hat üzerinden dünya piyasalarına günde 15 milyon varilden fazla yakıt taşınıyordu.

Hürmüz'deki deniz ticaretinin kesintiye uğraması, Körfez ülkelerinin petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz ihracatını doğrudan etkiliyor. Katar, Kuveyt, Bahreyn ve Irak gibi ülkelerin ihracatı büyük ölçüde Hürmüz’e bağımlı durumda.

ABD, İran’ın son bir hafta içerisinde yedi ticari gemiye saldırdığını, bu saldırılar sonucunda yaklaşık 12 mürettebatın öldüğünü, kaybolduğunu ya da yaralandığını öne sürdü.

Washington, İran’ın ticari gemilere yönelik saldırı kapasitesini ortadan kaldırmak gerekçesiyle Hürmüz çevresindeki saldırılarını ve İran kıyılarını kapsayan deniz ablukasını genişlettiğini savunuyor.

ABD öncülüğündeki deniz ablukasının İran’ın bütün kıyılarını, limanlarını ve petrol terminallerini kapsadığı; insani yardım taşıyan gemiler dışında İran’a giden ya da İran’dan çıkan bütün gemilere uygulanacağı açıklanmıştı.

İran ABD üslerini vurdu

İran, ABD saldırılarına karşılık olarak bölgedeki ABD askeri varlığını hedef aldığını açıkladı.

Devrim Muhafızları, Bahreyn’de bulunan ABD Beşinci Filosu’na ait komuta, lojistik, yakıt ve askeri donanım tesislerini vurduğunu bildirdi.

İran ayrıca Kuveyt’in Mina Abdullah bölgesindeki bir ABD lojistik tesisinin yakılarak kullanılamaz hale getirildiğini ve Ürdün’deki Azrak Üssü’nde uçak hangarlarının hedef alındığını kaydetti.

Kuveyt’in resmi haber ajansı, İran saldırılarının hedef aldığı bir noktada çıkan yangının kontrol altına alındığını duyurdu. Yangının İran’ın sözünü ettiği ABD tesisiyle aynı yerde çıkıp çıkmadığı açıklanmadı.

Ürdün yönetimi ise İran topraklarından ülkenin hava sahasına giren üç balistik füzenin hava savunma sistemleri tarafından düşürüldüğünü bildirdi.

İran, bazı ABD saldırılarının Ürdün’deki üslerden gerçekleştirildiğini belirtirken Ürdün yönetimi ise İran füzelerini "ülkenin hava sahasını ihlal ettikleri" gerekçesiyle vurduğunu söylüyor.

Trump yüzde 20’lik geçiş ücreti önerisini geri çekti

Trump, pazartesi günü Hürmüz Boğazı’ndan geçen bütün ticari yüklerden yüzde 20 oranında ücret alınacağını açıklamıştı.

ABD’yi “Hürmüz Boğazı’nın koruyucusu” ilan eden Trump, Washington’ın geçiş güvenliğini sağlayacağı ve bu hizmetin masrafını Körfez ülkeleri ile gemi işletmelerinden tahsil edeceği iddiasında bulunmuştu.

Birleşmiş Milletler’e bağlı Uluslararası Denizcilik Örgütü ise uluslararası seyrüsefere açık boğazlardan zorunlu geçiş ücreti alınmasının hukuki dayanağı bulunmadığını belirterek plana karşı çıktı.

Trump, gelen tepkilerin ardından salı günü yüzde 20’lik ücret fikrinden vazgeçti. Bunun yerine Körfez ülkelerinden yatırım anlaşmaları yoluyla kaynak sağlamaya çalışacağını söyledi ancak planın ayrıntılarını açıklamadı.

Savaş petrol fiyatlarını yeniden yükseltti

Hürmüz’deki çatışmalar, İran’a yönelik abluka ve Babülmendep’in kapatılabileceği tehdidi petrol piyasalarında yeni bir yükselişe neden oldu.

Petrol fiyatları ABD ablukasının açıklanmasının ardından pazartesi günü yüzde 9’dan fazla yükselmişti. Brent petrolün varil fiyatı 83,30 dolara, ABD tipi ham petrolün fiyatı ise 78,14 dolara çıktı.

Brent, 12 Haziran’dan; ABD tipi ham petrol ise 15 Haziran’dan bu yana en yüksek kapanış seviyelerine ulaştı. Fiyatlar, İran’ın diğer ihracat koridorlarını da kapatabileceği açıklamasının ardından çarşamba günü yükselmeyi sürdürdü.

Hürmüz ile Babülmendep’in aynı anda kapanması halinde ortaya çıkacak sonuçların yalnızca petrol fiyatlarıyla sınırlı kalması beklenmiyor.

İki boğazın eş amanlı olarak devre dışı kalması, Körfez’den yapılan enerji ihracatını, Süveyş Kanalı’nı kullanan konteyner taşımacılığını ve Asya ile Avrupa arasındaki tedarik zincirlerini doğrudan etkileyebilir.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.