İranlı diplomatlar, Tahran'ın üç Avrupa ülkesinin Birleşmiş Milletler yaptırımlarını "geri getirebileceği" yönündeki uyarılarıyla karşı karşıya olduğu bir dönemde, Almanya, Birleşik Krallık ve Fransa'daki diplomatlarla "samimi" nükleer görüşmeler yaptıklarını kaydetti.

Bugün İstanbul'da gerçekleşen toplantı, İsrail'in Haziran ortasında İran'a düzenlediği saldırıların yol açtığı 12 günlük çatışmalardan bu yana yapılan ilk toplantıydı.

İsrail'in saldırısı, Nisan ayında başlayan ABD-İran nükleer görüşmelerini de sekteye uğratmıştı.

O zamandan beri, E3 olarak bilinen Avrupalı güçler, Ağustos ayı sonuna kadar İran'a yönelik BM yaptırımlarını yeniden yürürlüğe koyacak olan, 2015 tarihinde imzalanan ancak şu anda can çekişen nükleer anlaşma kapsamında bir "karşı mekanizma" başlatmakla tehdit ediyor.

'İstişarelerin devamı için mutabakat sağlandı'

Bugün üst düzey İranlı diplomat Macid Taht Ravançi ile birlikte görüşmelere katılan İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, görüşmenin ardından tarafların yaptırımların hafifletilmesi ve nükleer mesele hakkında "ciddi, açık ve detaylı" bir görüşme gerçekleştirdiğini ifade etti.

Garibabadi, "Halkımıza karşı yürütülen son saldırı savaşı konusundaki tutumlarını ciddi şekilde eleştirirken, sözde geri çekilme mekanizması da dahil olmak üzere ilkesel tutumlarımızı açıkladık" dedi.

Bakan Yardımcısı, "Bu konudaki istişarelerin devam edeceği konusunda mutabakata varıldı" diye ekledi.

Trump'ın anlaşmadan çekilmesi sonrası süren kriz

Avrupa ülkeleri, Çin ve Rusya ile birlikte, ABD'nin 2018'de tek taraflı olarak çekildiği 2015 tarihli anlaşmanın kalan taraflarıydı.

Resmi olarak Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) olarak bilinen anlaşma kapsamında İran, küresel yaptırımların hafifletilmesi karşılığında nükleer programını sınırlamayı kabul etmişti.

İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü İsmail Baghayi, daha önce devlet haber ajansı IRNA'ya verdiği bir röportajda, Tahran'ın anlaşmayı düzenleyen BM kararı olan Güvenlik Konseyi'nin 2231 sayılı kararının uzatılması yönündeki görüşmeleri iki kat "anlamsız ve temelsiz" olarak gördüğünü belirtmişti.

Karar, büyük güçlerin BM yaptırımlarını yeniden yürürlüğe koyma yetkisini güvence altına alıyor. Geri çekilmeyi tetikleme seçeneği Ekim ayında sona eriyor. Tahran, E3'ün bunu etkinleştirmesi halinde ortaya çıkabilecek sonuçlar konusunda uyardı.

UAEA Başkanı: İran yeniden görüşmeye hazır

Ayrıca, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi, bugün yaptığı açıklamada, İran'ın BM nükleer gözlemci kuruluşuyla nükleer programı hakkında teknik düzeyde görüşmeleri yeniden başlatmaya hazır olduğunu belirttiğini ifade etti.

Grossi, Singapur'da İran'ın tesisleri ve faaliyetleri konusunda şeffaf olması gerektiğini savundu.

Grossi, gazetecilere yaptığı açıklamada, UAEA'nın İran'ın "denetimlerin nasıl yeniden başlatılacağı veya tekrar başlatılacağı konusundaki yöntemler" konusunda görüşmelere başlamasını önerdiğini aktardı. 

UAEA Başkanı, şöyle devam etti:

"Yani yapmayı planladığımız şey bu; belki teknik detaylarla başlayıp daha sonra üst düzey istişarelere geçeceğiz. Bu nedenle henüz denetimleri içermeyecek."

Haziran ayı sonlarında, İsrail ve ABD'nin ülkeye yönelik saldırılarının ardından İran, UAEA'ya karşı kesin bir tavır almıştı. Dışişleri Bakanı Abbas Irakçi, Grossi'nin çatışma sırasında bombalanan nükleer tesisleri ziyaret etme talebini jet hızıyla reddetmişti.

Irakçi o dönemde, "Grossi'nin güvenlik önlemleri bahanesiyle bombalanan tesisleri ziyaret etme ısrarı anlamsız ve hatta kötü niyetli olabilir" demişti.

Uranyum zenginleştirme

İranlı diplomatlar daha önce, BM yaptırımlarının yeniden uygulanması halinde Tahran'ın küresel nükleer silahsızlanma anlaşmasından çekilebileceği konusunda uyarıda bulunmuştu.

Haziran ayındaki çatışmadan önce, Washington ve Tahran, İran'ın sivil amaçlar için "pazarlık konusu olmayan" bir hak olarak tanımladığı, ancak ABD'nin "kırmızı çizgi" olarak adlandırdığı uranyum zenginleştirme konusunda fikir ayrılığına düşmüştü.

UAEA, İran'ın uranyumu yüzde 60 saflıkta zenginleştirdiğini belirtiyor. Bu, 2015 anlaşması kapsamındaki yüzde 3,67 sınırının çok üzerinde, ancak silah sınıfı seviyeler için gereken yüzde 90'ın da oldukça altında.

Tahran, zenginleştirme oranı ve seviyesini tartışmaya açık olduğunu, ancak uranyumu zenginleştirme hakkını tartışmaya açık olmadığını vurguluyor.

İran ayrıca, Irakçi'nin "ulusal gurur" kaynağı olarak adlandırdığı nükleer programından vazgeçmeyeceğini de belirtiyor.