İran Dışişleri Bakanı Abbas Irakçi, Hürmüz Boğazı üzerinden ABD’yle yaşanan gerilimin tırmandığı bir dönemde Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi ile görüşmek üzere Pekin’e gitti.

Çin’in resmi haber ajansı Xinhua,IErakçi ile Wang arasındaki görüşmenin başladığını duyurdu. Irakçi’nin çarşamba günü gerçekleşen bir günlük ziyareti, ABD Başkanı Donald Trump’ın 14-15 Mayıs’ta Çin Devlet Başkanı Şi Jinping’le Pekin’de yapması beklenen zirveden bir hafta önce geldi.

Irakçi’nin ziyareti, 28 Şubat’ta başlayan ABD-İsrail’in İran’a karşı savaşından bu yana Çin’e yaptığı ilk ziyaret oldu. İran Dışişleri Bakanı, savaşın başlamasının ardından Wang ile en az üç kez telefonda görüşmüş, son görüşme ise 15 Nisan’da gerçekleşmişti.

Çin’den ‘tam ateşkes’ çağrısı

Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, görüşmede ABD ve İsrail’in İran’a yönelik savaşını “gayrimeşru” olarak niteledi ve Batı Asya’da tam ateşkes sağlanması gerektiğini söyledi.

“Gerilimin yoğunluğunu azaltmak için çabalarımızı sürdürmeye hazırız. Tam ateşkes gerekli ve kaçınılmazdır” diyen Wang, bölgenin “belirleyici bir dönemeçten” geçtiğini belirtti.

Wang, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri saldırılarını eleştirirken, taraflar arasında doğrudan görüşmelerin zorunlu olduğunu vurguladı. Çinli bakan, Pekin’in diplomasiyi desteklemeye ve savaşın sona erdirilmesi için çaba göstermeye hazır olduğunu söyledi.

Irakçi ise Çin’in Washington ve Tel Aviv’e yönelik tutumundan dolayı Pekin’e teşekkür etti. Çin’i Tahran’ın “samimi dostu” olarak tanımlayan İranlı bakan, mevcut koşullarda iki ülke arasındaki işbirliğinin daha da güçleneceğini belirtti.

İran’a karşı yürütülen savaşı açık saldırganlık ve uluslararası hukukun ağır ihlali olarak niteleyen Irakçi, Tahran’ın müzakerelerde meşru hak ve çıkarlarını korumak için tüm gücünü kullanacağını söyledi. Irakçi, İran’ın “adil ve kapsamlı bir anlaşmadan” daha azına razı olmayacağını vurguladı.

Hürmüz Boğazı ve ateşkes masada

El Cezire'nin aktardığına göre görüşmenin iki ana başlığı ateşkesin korunması ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması olacak.

İran, savaşın başlamasının ardından dünya petrol ve doğalgaz sevkiyatında kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatmış, bu adım yakıt ve gübre fiyatlarında sert artışlara yol açmıştı. Nisan ayında sağlanan ateşkesin ardından bu kez ABD, Tahran’ı barış görüşmelerinde Washington’ın koşullarını kabul etmeye zorlamak amacıyla İran limanlarına abluka uygulamaya başlamıştı.

Çin’in ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını “tehlikeli” bularak eleştirdiği, ancak Pekin’in İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapalı tutmasından da giderek daha fazla rahatsızlık duyduğu öne sürülüyor.

Wang’ın, Erakçi’ye İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapalı tutması halinde Çin’in Tahran’a ne tür destekler sunabileceğini netleştirmesi bekleniyor. İran’ın özellikle Birleşmiş Milletler’de kendisine yönelik yeni yaptırım girişimlerinin engellenmesi için Çin’in desteğine ihtiyaç duyduğu ifade ediliyor.

Buna karşılık Pekin’in de Trump-Şi zirvesi öncesinde İran’dan gerilimi tırmandıracak adımlardan kaçınacağına dair güvence istediği belirtiliyor. Irakçi’nin ise Xi-Trump görüşmesinde Pekin’in Washington’a hangi başlıklarda taviz verebileceğini ve bunun Tahran açısından ne anlama geleceğini öğrenmek istediği aktarılıyor.

Pekin ile Washington arasında İran gerilimi

Irakçi’nin ziyareti, Trump’ın Çin’e yapacağı ziyaret öncesinde Washington ile Pekin arasında İran başlığı üzerinden gerilimin arttığı bir döneme denk geldi.

Çin, geçen hafta İran ham petrolü satın alan Çinli rafinerilere yönelik ABD yaptırımlarına karşı çıktı. Pekin, ilk kez “engelleme kuralı”nı devreye sokarak şirketlere ABD yaptırımlarına uymama talimatı verdi.

Çin ayrıca geçen ay Rusya ile birlikte, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde İran’ı hedef alan ABD destekli karar tasarısını veto etmişti. Irakçi’nin 15 Nisan’daki telefon görüşmesinde Çin ve Rusya’nın tutumunu “sorumlu” olarak nitelediği ve söz konusu vetonun gerilimin daha da tırmanmasını önlediğini söylediği aktarıldı.

ABD’den yeni BM hamlesi

ABD’nin Hürmüz Boğazı’nı ABD ve müttefik gemilerine açma girişiminin başarısız olmasının ardından Washington salı günü BM Güvenlik Konseyi’ne yeni bir karar tasarısı sundu.

Bahreyn, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Katar tarafından desteklenen tasarıya ilişkin kapalı görüşmelerin, İran’ın uymaması halinde yaptırımlara ya da güç kullanımına yetki verilmesine kadar uzanabilecek sonuçlar doğurabileceği ifade ediliyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, karar tasarısını Birleşmiş Milletler’in işlevselliği açısından bir “test” olarak nitelendirdi ve Çin ile Rusya’ya önceki vetolarını tekrarlamama çağrısı yaptı.

Trump askeri operasyonu durdurduğunu duyurdu

Görüşme, Trump’ın ABD’nin Hürmüz Boğazı’nda mahsur kalan gemilere eşlik etmek için başlattığı askeri operasyonu durdurduğunu açıklamasının ardından geldi.

Pazartesi başlayan operasyon gerilimi artırmış, ABD ordusu operasyona müdahale etmeye çalışan bazı İran teknelerinin batırıldığını ileri sürmüştü. Birleşik Arap Emirlikleri de İran kaynaklı füze ve insansız hava aracı saldırılarına uğradığını, saldırılardan birinin bir petrol rafinerisinde yangına yol açtığını öne sürdü. Tahran ise saldırıları düzenlediği iddialarını reddetti.

Trump, Truth Social hesabından yaptığı açıklamada operasyonun “Pakistan ve diğer ülkelerin talebi üzerine” durdurulduğunu ve “İran temsilcileriyle nihai bir anlaşma yolunda büyük ilerleme kaydedildiğini” savundu.

Pakistan, İran ile ABD arasında barış anlaşması için arabuluculuk yürütüyor. Taraflar 11-12 Nisan’da İslamabad’da doğrudan görüşmeler yapmış, ancak müzakereler anlaşma sağlanamadan sona ermişti. Görüşmelerde ABD’nin İran’dan tüm nükleer zenginleştirme faaliyetlerini durdurmasını istemesi ve Tahran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü sürdürme ısrarı temel anlaşmazlık başlıkları arasında yer alıyor.